Lịch sử 9 năm và 28 năm ‘ngủ đông’ sau đỉnh
Câu chuyện "đau thương" nhất của giới đầu tư vàng trong thế kỷ 21 bắt đầu từ năm 2011. Sau khi lập đỉnh quanh 1.920 USD/ounce vào tháng 9, vàng bắt đầu chu kỳ giảm kéo dài. Đến năm 2015, giá vàng chỉ còn quanh 1.000 USD/ounce, mất gần 50% giá trị chỉ trong vài năm.
Phải 9 năm sau, tức mãi đến năm 2020, vàng mới quay lại được mức đỉnh cũ năm 2011. Những nhà đầu tư mua vàng ở đỉnh điểm năm 2011 đã phải chờ gần một thập kỷ mới có thể hòa vốn.
Trong khoảng thời gian đó, thị trường vàng gần như "ngủ đông", giá chỉ dao động quanh vùng 1.100-1.300 USD/ounce.
Cú sập của vàng năm 1980 thậm chí còn khốc liệt hơn. Sau khi đạt đỉnh 850 USD/ounce vào tháng 1/1980 do lạm phát cao và bất ổn địa chính trị, vàng bước vào giai đoạn trầm lắng kéo dài.
Đến đầu năm 2001, giá vàng chỉ còn khoảng 255 USD/ounce, giảm hơn 70% so với đỉnh. Đến đầu năm 2008, vàng mới chính thức vượt qua mốc 850 USD/ounce, tức sau gần 28 năm mới quay lại được đỉnh cũ.
Điểm khác biệt của chu kỳ 2026
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng kịch bản lịch sử có thể không lặp lại hoàn toàn. Bối cảnh thị trường vàng năm 2026 đã thay đổi căn bản so với các chu kỳ trước.
Lực cầu từ ngân hàng trung ương toàn cầu rất mạnh. Ông Shaokai Fan, Giám đốc Ngân hàng Trung ương toàn cầu kiêm Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Hội đồng Vàng thế giới (WGC), cho biết năm 2025, khối ngân hàng trung ương đã mua tổng cộng 863 tấn vàng.
Dù thấp hơn mức trên 1.000 tấn của 3 năm liền kề trước đó nhưng xu hướng mua ròng vẫn rất tích cực. Các quốc gia như Ba Lan, Kazakhstan, Brazil và đặc biệt là Trung Quốc thường xuyên bổ sung vàng vào dự trữ.
Ngoài ra, thị trường vàng hiện nay có sự tham gia của nhiều nhóm nhà đầu tư toàn cầu hơn.
Nếu năm 2012 thị trường vàng bị chi phối bởi nhà đầu tư phương Tây thì cơ cấu lực cầu trên thị trường vàng hiện nay đa dạng hơn, với sự tham gia đáng kể của ngân hàng trung ương, nhà đầu tư tổ chức, ETF và người mua tại các thị trường châu Á. Sự đa dạng này tạo bệ đỡ vững chắc hơn cho thị trường trước biến động.
Rủi ro địa chính trị hiện nay có tính kéo dài. Theo ông Shaokai Fan, các rủi ro như địa chính trị, lãi suất giảm và lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương là những thực tế đang diễn ra và sẽ không sớm biến mất.
Bao lâu mới hòa vốn từ đỉnh 5.600 USD?
Từ đỉnh 5.600 USD/ounce đầu năm 2026, vàng đã mất khoảng 27-30% giá trị. Từ "đu đỉnh" đến “về bờ”, nhà đầu tư có thể phải đợi từ vài năm cho đến hơn một thập kỷ, tùy thuộc vào kịch bản nào xảy ra.
Kịch bản lạc quan là 3-5 năm. Nếu Cục dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sớm chuyển sang chu kỳ nới lỏng tiền tệ và lực mua từ ngân hàng trung ương tiếp tục duy trì, vàng có thể quay lại vùng 5.000 USD/ounce trong 6-9 tháng tới, theo dự báo của Goldman Sachs. Tuy nhiên, vượt qua đỉnh cũ 5.600 USD cần thêm những cú hích địa chính trị đủ mạnh.
Trong kịch bản này, nhà đầu tư mua ở đỉnh có thể hòa vốn sau 3-5 năm, khi vàng thiết lập mặt bằng giá mới cao hơn nhờ nhu cầu tích trữ từ các ngân hàng trung ương và xu hướng phi đô la hóa tiếp diễn.
Kịch bản trung bình là 7-9 năm. Đây là kịch bản khá giống chu kỳ 2011-2020. Nếu lãi suất duy trì ở mức cao, vàng sẽ bị kìm hãm đà tăng.
Các ngân hàng trung ương vẫn mua nhưng không đủ mạnh để đẩy giá vượt đỉnh. Vàng có thể dao động quanh vùng 3.500-4.500 USD/ounce trong nhiều năm, tương tự như chu kỳ "ngủ đông" 2012-2019. Nhà đầu tư đu đỉnh sẽ phải chờ 7-9 năm để giá quay lại 5.600 USD, tức khoảng năm 2033-2035.
Kịch bản xấu nhất là 15-20 năm. Lịch sử từng chứng kiến chu kỳ suy giảm kéo dài 28 năm sau đỉnh 1980.
Dù giới chuyên gia cho rằng xác suất này thấp hơn nhờ nền tảng cầu đa dạng và bền vững hơn nhưng nếu lạm phát được kiểm soát tốt, Fed duy trì lãi suất cao trong dài hạn và các ngân hàng trung ương giảm tốc mua vàng, kịch bản này vẫn có thể xảy ra.
Trường hợp đó, nhà đầu tư "đu đỉnh" 5.600 USD sẽ phải chờ đến khoảng năm 2040-2045 mới hòa vốn, tức 15-20 năm, đủ để một người trẻ bước sang tuổi trung niên.
Thị trường vàng phụ thuộc vào vô số biến số: chính sách tiền tệ của Fed, căng thẳng địa chính trị, tỷ giá USD, nhu cầu trang sức, hoạt động mua bán của các ngân hàng trung ương và tâm lý đầu tư toàn cầu.
Điều chắc chắn là: đu đỉnh vàng là cuộc chơi của sự kiên nhẫn. Lịch sử cho thấy thời gian hòa vốn có thể tính bằng năm, thậm chí hàng thập kỷ.
