Tranh cãi thu thêm phí quản lý tài khoản giao thông

Phí chồng phí, người dùng thiệt đơn thiệt kép

Sự việc bắt đầu từ cuối tháng 7, khi hàng triệu chủ phương tiện trên cả nước nhận được thông báo trên ứng dụng di động về việc hệ thống sẽ chính thức trừ phí từ ngày 1.8. Mức phí được ấn định là 6.600 đồng/tháng/ví đối với khách hàng cá nhân (tương đương khoảng 80.000 đồng/năm) và 66.000 đồng/tháng/ví đối với khách hàng doanh nghiệp (DN) (tương đương 792.000 đồng/năm) với hình thức trừ tiền trực tiếp vào số dư ví giao thông vào đầu mỗi tháng.

ẢNH: Chí Tâm

Ngay khi thông tin được công bố và các tài khoản đầu tiên bị trừ tiền, rất nhiều chủ xe đã lên tiếng bày tỏ bất bình vì cho rằng đây là "phí chồng phí". Chủ phương tiện đã trả chi phí dán thẻ ban đầu và thanh toán đầy đủ phí đường bộ mỗi khi qua trạm, nay lại phải trả thêm phí duy trì hằng tháng kể cả khi xe không lăn bánh. Bên cạnh đó, việc hàng triệu người dùng luôn phải giữ một khoản tiền sẵn trong tài khoản không được tính lãi nhưng vẫn bị thu phí quản lý khiến nhiều người cảm thấy thiếu hợp lý. Ngoài ra, việc nhà cung cấp đưa ra chính sách thu phí một cách đơn phương qua thông báo ứng dụng cũng bị đánh giá là thiếu sự tham vấn và đồng thuận từ phía người tiêu dùng.

Luật sư (LS) Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty luật ANVI, Trọng tài viên VIAC, khẳng định có rất nhiều điểm bất hợp lý trong câu chuyện trên. Đầu tiên, nếu việc thu phí hoàn toàn do nhà nước ấn định hoặc đã có sự thỏa thuận với khách hàng thì không có gì bàn cãi. Tuy nhiên, việc thu phí này gắn liền với việc thu phí giao thông, không phải là "bắt" nhưng lại "buộc" gần như tất cả phải tham gia mà không còn sự lựa chọn nào khác, nhất là khi theo quy định, cách duy nhất để đi qua trạm thu phí hiện nay là phải thông qua tài khoản giao thông.

Mặt khác, các đơn vị vận hành hệ thống thu phí không dừng hiện đã có nhiều nguồn thu từ hoạt động cung cấp dịch vụ và đang có nhiều lợi thế trong bối cảnh quy mô nền kinh tế hiện nay, số lượng ô tô, số lượt nộp phí và số km lăn bánh liên tục gia tăng. Người dân sử dụng đường đã nộp đủ tiền dịch vụ, giờ lại thu thêm tiền duy trì tài khoản nhiều như vậy, nhân với vài triệu tài khoản thì số tiền thu về không nhỏ. Trong khi đó, xe ít chạy, thậm chí cả năm không chạy, không phải nộp giao thông nhưng vẫn phải nộp phí duy trì tài khoản. Điều này quá vô lý.

"Hai DN cung cấp dịch vụ có "vị trí thống lĩnh thị trường" cùng lúc thông báo thu phí, nhà nước cần vào cuộc xem xét có dấu hiệu bắt tay nhau hay không, khoản thu có đúng quy định hay không và đã hợp lý chưa", LS Trương Thanh Đức nêu vấn đề.

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM) nói thẳng, khoản thu này có rất nhiều bất cập. Một chủ xe ít sử dụng nhưng để 1 triệu đồng thường xuyên trong ví thì vấn đề không chỉ là 79.200 đồng phí mỗi năm, mà còn là khoản tiền nhàn rỗi đó không được sử dụng cho mục đích khác. Nếu hàng triệu tài khoản cùng duy trì số dư, tổng nguồn vốn nằm trong hệ thống có thể rất đáng kể.

ẢNH CHỤP MÀN HÌNH

Bên cạnh đó, cần tính đến chi phí cơ hội của dòng tiền bị "đóng" trong ví giao thông. Người dân gửi tiền trong tài khoản ngân hàng, dù lãi suất không kỳ hạn thấp, ít nhất khoản tiền đó vẫn thuộc một hệ thống có cơ chế sinh lãi và có thể sử dụng linh hoạt. Trong khi đó, tiền nạp vào ví giao thông về bản chất là người tiêu dùng ứng trước tiền cho những dịch vụ chưa sử dụng, không được hưởng lãi, nhưng nay lại phải trả thêm phí duy trì.

"Quy mô càng lớn, câu chuyện càng đáng lưu ý. Chỉ cần 1 triệu tài khoản duy trì bình quân 500.000 đồng, đã tương đương khoảng 500 tỉ đồng tiền của khách hàng nằm thường xuyên trong hệ thống. Vì vậy, nếu DN vừa được hưởng lợi từ nguồn tiền ứng trước, vừa thu thêm phí duy trì cố định, thì cần có cơ chế chia sẻ lợi ích hợp lý hơn với khách hàng", ông Trần Anh Tùng nêu quan điểm.

Tự động trừ tiền nhưng lại "không bắt buộc"?

