Thực phẩm biến đổi gen là gì và có ở trong bếp không?
Nếu được hỏi căn bếp nhà mình có hoàn toàn sạch bóng thực phẩm biến đổi gen hay không, nhiều người sẽ tự tin lắc đầu. Chúng ta thường nghĩ thực phẩm biến đổi gen là thứ gì đó rất xa xôi, chỉ có trong phòng thí nghiệm. Nhưng thực tế, công nghệ này gần gũi hơn bạn nghĩ rất nhiều và đã âm thầm xuất hiện trong những bữa ăn gia đình.
Chia sẻ về điều này, chị Mai Anh, một người nội trợ (35 tuổi, TP.HCM) bày tỏ sự ngỡ ngàng khi nhận ra thực tế. Chị cho biết bản thân vốn rất kỹ tính, khi đi chợ hay siêu thị luôn ưu tiên chọn mua rau củ quả hữu cơ và né tránh những gì có nhãn biến đổi gen vì cảm giác thiếu an toàn.
Tuy nhiên, khi biết ngay cả chai dầu đậu nành hay gói bột nêm mình dùng nêm nếm hằng ngày cũng có gốc gác từ công nghệ này, chị thực sự giật mình vì hóa ra bản thân đã tiếp xúc với chúng từ rất lâu mà không hề hay biết.
Thực chất, thực phẩm biến đổi gen là gì mà lại khiến chúng ta vừa thấy xa lạ lại vừa lo lắng đến thế?
Hiểu một cách đơn giản nhất, đây là những loại cây trồng được các nhà khoa học thay đổi một vài đặc tính nhỏ ngay từ bên trong hạt giống bằng công nghệ sinh học hiện đại.
Thay vì mất hàng chục năm lai tạo, thụ phấn chéo theo cách truyền thống của ông cha ta ngày trước, công nghệ mới giúp rút ngắn thời gian để tạo ra giống cây khỏe mạnh hơn. Mục tiêu cuối cùng của quá trình này cũng rất thực tế: giúp cây trồng chống chịu sâu bệnh, thời tiết khắc nghiệt tốt hơn và cho năng suất cao hơn.
Chúng đi vào bữa ăn hằng ngày bằng cách nào?
Nhiều người cho rằng thực phẩm biến đổi gen phải là những loại rau, củ hay hạt ngũ cốc được bày bán nguyên vẹn trên quầy hàng. Trên thực tế, phần lớn cây trồng biến đổi gen trên thế giới được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất dầu thực vật, thực phẩm chế biến hoặc thức ăn chăn nuôi.
Điều đó đồng nghĩa, ngay cả khi không chủ động mua ngô hay đậu nành biến đổi gene, người tiêu dùng vẫn có thể tiếp cận các sản phẩm có nguồn gốc từ chúng trong bữa ăn hằng ngày.
Nếu thử nhìn vào chai dầu ăn chiên xào mỗi ngày, gói bột nêm, chai nước tương, hay miếng thịt trên đĩa thức ăn, bạn sẽ thấy dấu vết của công nghệ sinh học. Phần lớn lượng dầu đậu nành và dầu hạt cải trên thị trường hiện nay được ép từ cây trồng biến đổi gen.
Đường ngô, một chất tạo ngọt bình dân trong nước ngọt, bánh kẹo và nước sốt đóng chai, cũng thường có nguồn gốc từ ngô biến đổi gen. Ngay cả khi bạn mua một miếng thịt heo tự nhiên ở chợ, con vật đó rất có thể đã được nuôi lớn bằng cám làm từ ngô và đậu nành biến đổi gen nhập khẩu.
Sự hiện diện này được minh chứng bằng những con số thực tế đầy sức nặng. Theo báo cáo chính thức ISAAA Brief 57 của Tổ chức Quốc tế về Tiếp thu Ứng dụng Sinh học Nông nghiệp, tính từ năm 1996 đến nay, đã có hơn 70 quốc gia đưa cây trồng biến đổi gen vào hệ thống nông nghiệp hoặc chuỗi nhập khẩu của họ.
