Một phương pháp nuôi dạy con cái mới lạ mang tên “ngược đãi bản thân” hay “dạy con ngược” (reversed parenting) đang trở thành trào lưu bùng nổ trong cộng đồng phụ huynh 8X, 9X tại Trung Quốc. Xu hướng này chỉ việc các ông bố, bà mẹ mô phỏng chính hành vi của con cái để thúc đẩy sự thấu hiểu và tạo ra môi trường đối thoại bình đẳng hơn.
Trào lưu này bắt nguồn từ một sự việc gây bão mạng xã hội Trung Quốc vào tháng 11/2022. Khi đó, một người mẹ tại tỉnh Hắc Long Giang quyết định để con gái mình trực tiếp trải nghiệm cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông.
Trong tiết trời băng giá, cô bé 3 tuổi nhất quyết đòi ra ngoài chỉ với một chiếc váy công chúa mỏng manh, tin rằng các nàng công chúa trong phim hoạt hình luôn sống ở những nơi lạnh giá. Thay vì ép buộc con mặc áo khoác, người mẹ đã để cô bé đi và lặng lẽ theo sát phía sau.
Thay vì ngăn cản, nhiều phụ huynh trẻ để con tự thực hành rồi chiêm nhiệm.
Nhiều cư dân mạng đã dành lời khen ngợi cho cách tiếp cận này, cho rằng việc để trẻ tự trải nghiệm thực tế một lần còn hiệu quả hơn cả trăm lời giáo huấn. Sự việc đã mở đường cho làn sóng "dạy con ngược" tại Trung Quốc, vốn đã phát triển thành ba phong cách riêng biệt.
Phong cách đầu tiên là hoán đổi vai trò. Ở phương thức này, cha mẹ sẽ bộc lộ sự yếu đuối hoặc giả vờ cần được chăm sóc. Mục tiêu là khơi dậy tinh thần trách nhiệm ở trẻ, từ đó thúc đẩy những hành vi tích cực và giúp trẻ trưởng thành hơn về mặt cảm xúc.
Thứ hai là phương pháp trải nghiệm hậu quả. Cha mẹ sẽ lập kế hoạch để trẻ tự nếm trải kết quả từ những lựa chọn của mình, qua đó khuyến khích trẻ từ bỏ các thói quen xấu. Ví dụ điển hình là trường hợp một cậu bé 8 tuổi ở Vũ Hán, Hồ Bắc đòi bỏ học để trở thành game thủ chuyên nghiệp.
Thay vì phản đối gay gắt, cha mẹ cậu lại ủng hộ kèm theo một điều kiện: cậu phải chơi game 16 tiếng mỗi ngày và nộp báo cáo phân tích hiệu suất chi tiết. Dù ban đầu rất hào hứng, cậu bé đã suy sụp tới 4 lần chỉ trong vòng 3 ngày.
Trải nghiệm này giúp cậu nhận ra việc chơi game chuyên nghiệp không hề đơn giản hay thú vị như tưởng tượng, từ đó có cái nhìn thực tế hơn về định hướng tương lai.
Mô hình thứ ba là phản ứng gương soi. Phụ huynh sẽ sử dụng chính cảm xúc hoặc hành vi của con để khiến trẻ tự soi xét lại bản thân. Ví dụ như bắt chước những cơn ăn vạ của trẻ.
Zhang Yu, một người mẹ tại Bắc Kinh, chia sẻ rằng khi cô con gái 3 tuổi nằm lăn ra sàn khóc lóc vì không được mua kem, chị đã nằm xuống cạnh con và khóc to hơn. Kết quả bất ngờ là cô bé lập tức ngừng khóc và nhìn mẹ với ánh mắt ngỡ ngàng.
Không còn quát mắng, phụ huynh trẻ tại Trung Quốc để con thực hành nhiều hơn.
Phương pháp dạy con ngược nhận được sự ủng hộ nhiệt tình trên mạng xã hội xứ Trung. Một người xem bình luận: “Cách dạy này thật thỏa mãn, nó đang mở ra một con đường hoàn toàn mới trong việc nuôi dạy trẻ”.
Một người khác hóm hỉnh cho rằng: “Đây đúng là dùng phép thuật để đánh bại phép thuật. Đi con đường của trẻ để trẻ không còn đường nào mà đi. Chỉ cần cha mẹ không thấy ngại thì người thấy ngại sẽ là đứa trẻ”.
Nhiều phụ huynh trẻ đã lớn lên trong môi trường giáo dục khắc nghiệt và áp lực, nơi cha mẹ thường là những hình mẫu quyền uy và đầy tính hy sinh. Quyết tâm không trở nên quá kiểm soát, thực hành “dạy con ngược” giúp họ giữ cá tính riêng, đồng thời khuyến khích sự giao tiếp cởi mở và nuôi dưỡng mối quan hệ bình đẳng, tôn trọng hơn.
Tuy nhiên, chuyên gia tư vấn tâm lý Han Sanqi nhận định rằng xu hướng này tương đồng với khái niệm"giáo dục dựa trên hệ quả. Đối với trẻ nhỏ chưa có tư duy logic và không thể lường trước hậu quả, việc cho trẻ thấy trực tiếp kết quả hành động là cách giúp trẻ hiểu vấn đề ngay lập tức.
Dẫu vậy, ông Han cũng cảnh báo phương pháp này cần được áp dụng thận trọng và phù hợp với độ tuổi. Với trẻ dưới 8 tuổi, giáo dục dựa trên hệ quả mang lại hiệu quả tốt. Nhưng với trẻ từ 8-9 tuổi trở lên, chiến lược cần chuyển sang giáo dục bằng tư duy logic.
Ở độ tuổi này, trẻ đã hiểu rõ về quan hệ nhân quả, nên việc chỉ ra kết quả là chưa đủ mà cha mẹ cần có sự dẫn dắt tinh tế và sâu sắc hơn.
