Chiều muộn cuối tháng 4, khi cơn mưa lớn bắt đầu trút xuống Hà Nội đúng giờ tan tầm, anh Tuấn Minh, làm việc tại Cầu Giấy, không mở ứng dụng thời tiết mặc định trên iPhone như thường lệ. Thay vào đó, anh bật ứng dụng xem lượng mưa tại trạm đo gần nhà để phán đoán tình hình.
"68 mm. Mưa to", ứng dụng thông báo với những con số chuyển từ màu xanh sang cam, báo hiệu mưa lớn, đủ để anh hiểu con đường cạnh nhà có thể sẽ ngập.
Hơn một năm nay, VRain trở thành ứng dụng quen thuộc với anh. "Các app khác chỉ thông báo mưa hay không. còn ứng dụng này cho biết lượng mưa bao nhiêu. Đôi khi chỉ cách vài km mà lượng mưa đã khác hẳn", anh Minh nói lý do chọn ứng dụng. Sau vài lần dùng thử, anh dần chuyển sang sử dụng thường xuyên hơn, đặc biệt vào những ngày thời tiết xấu hoặc khi đi công tác đến các tỉnh, thay cho app dự báo truyền thống.
Ứng dụng của công ty Việt Watec cũng trở thành lựa chọn của nhiều người muốn theo dõi dữ liệu thời tiết thời gian thực thay vì chỉ xem các bản dự báo tổng quát. VRain liên tục nằm trong top 20 ứng dụng thời tiết được tải nhiều tại Việt Nam. Đầu tháng 5, sản phẩm được Apple giới thiệu nổi bật trên App Store như một ví dụ về nền tảng do người Việt phát triển và giúp được cho hàng chục nghìn người.
Kết quả này được coi như một kỳ tích với Watec - công ty về quan trắc thành lập năm 2003 tại Đà Nẵng, vốn xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ cơ quan khí tượng thủy văn và các đơn vị phòng chống thiên tai theo dõi dữ liệu thực địa. Từ nhu cầu thực tế của người dân trong mùa mưa bão, dự án được mở rộng thành ứng dụng công khai, miễn phí, với tham vọng đưa dữ liệu môi trường trở thành một phần của đời sống số hàng ngày.
Giao diện VRain trên điện thoại. Ảnh: Lưu Quý
Từ hệ thống nội bộ đến ứng dụng thời tiết phổ biến
Ông Văn Phú Chính, Tổng giám đốc Watec, cho biết hơn 10 năm trước, công ty chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực tư vấn kỹ thuật và thường xuyên làm việc với các địa phương, đơn vị phòng chống thiên tai. Trong quá trình triển khai dự án thực tế, đội ngũ nhận thấy nhiều quyết định quan trọng lại thiếu dữ liệu thời gian thực để đối chiếu.
Năm 2015, khi hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, ngập lụt hay hạn mặn xuất hiện ngày càng nhiều, đội ngũ nhận ra khoảng trống lớn trong lĩnh vực quan trắc môi trường tại Việt Nam: dữ liệu thực tế ngoài hiện trường thiếu, phân tán và cập nhật chậm.
Thay vì dừng ở vai trò tư vấn, Watec quyết định tự xây dựng mạng lưới quan trắc riêng. Đây cũng là giai đoạn công ty bắt đầu phát triển nhiều lớp công nghệ khác nhau, từ thiết bị IoT ngoài thực địa, hệ thống truyền dữ liệu, hạ tầng đám mây đến phần mềm phân tích và hiển thị bản đồ. Theo ông Chính, thời tiết tại Việt Nam có tính cục bộ cao, cách vài km lượng mưa đã khác biệt. Đây là lý do công ty đầu tư mở rộng mạng lưới hàng nghìn trạm quan trắc trên toàn quốc.
"Khi mạng lưới đạt quy mô đủ lớn, chúng tôi nhận ra dữ liệu không nên chỉ nằm trong dashboard nội bộ. Người dân mới là những người cần dữ liệu thời gian thực nhất", ông Chính nói.
Từ đó, VRain ra đời, hướng đến thành ứng dụng dành cho cộng đồng. Thay vì chỉ dự báo, nền tảng hiển thị chi tiết lượng mưa theo mm đo được tại trạm đo từng khu vực, từ đó cho phép người dùng phổ thông nhanh chóng theo dõi lượng mưa, mực nước hoặc nguy cơ ngập tại khu vực xung quanh.
