Từ ngày 15/12: Hết thời cha mẹ dạy dỗ con bằng roi vọt?

Từ ngày 15/12/2025, Nghị định số 282/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định số 144/2021/NĐ-CP) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng chống bạo lực gia đình chính thức có hiệu lực.

Quy định gây tranh cãi

Nghị định 282/2025/NĐ-CP được xem là bước tiến đáng kể trong việc cụ thể hóa các biện pháp xử phạt, góp phần tăng tính răn đe và bảo vệ nạn nhân trước các hành vi bạo lực gia đình. So với quy định trước đây, nghị định mới đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bao gồm cả các hành vi bạo lực tinh thần và tâm lý – những dạng bạo lực vốn khó xử lý bằng pháp luật trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tiến bộ, một số quy định mới cũng làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt liên quan đến ranh giới giữa hành vi giáo dục con cái và bạo lực gia đình. Đây là chủ đề được dư luận quan tâm vì liên quan trực tiếp đến đời sống của hầu hết các gia đình.

Đáng chú ý, Điều 37 Nghị định 282 quy định mức xử phạt đối với hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc các hành vi cố ý khác xâm hại sức khỏe, tính mạng của thành viên gia đình nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, mức phạt tiền từ 2 – 10 triệu đồng. Trường hợp hành vi được thực hiện bằng công cụ, phương tiện hoặc vật dụng khác gây thương tích nhưng vẫn chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì mức phạt tăng lên từ 10 – 20 triệu đồng. Những quy định này nhằm tăng cường bảo vệ nạn nhân, song cũng đặt ra yêu cầu phải hướng dẫn rõ ràng hơn để tránh việc áp dụng tùy tiện hoặc hiểu sai trong thực tế.

Tương tự, Điều 40 của Nghị định 282 quy định về các hành vi cưỡng ép, cản trở, cô lập, giam cầm hoặc tạo áp lực tâm lý thường xuyên đối với thành viên gia đình. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam đưa ra chế tài cụ thể đối với hành vi “cưỡng ép học tập quá sức”, với mức phạt từ 5 – 10 triệu đồng.

Những quy định này được đánh giá là cần thiết nhằm bảo vệ trẻ em và các thành viên yếu thế trước các hình thức bạo lực tinh thần, nhưng cũng khiến dư luận đặt câu hỏi: Làm thế nào để phân biệt giữa việc giáo dục con cái hợp lý và hành vi vi phạm?

Nhiều ý kiến cho rằng các quy định cần được làm rõ hơn để tránh xử phạt cứng nhắc và thiếu thống nhất giữa các địa phương.

"Bây giờ con tôi hư, hỗn với cha mẹ, tôi có được đánh con hay không?. Đánh như thế nào thì không bị quy vào bạo lực gia đình và bị phạt?. Tôi muốn con tôi học tập chăm chỉ để tương lai tốt hơn, vậy như thế nào là ép con học tập quá sức?", một phụ huynh thắc mắc trên mạng xã hội, phản ánh nỗi băn khoăn chung của nhiều bậc cha mẹ.

Cần thêm thông tư hướng dẫn

Chia sẻ với phóng viên, luật sư Nguyễn Văn Hiếu – Công ty Luật TNHH MTV Nguyễn Hiếu, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai – nhận định rằng Nghị định 282/2025/NĐ-CP đã bổ sung nhiều điểm mới mang tính thực tiễn và có hiệu quả răn đe cao hơn so với trước đây.

“Không chỉ xử lý các hành vi bạo lực thể chất như đánh đập, ngược đãi, nghị định còn mở rộng sang những hành vi gây hại tinh thần như tạo áp lực tâm lý thường xuyên, cưỡng ép học tập quá sức, cô lập hoặc cản trở quyền giao tiếp xã hội của thành viên gia đình. Đây đều là các hành vi trước nay rất khó ràng buộc bằng quy định pháp luật”, luật sư Nguyễn Văn Hiếu phân tích.

Theo luật sư, Nghị định 282 tạo ra cơ sở pháp lý quan trọng để can thiệp sớm, xử lý ngay cả khi không có hành vi đánh đập, giúp bảo vệ quyền con trẻ, quyền cá nhân trong gia đình cao hơn so với quy định cũ. Nghị định này cũng mở đường cho việc Nhà nước và xã hội xây dựng các chính sách hỗ trợ tâm lý, tư vấn chuyên môn và các biện pháp can thiệp phù hợp, thay vì chỉ trông chờ vào môi trường giáo dục gia đình như trước kia.

Tuy nhiên, luật sư Hiếu cũng chỉ ra nhiều thách thức pháp lý khi ranh giới giữa hành vi vi phạm và không vi phạm còn khá mơ hồ, khó định lượng. Ông phân tích: “Thực tế, một số quy định trong Nghị định 282 còn khá rộng và chưa đủ rõ ràng, dễ dẫn đến nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và quyền nuôi dạy con của cha mẹ, từ đó gây ra những phản ứng trái chiều trong xã hội. Thế nào là “quá sức”? Bao nhiêu giờ học, mức độ ép buộc ra sao?. Đây là những tiêu chí rất khó xác định, bởi khả năng tiếp thu của mỗi đứa trẻ là khác nhau. Bên cạnh đó, truyền thống “thương cho roi cho vọt” vẫn tồn tại ở nhiều gia đình Việt Nam, nên nếu không có hướng dẫn cụ thể, rất dễ phát sinh tranh chấp, khiếu nại hoặc can thiệp thiếu công bằng”.

Một vấn đề khác được luật sư Hiếu nhấn mạnh là nghị định hiện chưa quy định rõ cơ chế chứng minh và đánh giá chứng cứ. Chẳng hạn, lời khai của trẻ có được xem là chứng cứ hay không? Ai là người có thẩm quyền kết luận trẻ bị ép học quá sức? Liệu có cần ý kiến từ nhà trường, giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý? Việc thiếu tiêu chí chứng minh rõ ràng có thể khiến quy định bị áp dụng tùy tiện: nơi thì xử lý rất nghiêm, nơi lại buông lỏng, gây ra sự bất bình đẳng giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, quy định không rõ ràng có thể dẫn đến sự chồng chéo và mâu thuẫn giữa các luật. Ví dụ, Luật Trẻ em quy định cha mẹ có trách nhiệm, bổn phận phải quản lý, chăm sóc, giáo dục con, tuy nhiên nếu áp dụng chưa chính xác, Nghị định 282 có thể phần nào hạn chế quyền giáo dục con cái của cha mẹ.

Để khắc phục những hạn chế này, luật sư Hiếu cho rằng Chính phủ cần ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết, xây dựng bộ tiêu chí rõ ràng và thống nhất để áp dụng trên toàn quốc, đồng thời bổ sung cơ quan đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin minh bạch. “Đặc biệt, cần ưu tiên các biện pháp hỗ trợ thay vì chỉ tập trung vào xử phạt, như tư vấn tâm lý cho gia đình, chương trình giáo dục cộng đồng hoặc hỗ trợ chuyên môn từ các chuyên gia,” ông đề xuất.