Ngày 10.12, kỳ họp thứ 6 HĐND TP.HCM bước vào ngày làm việc thứ hai. Tại kỳ họp, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan trả lời chất vấn của các đại biểu liên quan đến ngộ độc thực phẩm, quản lý truy xuất nguồn gốc...
"Ngộ độc xảy ra là trách nhiệm của ngành"
Trước khi trả lời chất vấn, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan tóm lược những việc ngành đã làm, đang làm và sẽ tiếp tục triển khai.
Sở An toàn thực phẩm là mô hình thí điểm duy nhất của cả nước về quản lý tập trung an toàn thực phẩm. Theo bà Lan, an toàn thực phẩm luôn là lĩnh vực đầy thách thức và không ai có thể khẳng định đã "an toàn tuyệt đối".
Sở An toàn thực phẩm TP.HCM hiện triển khai song song 2 nhiệm vụ trọng tâm: xây dựng thực phẩm sạch và chống thực phẩm bẩn, cùng với đó là nâng cao nhận thức cộng đồng, cải cách hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số để tăng hiệu quả quản lý. Bà Lan cho hay các chỉ số trong thời gian qua đều cải thiện: hoạt động thanh tra tăng; số vụ ngộ độc thực phẩm giảm; tỷ lệ sử dụng thực phẩm sạch theo chuỗi an toàn tăng; kết quả kiểm nghiệm các nhóm thực phẩm qua từng năm cũng tích cực hơn.
Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan trả lời chất vấn của đại biểu
ẢNH: NGUYỄN ANH
Tuy nhiên, ngành vẫn đối mặt nhiều khó khăn, nhất là thời gian gần đây xuất hiện các vụ việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm khiến cơ quan chức năng phải vào cuộc quyết liệt. Theo bà Lan, phòng ngừa ngộ độc là nhiệm vụ then chốt, đòi hỏi phối hợp liên ngành và xây dựng các kế hoạch, quy trình liên tịch. Các bếp ăn tập thể tại trường học, khu công nghiệp đều được kiểm tra thường xuyên và đột xuất để giảm rủi ro ở mức thấp nhất.
"Nhưng nếu ngộ độc xảy ra, đó là trách nhiệm chúng tôi phòng ngừa chưa tốt; đồng thời phải khẩn trương cấp cứu, điều tra và kết luận nguyên nhân", bà Lan cho biết.
Bà nhấn mạnh những vụ ngộ độc chỉ là "phần nổi của tảng băng". Phần chìm nằm ở câu hỏi lớn hơn: thực phẩm hằng ngày có chứa chất độc hại hay không, bởi những chất này tích tụ trong cơ thể và gây hệ lụy sức khỏe sau nhiều năm. Vì vậy, công tác của sở không chỉ dừng ở ngộ độc cấp tính mà còn tập trung vào phòng ngừa "ngộ độc mãn tính", yếu tố quyết định đến gánh nặng bệnh tật của cộng đồng trong tương lai.
TP.HCM đi đúng hướng khi tiên phong truy xuất nguồn gốc thực phẩm
Đặt vấn đề chất vấn, đại biểu Đoàn Ngọc Minh Tâm cho biết, cần thêm thông tin về cách quản lý nguồn gốc thực phẩm được buôn bán trên các sàn thương mại điện tử; an toàn thực phẩm tại trường học; vấn đề thực phẩm "3 không" bày bán bên ngoài các chợ đầu mối của TP.HCM.
Đại biểu Đoàn Ngọc Minh Tâm đặt vấn đề chất vấn
ẢNH: NGUYỄN ANH
Trả lời ý kiến đại biểu, bà Phong Lan cho biết thương mại điện tử đang là thách thức lớn trong quản lý an toàn thực phẩm, nhất là khi Quốc hội chuẩn bị ban hành luật Thương mại điện tử nhưng vẫn còn nhiều ý kiến tranh luận về cách quản lý phù hợp.
"Ngay cả với hoạt động mua bán trực tiếp, nếu người tiêu dùng không có hóa đơn, chứng từ thì khi xảy ra sự cố cũng rất khó xử lý. Với thương mại điện tử, mức độ rủi ro còn cao hơn. Dù sở không thể tự đặt ra mô hình quản lý riêng nhưng hiện vẫn áp dụng đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành. Với bếp ăn trực tuyến và các nền tảng giao đồ ăn, sở đã làm việc với nhà cung cấp, thẩm định và cấp phép cho các bếp ăn tự tổ chức; đồng thời yêu cầu các đơn vị liên kết chỉ được lấy hàng từ cơ sở đã đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Tuy vậy, sở vẫn gặp nhiều khó khăn với các website nhỏ lẻ quảng bá thực phẩm tươi sống và chế biến sẵn nhưng không rõ địa chỉ, rất khó kiểm tra và lấy mẫu", bà Lan cho biết.
Liên quan đến an toàn thực phẩm trường học, bà Lan cho biết TP.HCM có khoảng 3.500 trường với nhiều mô hình bếp ăn khác nhau. Điều đáng lo nhất là tính "thân hữu" trong lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn, đôi khi được duy trì qua nhiều nhiệm kỳ.
Vì vậy, Sở An toàn thực phẩm và Sở GD-ĐT tập trung làm công tác tư tưởng, tập huấn, nâng cao nhận thức cho hiệu trưởng và người phụ trách bếp ăn, khẳng định hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm đầu tiên nếu xảy ra sự cố. Công tác kiểm tra được triển khai định kỳ vào đầu mỗi học kỳ, các đội quản lý an toàn thực phẩm chia theo khu vực; kiểm tra cả trường công lập lẫn ngoài công lập, từ mầm non đến đại học.
Đối với đề án truy xuất nguồn gốc, bà Lan khẳng định TP.HCM đang đi đầu cả nước khi áp dụng cho thịt heo, gia cầm và trứng gia cầm; trên 90% sản lượng đưa vào thành phố được kiểm soát bằng cả kiểm dịch truyền thống và vòng nhận diện. Tuy nhiên, bà không khẳng định được độ an toàn tuyệt đối 100% do hạn chế trong quản lý chăn nuôi nhỏ lẻ.
Thêm vào đó, truy xuất bằng công nghệ blockchain mới ở mức thử nghiệm, chưa được quy định trong luật Thú y nên khó áp dụng rộng rãi. Sở An toàn thực phẩm đang kiến nghị cần có chế tài thống nhất để mở rộng truy xuất nguồn gốc trên toàn quốc, bởi lượng heo giết mổ tại TP.HCM chỉ chiếm một phần, còn lại đến từ nhiều tỉnh.
Bà Lan cho rằng thực phẩm "3 không" vẫn là nỗi trăn trở: không nhãn mác, không nguồn gốc, không kiểm định. Trong khi đó, 3 chợ đầu mối của TP.HCM được kiểm soát chặt chẽ suốt đêm với đầy đủ hồ sơ, nguồn gốc, hầu như không có sản phẩm "3 không", nếu phát hiện sẽ xử phạt rất nặng.
Bà khẳng định TP.HCM không "dậm chân tại chỗ", mà đang đi đúng hướng khi tiên phong truy xuất nguồn gốc và tổ chức lại hệ thống cung ứng từ chợ đầu mối. Việc tập trung nông sản về chợ đầu mối giúp kiểm tra, giám sát một lượng lớn hàng hóa dễ dàng hơn nhiều so với mô hình phân tán ở một số địa phương có hàng chục chợ đầu mối nhưng quản lý không hiệu quả.