Trước những phản ứng gay gắt từ người dùng, đại diện VETC và ePass đã lên tiếng phân định rõ bản chất khoản phí. Đơn vị này khẳng định đây là phí quản lý dịch vụ ví điện tử (hoạt động theo quy định trung gian thanh toán của Ngân hàng Nhà nước), hoàn toàn tách biệt với phí sử dụng đường bộ và không làm tăng giá vé qua trạm BOT. DN giải thích rằng theo Nghị định 119/2024 (áp dụng từ 1.10.2025), hệ thống chuyển sang mô hình tài khoản giao thông liên kết ví điện tử. Trong thời gian đầu, đơn vị đã tự bù lỗ chi phí hạ tầng và đối soát để hỗ trợ người dùng, nhưng khi hệ thống đạt mốc hơn 4,3 triệu khách hàng với hàng triệu giao dịch mỗi ngày, chi phí duy trì hệ thống, bảo mật, hạ tầng ngân hàng và tổng đài chăm sóc khách hàng đã trở thành gánh nặng quá lớn. Trong khi đó, số tiền đọng trong ví do Ngân hàng Nhà nước quản lý nghiêm ngặt, DN không được mang đi đầu tư sinh lời nên không thể chia lãi cho chủ xe.

ẢNH CHỤP MÀN HÌNH

VETC cho biết khách hàng có thể giữ nguyên thẻ VETC và tài khoản giao thông, đồng thời lựa chọn liên kết thẻ tín dụng thay cho ví điện tử VETC. Với phương án này, VETC hiện không thu phí dịch vụ quản lý tài khoản. Điều này có nghĩa khách hàng không bắt buộc phải sử dụng ví điện tử VETC và trả 6.600 đồng/tháng nếu lựa chọn phương thức thanh toán không tiền mặt khác được VETC hỗ trợ. Tương tự, theo thông tin từ ePass, khách hàng không muốn sử dụng Viettel Money có thể hủy liên kết và chuyển sang phương thức thanh toán khác nếu đáp ứng điều kiện của ePass.

LS Trương Thanh Đức nhận xét cách giải thích này là mập mờ, chưa thuyết phục. Bởi khi bắt đầu làm thẻ ETC, bản chất số tiền người dân nộp vào chỉ là tài khoản giao thông (mục đích duy nhất là để trừ tiền khi qua trạm BOT). Sau đó, để mở rộng hệ sinh thái thanh toán như mua xăng, trả phí gửi xe, mua bảo hiểm..., các nhà cung cấp đã âm thầm hoặc vận động người dùng chuyển đổi/tích hợp tài khoản này thành ví điện tử theo quy định trung gian thanh toán của Ngân hàng Nhà nước.

Nghĩa là, lúc người dân nộp tiền vào, họ chỉ nghĩ đó là tiền để trả phí đường bộ, thông qua tài khoản giao thông. Nhưng khi trừ tiền duy trì, nhà cung cấp lại dùng danh nghĩa "phí dịch vụ ví điện tử" để trừ thẳng vào số dư. "Đa số tài xế không chủ động đăng ký làm ví điện tử phức tạp, mà chính hệ thống tự động đồng bộ/quy đổi tài khoản giao thông sang mô hình ví. Bây giờ, họ lại lấy lý do "chi phí vận hành ví" để thu ngược lại tiền của tài xế. Như vậy là "lập lờ đánh lận con đen". Nếu VETC và ePass tách bạch rạch ròi ngay từ đầu giữa tài khoản giao thông thuần túy (chỉ đi qua trạm, miễn phí duy trì) và ví điện tử nâng cao (ai dùng dịch vụ gia tăng thì trả phí), thì đã không xảy ra làn sóng phản đối gay gắt như hiện tại", LS Đức nói thẳng.

Từ phân tích trên, LS Trương Thanh Đức cho rằng tài khoản giao thông liên quan đến tài khoản ví điện tử hay ngân hàng trong trường hợp này là phương tiện, là cách thức tổ chức để phục vụ cho việc thu phí giao thông bắt buộc, chứ không phải dịch vụ giá trị gia tăng. Vì vậy, hoặc là nhà nước chịu trách nhiệm, hoặc quy định cộng thêm vào phí giao thông (tăng phí để phân bổ) thì mới hợp lý, công bằng và sòng phẳng. Trong bối cảnh chi phí vận tải cao, người dân và DN đã phải nộp phí giao thông rất nhiều thì càng cần phải cân nhắc điều tiết.

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng thì cho rằng những thay đổi ảnh hưởng tới hàng triệu người nên có thời gian chuyển tiếp đủ dài, chẳng hạn thông báo rõ biểu phí, quyền hủy, phương án miễn phí và hướng dẫn chuyển đổi trước vài tháng qua tin nhắn SMS, ứng dụng và phương tiện truyền thông. Khoản phí 6.600 đồng rất nhỏ đối với từng cá nhân, nhưng chính những khoản rất nhỏ áp dụng trên hàng triệu người lại càng cần được thiết kế minh bạch, cạnh tranh và công bằng.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } // Lấy phần tử giữa bài để chèn widget: ưu tiên figure, sau đó p không nằm trong figure function tnDetailFindMidElement(rootSelector) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function (p) { return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); return elements.length ? elements[Math.floor(elements.length / 2)] : null; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var target = tnDetailFindMidElement('div.detail-cmain'); if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();