Trạm mặt đất Starlink có gây hại tới sức khỏe?

Để cung cấp dịch vụ Internet, Starlink vận hành hệ thống trạm cổng mặt đất (gateway). Đây là điểm trung chuyển giữa ăng-ten thu sóng của người dùng với các vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo thấp của Trái đất. Khi truy cập Internet, ăng-ten sẽ tương tác với vệ tinh gần nhất, sau đó truyền tín hiệu về trạm gateway để kết nối với hạ tầng mạng mặt đất.

Theo giấy phép được Cục Tần số vô tuyến điện - Bộ Khoa học và Công nghệ cấp cuối tháng 2, công ty Starlink Services Việt Nam được sử dụng tần số và đặt thiết bị vô tuyến điện cho dịch vụ cố định qua vệ tinh tại phường Liên Chiểu 2 (Đà Nẵng), xã Bình Nguyên (Phú Thọ), phường Tăng Nhơn Phú và phường Tân Thuận (TP HCM). Trên một số hội nhóm Facebook, một số người bày tỏ lo ngại về tác động của sóng điện từ do trạm gateway phát ra cũng như mức độ tác động đến sức khỏe.

Trả lời VnExpress, ông Lê Xuân Huy, Phó tổng giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, cho hay "chưa có tài liệu nào chứng minh hoạt động của trạm mặt đất ảnh hưởng đến sức khỏe con người, công suất của trạm cũng không lớn như nhiều người hình dung". Với mô hình Starlink, "về cơ bản không có vấn đề gì lớn", ông nói.

Từng có kinh nghiệm điều hành trạm vệ tinh Hòa Lạc, ông Huy cho biết tại đây sử dụng ăng-ten parabol đường kính 9,3 m, công suất lớn hơn nhiều so với trạm gateway. Tuy vậy, đặc điểm của trạm vệ tinh là sóng phát ra có độ chụm cao, hướng thẳng lên vệ tinh trên quỹ đạo thay vì tỏa ra khu vực xung quanh.

"Tín hiệu từ ăng-ten được phát theo chùm hẹp, hướng lên trời và chiếu thẳng vào vệ tinh. Vì vậy, khu vực xung quanh gần như không nằm trong búp sóng chính, chỉ có các búp sóng phụ với cường độ nhỏ", ông nói. Do đó, nhân viên tại trạm vẫn sinh hoạt và làm việc bình thường.

Ông Huy cho biết lo ngại về ảnh hưởng sức khỏe của sóng điện từ từng xuất hiện tại một số quốc gia. Trước đây tại Anh, một số người đã đập phá trạm 5G vì cho là nguyên nhân gây ra Covid-19. Những quan điểm này mang tính suy đoán, trong khi "từ góc nhìn khoa học, qua các bài báo, nghiên cứu chưa thấy công bố nào".

Ở góc nhìn thận trọng hơn, PGS.TS Nguyễn Tiến Ban, nguyên trưởng khoa Viễn thông 1 - Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, nói về kỹ thuật truyền dẫn, sự xuất hiện của trạm gateway tại Việt Nam "không gây ra vấn đề gì", nhưng xét tới yếu tố sức khỏe khó đưa ra kết luận dứt khoát.

Theo phó giáo sư, để kết nối với vệ tinh, trạm mặt đất sử dụng sóng vô tuyến truyền qua môi trường không gian. Do khoảng cách rất xa, công suất phát sóng của các trạm mặt đất kết nối vệ tinh lớn hơn so với thiết bị di động thông thường. Các nhà sản xuất thiết bị viễn thông thường khẳng định thiết bị của họ không ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng người dân vẫn có tâm lý lo ngại nhà sản xuất có thể chưa hiểu hết về sản phẩm, đôi khi biết một phần nhưng không thể nắm mọi khía cạnh kỹ thuật.

Ông Ban cho rằng, vấn đề tác động tới sức khỏe liên quan đến trạm gateway cần có những nghiên cứu thông qua các phép đo thử, thực nghiệm, cả về lý thuyết lẫn thực tiễn. Tuy vậy, lợi ích của các trạm mặt đất Starlink tại Việt Nam khá rõ ràng. "Tốc độ, độ trễ của dịch vụ Internet khi đặt trạm tại Việt Nam bao giờ cũng tốt hơn so với việc đặt ở các nước khác như Indonesia hay Singapore", ông nói.

Starlink là dịch vụ Internet vệ tinh do SpaceX phát triển, thuộc sở hữu của tỷ phú Elon Musk, hoạt động với vệ tinh quỹ đạo thấp cách mặt đất khoảng 550 km, thấp hơn nhiều so với vệ tinh địa tĩnh truyền thống ở độ cao hơn 35.000 km.

Tính đến cuối 2025, mạng lưới có 150 gateway đang hoạt động trên toàn cầu, 13 trạm đang xây dựng và 19 trạm chờ phê duyệt. Tại Việt Nam, dịch vụ được cấp phép nhưng chưa công bố thời gian triển khai chính thức cũng như mức giá.