Một tiệm sandwich nhỏ tại thị trấn 2 dặm vuông ở bang New Jersey, với tổng doanh thu chưa đến 36.000 USD trong hai năm, từng được thị trường định giá hơn 113 triệu USD.
Câu chuyện tưởng như hài hước này đã trở thành một trong những vụ thao túng chứng khoán kỳ lạ nhất thập kỷ, cuốn theo các quỹ đầu tư của hai đại học danh giá và kết thúc bằng án tù cho những nhân vật trung tâm.
Vò bọc niêm yết
Sáng ngày 15/4/2021, nhà quản lý quỹ đầu cơ lừng danh David Einhorn của Greenlight Capital đã nhắc tên tiệm bánh mì Your Hometown Deli trong bản tin gửi các nhà đầu tư khiến toàn thị trường chú ý.
Điểm bất thường nằm ở chỗ tiệm bánh mì nhỏ bé này chỉ đạt doanh thu vỏn vẹn khoảng 36.000 USD trong suốt 2 năm, nhưng thực thể sở hữu nó là công ty Hometown International (HWIN) lại có giá trị vốn hóa trên sàn chứng khoán lên tới 113 triệu USD.
"Món pastrami ở đây chắc phải tuyệt hảo lắm", Einhorn mỉa mai.
Thực tế, món pastrami thậm chí còn không có trong thực đơn. Cái "tuyệt hảo" ở đây chính là kỹ nghệ thao túng giá cổ phiếu của những tay chơi tài chính đứng sau hậu trường.
Ông Paul Morina và James Patten
Cửa hàng bánh mì nhỏ bé này thuộc về Paul Morina, hiệu trưởng kiêm HLV vật huyền thoại của trường trung học Paulsboro, và người bạn thân từ thuở nhỏ James Patten, một cựu môi giới chứng khoán từng vướng vòng lao lý vì gian lận. Họ cùng sở hữu và vận hành cửa hàng, ban đầu như một kế hoạch nghỉ hưu và dự án cộng đồng.
Câu chuyện bắt đầu từ mối thâm tình giữa Paul Morina và James Patten, hai người bạn thân từ lớp ba. Trong khi Morina ở lại quê nhà Paulsboro để xây dựng đế chế đấu vật lẫy lừng với 34 danh hiệu bang, Patten lại tìm đến Wall Street để làm giàu.
Năm 2013, khi Morina muốn mở một tiệm bánh mì để tạo nơi sinh hoạt cho cộng đồng, Patten đã đề nghị hỗ trợ tài chính. Thông qua các mối quan hệ, Patten kết nối với Peter Coker Sr., một chuyên gia quản lý tiền tệ đầy kinh nghiệm nhưng cũng không ít tai tiếng.
Kế hoạch "niêm yết cửa sau" (reverse merger) được vạch ra: Biến tiệm bánh mì thành tài sản duy nhất trong một công ty vỏ bọc đã niêm yết trên thị trường phi tập trung (Pink Market). Mục tiêu là tạo ra một "vỏ bọc sạch" có doanh thu thực tế để thu hút các công ty khác sáp nhập, qua đó kiếm lời từ chênh lệch cổ phiếu. Quy trình này thường được dùng để tránh các quy trình niêm yết cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) khắt khe.
Năm 2019, Hometown International chính thức giao dịch với mã HWIN ở mức 1 USD/cổ phiếu. Kế hoạch ban đầu rất rõ là dùng tiệm bánh mì vô danh này như một tài sản thật để tạo tính hợp pháp, sau đó tìm một doanh nghiệp khác sáp nhập vào, rồi loại bỏ tiệm bánh mì cũ khỏi cấu trúc.
Một trong những tình tiết gây sốc nhất của vụ án là sự góp mặt của hai đại học hàng đầu nước Mỹ: Duke và Vanderbilt. Thông qua Maso Capital, một quỹ quản lý tài sản tại Hong Kong do Manoj Jain điều hành, cả hai đại học này đã rót tổng cộng 2,5 triệu USD vào cổ phiếu của tiệm bánh mì nhỏ bé tại New Jersey.
