Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và tình hình chiến sự bất ổn ở Trung Đông đã phơi bày một mạng lưới tài chính mà Tehran đã xây dựng song song với hệ thống ngân hàng: Khai thác Bitcoin (BTC) và nền kinh tế stablecoin (tiền mã hóa neo giá theo tài sản thật) đang phát triển nhanh chóng.
Iran đã hợp pháp hóa việc khai thác tiền điện tử vào năm 2019, cho phép các công ty dùng điện ưu đãi bán Bitcoin khai thác được cho ngân hàng trung ương. Hơn thế nữa, BTC còn đóng vai trò là công cụ thanh toán cho hàng nhập khẩu và giải quyết thương mại bên ngoài hệ thống USD.
Nền kinh tế Bitcoin trị giá 7,8 tỉ USD
Công ty phân tích blockchain Chainalysis ước tính Iran nắm giữ 2 - 5% sức mạnh khai thác Bitcoin toàn cầu, dù phần lớn hoạt động diễn ra trong âm thầm. Hệ sinh thái tiền mã hóa của Iran đã đạt quy mô 7,78 tỉ USD vào năm 2025.
Đồng xu biểu tượng Bitcoin
ẢNH: KHƯƠNG NHA
Đặc biệt, hoạt động trên mạng thường tăng đột biến khi xảy ra các cuộc đụng độ quân sự và bất ổn trong nước. Chainalysis ước tính các địa chỉ liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) chiếm hơn 50% tổng lượng tiền điện tử chảy vào Iran trong quý 4/2025, tương đương hơn 3 tỉ USD. Tuy nhiên, những con số này chỉ thống kê dựa trên số lượng ví điện tử được công khai liên kết, quy mô thực tế có thể lớn hơn.
Vai trò quan trọng của Stablecoin
Nghiên cứu của Elliptic chỉ ra, trong năm 2025, ngân hàng trung ương Iran đã tích lũy ít nhất 507 triệu USD bằng USDT. Người dân Iran cũng chuyển sang dùng Bitcoin cho các hoạt động thanh toán đời thường. Khi internet bị gián đoạn trong các cuộc biểu tình gần đây, lượng tiền rút ra từ các sàn giao dịch địa phương về ví cá nhân đã tăng mạnh.
Nếu xung đột làm gián đoạn lưới điện, sản lượng khai thác Bitcoin của Iran có thể giảm trong ngắn hạn. Ước tính, Iran đang khai thác BTC với giá khoảng 1.300 USD/token, sau đó bán lại theo giá thị trường.
Trên thực tế, khai thác tiền mã hóa có thể biến nguồn năng lượng nội địa giá rẻ thành tài sản có thể di chuyển xuyên biên giới. Bitcoin được khai thác có thể dùng để thanh toán hàng hóa, máy móc trong danh sách bị cấm vận. Stablecoin (tiền mã hóa ổn định giá - neo theo tiền pháp định như USD) cũng được dùng với mục đích tương tự.
Dữ liệu của Chainalysis cho thấy hoạt động tiền điện tử ở Iran có mối tương quan với các điểm nóng chính trị, bao gồm các vụ trao đổi tên lửa và các cuộc biểu tình nội bộ. Trong thời kỳ bất ổn, dòng tiền chảy ra khỏi sàn giao dịch tăng lên khi người dùng chuyển tiền vào ví cá nhân.
Tuy nhiên, việc che giấu những giao dịch này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Sàn giao dịch tiền điện tử Binance gần đây bị điều tra do những lo ngại về việc tiền được chuyển qua sàn giao dịch đến các thực thể bị trừng phạt và có liên hệ với Iran.
Theo Coindesk, khi đồng rial của Iran giảm giá mạnh, người dân thuộc tầng lớp trung lưu đang rời bỏ các ngân hàng địa phương để chuyển hàng tỉ USD vào hệ sinh thái tiền mã hóa trong nước. Trước đó, vào năm 2019, Lebanon đã trải qua cuộc khủng hoảng tương tự. Khi ngân hàng đóng băng, tiền tệ trượt giá, người dân bắt đầu tìm kiếm những kênh tài sản trú ẩn mới, có thể giao dịch xuyên biên giới, không phụ thuộc bên trung gian. Bitcoin khi đó đã trở thành lựa chọn được ưu tiên hàng đầu. Những kịch bản tương tự về dòng tiền dịch chuyển ở Lebanon đang lặp lại ở Iran.