Trong số đó, hơn 40 quốc gia đã trồng thương mại quy mô lớn và gần 30 quốc gia nhập khẩu làm thức ăn cho người hoặc gia súc. Với một thị trường giao thương toàn cầu, việc từ chối tuyệt đối thực phẩm biến đổi gen gần như là điều không thể, trừ khi chúng ta tự trồng trọt và tự cung tự cấp hoàn toàn.
Để bớt lo lắng, các nhà khoa học khuyên chúng ta nên phân biệt rõ ba mức độ tiếp xúc vốn đang bị người tiêu dùng đánh đồng làm một. Mức độ đầu tiên là ăn trực tiếp, nghĩa là khi chúng ta thưởng thức nguyên một quả đu đủ hay bắp ngô luộc biến đổi gen.
Mức độ thứ hai là sử dụng các sản phẩm chế biến sâu như dầu ăn hay đường tinh luyện, nơi quá trình chế biến dưới nhiệt độ cao và áp suất lớn đã lọc sạch hoàn toàn mọi dấu vết biến đổi gen ban đầu, khiến chúng không còn khác biệt gì về mặt dinh dưỡng so với dầu ăn truyền thống.
Cuối cùng là mức độ gián tiếp nhất thông qua việc tiêu thụ các sản phẩm từ động vật như thịt, trứng, sữa của những vật nuôi được cho ăn bằng cám biến đổi gen, dù các nghiên cứu đều chỉ ra rằng chất biến đổi gen không thể tự chuyển dịch vào thịt hay trứng của chúng. Việc không phân biệt rõ ràng ba ranh giới này chính là nguyên nhân khiến các cuộc thảo luận trong cộng đồng thường trở nên lo âu một cách cảm tính.
Ăn thực phẩm biến đổi gen có thực sự đáng sợ?
Nhiều người thường mặc định thực phẩm biến đổi gen là một thứ gì đó nguy hiểm, gây hại cho sức khỏe. Thế nhưng, trong thế giới khoa học, câu hỏi chưa bao giờ là loại thực phẩm này có độc hay không một cách chung chung.
Nhận định từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra rằng không thể đưa ra kết luận chung cho tất cả. Mỗi loại cây trồng phải được đánh giá riêng biệt theo từng trường hợp cụ thể. Giống ngô kháng sâu sẽ hoạt động khác hoàn toàn với giống lúa bổ sung dinh dưỡng.
Dẫu vậy, WHO cũng khẳng định các sản phẩm đang lưu hành đều đã qua quy trình kiểm duyệt cực kỳ nghiêm ngặt bởi các cơ quan quản lý uy tín như FDA (Mỹ) hay EFSA (Châu Âu) và chưa ghi nhận nguy cơ nào đối với sức khỏe con người.
Báo cáo phân tích dữ liệu quy mô lớn của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (National Academies) cũng kết luận tương tự: chưa có bằng chứng xác thực nào cho thấy chúng gây nguy cơ đặc biệt cho sức khỏe hơn thực phẩm truyền thống.
Nỗi sợ phổ biến nhất là lo ngại ăn thực phẩm biến đổi gen sẽ làm thay đổi gen của chính con người. Về mặt sinh học, cơ thể chúng ta giống như một chiếc máy nghiền siêu hạng. Dù ăn một cây rau hữu cơ hay một bắp ngô biến đổi gen, hệ tiêu hóa cũng sẽ cắt nhỏ và phân hủy mọi thứ thành các chất dinh dưỡng cơ bản trước khi hấp thụ. Không thể có chuyện một đoạn gen lạ từ thức ăn tự chui vào và thay đổi cấu trúc cơ thể bạn.
Hơn nữa, loại thực phẩm này đã được bán thương mại từ năm 1996. Suốt gần 30 năm qua, hàng tỷ người đã tiêu thụ chúng mà chưa ghi nhận ca ngộ độc hay biến chứng sức khỏe nào.
Nỗi sợ hãi bao giờ cũng lan truyền nhanh hơn các bằng chứng khoa học bởi nó đánh thẳng vào bản năng tự vệ của con người trước những điều mới mẻ. Việc chọn ăn hay không hoàn toàn là quyền tự do của mỗi chúng ta, nhưng hãy để quyết định đó được dẫn dắt bởi sự hiểu biết rõ ràng và tư duy lý tính, chứ không phải bởi những nỗi lo sợ mơ hồ không có thật./