Các hồ sơ pháp lý cho thấy Jain đã định hướng các hoạt động mua bán để đạt được những mục tiêu giá cụ thể. Khi giá cổ phiếu tăng từ 1 USD lên 14 USD, giá trị danh mục đầu tư tăng vọt, đồng nghĩa với việc Maso Capital thu được phí quản lý khổng lồ từ các quỹ hiến tặng của các trường đại học này.
Sự tham gia của các tổ chức uy tín đã vô tình tạo ra một "vỏ bọc lòng tin", khiến các nhà đầu tư nhỏ lẻ tin rằng Hometown International là một cơ hội kinh doanh thực thụ thay vì một cái xác không hồn.
Những chiếc còng số tám
Theo cáo trạng của các công tố viên liên bang, Patten và cha con nhà Coker đã thực hiện các giao dịch "match and wash", một kỹ thuật tạo ra các lệnh mua và bán khớp nhau giữa các tài khoản dưới quyền kiểm soát của họ để tạo ra ấn tượng giả về tính thanh khoản và nhu cầu thị trường.
Giá cổ phiếu HWIN đã bị đẩy lên mức phi lý khi công ty được định giá cao gấp 3.000 lần doanh thu 2 năm gần đây, một tỷ lệ vượt xa chuẩn mực thông thường (1–10 lần doanh thu). Đỉnh điểm của sự điên rồ là vào tháng 4/2021, khi mã cổ phiếu này đạt mức giá 14 USD/cổ phiếu, tương đương giá trị công ty hơn 100 triệu USD cho một cửa hàng bánh mì xập xệ.
Cùng thời điểm, một công ty vỏ bọc khác liên quan là E-Waste Corporation tăng 19.900%, từ 0,02 USD lên 10 USD/cổ phiếu, dù không có doanh thu.
Cái kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra. Sau vụ GameStop, thị trường Mỹ nhạy cảm với các cổ phiếu tăng bất thường. Khi Einhorn công khai nghi vấn, truyền thông từ Reddit đến The New York Times đồng loạt đổ về Paulsboro. Một tiệm bánh mì bỗng trở thành biểu tượng cho sự méo mó định giá.
Cơ quan quản lý không còn có thể làm ngơ. Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI) đã vào cuộc sau khi truyền thông đổ dồn sự chú ý vào Paulsboro. Tháng 9/2022, FBI bắt giữ Patten và Coker Sr. Đối tượng Peter Coker Jr. bị bắt tại một biệt thự xa hoa ở Phuket, Thái Lan vào đầu năm 2023.
Công tố viên cáo buộc bộ ba đã dàn xếp chuyển nhượng hàng triệu cổ phiếu qua các pháp nhân đứng tên hộ nhằm che giấu quyền kiểm soát, sau đó thực hiện giao dịch phối hợp để thao túng giá.
Năm 2025, cha con Coker nhận tội gian lận chứng khoán. Coker Sr. bị tuyên 6 tháng tù giam, 3 năm quản chế và phạt 500.000 USD. Coker Jr. nhận 40 tháng tù và 250.000 USD tiền phạt. Theo hồ sơ tòa án đầu năm 2026, Coker Sr. đã thanh toán thêm 200.000 USD và cam kết trả góp hàng tháng để hoàn tất nghĩa vụ bồi thường, trong khi Coker Jr. chưa thực hiện hoàn trả.
Ông Morina và bạn gái không bị truy tố.
Giờ đây, tiệm bánh mì tại Paulsboro vẫn đứng đó nhưng trong tình trạng hoang tàn, phủ đầy bụi bặm và những ký ức buồn. Paul Morina, người vốn chỉ muốn làm điều tốt cho thị trấn, giờ đây phải đối mặt với sự nghi ngại của cộng đồng. Dù không bị truy tố, nhưng uy tín mà ông dày công xây dựng suốt nhiều thập kỷ đã bị tổn hại nghiêm trọng.
*Nguồn: WSJ