Ông Văn Phú Chính. Ảnh: NVCC
Một trong những thách thức là làm sao biến dữ liệu chuyên ngành trở nên dễ hiểu với số đông. Theo nhà phát triển, chỉ riêng một tính năng hiển thị lượng mưa trên ứng dụng cũng liên quan đến nhiều lớp hệ thống phía sau, từ thiết bị quan trắc, đường truyền dữ liệu đến xử lý máy chủ và trải nghiệm người dùng. Ứng dụng cũng được phát triển theo hướng của một sản phẩm công nghệ tiêu dùng hiện đại với giao diện đơn giản, tốc độ cập nhật nhanh và không hiển thị quảng cáo. Theo ông Chính, đội ngũ muốn giữ trải nghiệm "sạch" và đáng tin cậy, đặc biệt trong các tình huống thời tiết cực đoan hoặc thiên tai.
Ngoài ứng dụng trên iOS và Android, nền tảng còn có phiên bản trên trình duyệt web, tích hợp thêm bản đồ và thông tin từ ứng dụng Windy để đưa thông tin đa dạng hơn.
Dù vậy, theo một số người dùng, trải nghiệm của VRain vẫn thiên về hiển thị dữ liệu hơn là chú trọng yếu tố thị giác như các ứng dụng thời tiết quốc tế phổ biến. Theo anh Minh, nếu so với Apple Weather hay AccuWeather, giao diện VRain khá đơn giản. "Thiết kế giúp ứng dụng tải nhanh và dễ theo dõi ngay cả khi mạng yếu hoặc thời tiết xấu, nhưng tạo cảm giác khô và ít trực quan", anh nói.
Ngoài ra, số lượng trạm quan trắc của VRain mới phân bổ tập trung ở một số khu vực như Tây Bắc Bộ, Tây Nam Bộ và một số tỉnh thành trung tâm, chưa đủ dữ liệu chi tiết trên khắp cả nước.
Kỳ vọng thành ứng dụng thời tiết quốc dân
Theo ông Chính, lượng truy cập thường tăng mạnh trong giai đoạn xuất hiện mưa lớn, bão hoặc ngập lụt tại nhiều địa phương. Khi đó, hệ thống phải xử lý số lượng cảnh báo tăng đột biến, trong khi hàng nghìn trạm quan trắc vẫn cần hoạt động ổn định liên tục. Tuy nhiên, đó cũng là lúc họ cảm nhận rõ ý nghĩa của hệ thống mình xây dựng.
"Cảm giác nhìn dữ liệu từ hàng nghìn trạm hoạt động liên tục giữa lúc thời tiết cực đoan, và biết thông tin đang giúp ai đó đưa ra quyết định sớm hơn, an toàn hơn, là điều rất đặc biệt", ông nói. "Watec không xem mình chỉ là một công ty thiết bị hay tư vấn kỹ thuật, mà là công ty công nghệ làm trong lĩnh vực môi trường và thiên tai".
Giao diện VRain trên trình duyệt web tích hợp thông tin từ Windy, hiển thị hơn 2.700 trạm đo mưa trên cả nước. Ảnh chụp màn hình
Từ đó, những tiến bộ công nghệ mới được nhóm liên tục thử nghiệm, áp dụng. Chẳng hạn với hệ thống bản đồ, thay vì chỉ sử dụng Google Maps, họ dần tích hợp cả Apple MapKit để tối ưu trải nghiệm, đặc biệt trên bản web nhằm phục vụ lượng lớn người dùng miễn phí. Trong đó, công cụ Weather Kit có sẵn được dùng để bổ sung các lớp dữ liệu dự báo ngắn hạn, dữ liệu khí quyển quy mô lớn và thông tin thời tiết lịch sử. Theo công ty, các ứng dụng thời tiết quốc tế mạnh ở mô hình dự báo quy mô lớn, trong khi VRain tập trung vào dữ liệu quan trắc thực tế ở địa phương.
Trong thời gian tới, VRain dự kiến thực hiện một số thay đổi lớn. Ngoài dữ liệu lượng mưa, nền tảng mở rộng các lớp thông tin như mức gió, nguy cơ ngập, chất lượng không khí và cảnh báo thiên tai. Đây cũng là thế mạnh của công ty Việt khi có hệ thống trạm đo mưa, đo gió, đo mực nước trên khắp Việt Nam.
Ngoài ra, phiên bản mới sẽ tích hợp AI để người dùng đặt câu hỏi bằng tiếng Việt. Theo đại diện Watec, mục tiêu dài hạn là xây dựng trợ lý dữ liệu môi trường thời gian thực cho người Việt. "Chúng tôi tin trong tương lai, dữ liệu môi trường không còn chỉ dành cho cơ quan chuyên môn, mà trở thành một hạ tầng dữ liệu quan trọng cho toàn xã hội", ông Chính nói.
