Thực hiện chế độ ăn lành mạnh và lối sống năng động vì sức khỏe của mỗi người

Ngày 19/10, tại buổi chia sẻ thông tin với báo chí, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Trường, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng cho biết, Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” là hoạt động hưởng ứng Ngày Lương thực thế giới (16/10) nhằm chuyển tải thông điệp “Đổi mới hệ thống lương thực thực phẩm theo hướng bền vững, thực hiện chế độ ăn lành mạnh vì sức khỏe hôm nay và ngày mai”.

Tuần lễ khuyến khích mỗi gia đình nâng cao chất lượng bữa ăn, bảo đảm an toàn thực phẩm và hạn chế lãng phí thông qua ăn đa dạng, phối hợp hợp lý các nhóm thực phẩm, tận dụng nguồn thực phẩm địa phương và chế biến phù hợp.

Đáng chú ý, việc cải thiện bữa ăn không đồng nghĩa với lựa chọn thực phẩm đắt tiền hay tăng chi tiêu. Để thực hiện, các gia đình cần lập thực đơn, mua sắm theo nhu cầu, vừa kiểm soát chi phí vừa tránh dư thừa. Chế độ ăn cần phù hợp tuổi, sức khỏe, mức vận động và điều kiện kinh tế; người có bệnh lý hoặc nhu cầu đặc biệt cần được tư vấn chuyên môn. Tại các trường học, cơ sở cung cấp suất ăn, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp, tạo điều kiện để người dân tiếp cận và duy trì chế độ ăn lành mạnh.

Sử dụng hợp lý nguồn thực phẩm là trách nhiệm chung của đơn vị sản xuất, cung ứng, cơ sở dịch vụ ăn uống và người tiêu dùng. Trong phạm vi gia đình, các biện pháp thiết thực gồm: kiểm tra thực phẩm sẵn có trước khi mua; xây dựng thực đơn, lựa chọn lượng mua phù hợp; sắp xếp theo thời hạn sử dụng và chế biến vừa đủ... Những thay đổi này cần được thực hiện đồng bộ, từ mua sắm đến bảo quản và sử dụng, thay vì chỉ xử lý khi đã phát sinh thực phẩm dư thừa.

Đối với bếp ăn trường học, cơ quan và cơ sở cung cấp suất ăn, việc rà soát thực đơn cần kết hợp ghi nhận lượng thức ăn thừa và lấy ý kiến người sử dụng. Mục tiêu giảm lãng phí phải gắn với bảo đảm chất lượng dinh dưỡng, không đơn thuần là cắt giảm lượng thực phẩm hoặc thu hẹp khẩu phần.

Với mỗi gia đình, hành động có thể bắt đầu ngay từ bữa ăn hôm nay: ăn đa dạng, mua vừa đủ, đọc nhãn, bảo quản đúng cách và duy trì hoạt động thể lực thường xuyên. Những lựa chọn phù hợp, được thực hiện mỗi ngày, chính là nền tảng để chăm sóc sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.

Giảm lãng phí phải luôn đi cùng bảo đảm an toàn thực phẩm. Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng hoặc không đáp ứng điều kiện bảo quản chỉ vì mục tiêu tiết kiệm.

Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026 cũng kêu gọi sự chung tay của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp, ngành y tế và cơ quan quản lý trong xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh; từ nâng cao chất lượng bữa ăn, minh bạch thông tin đến giảm lãng phí và hỗ trợ tiếp cận dịch vụ dinh dưỡng; thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh, minh bạch thông tin dinh dưỡng và ứng dụng khoa học, công nghệ vì sức khỏe cộng đồng.

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Đức Ngàn, phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 78% tổng số ca tử vong do tất cả các nguyên nhân. Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm cho thấy người trưởng thành (18-69 tuổi) tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày, cao hơn khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới; tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm tuổi này là 19,5%. Tỷ lệ trẻ em thừa cân, béo phì tăng gấp 2,2 lần trong giai đoạn 2010-2020.

Trước thực trạng này, minh bạch thông tin dinh dưỡng giúp người dân lựa chọn thực phẩm phù hợp. Thông tư 30/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, hướng dẫn ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, tạo cơ sở cho việc cung cấp thông tin rõ ràng, thống nhất.

Để sử dụng hiệu quả thông tin, người tiêu dùng cần thực hành “Đọc nhãn-Hiểu đúng-So sánh-Lựa chọn phù hợp”, chú ý giá trị dinh dưỡng được tính theo 100g, 100ml, một khẩu phần hay toàn bộ bao gói; tránh lựa chọn chỉ dựa vào một chất dinh dưỡng hoặc quảng cáo, đối chiếu nguồn chính thống và tìm tư vấn khi cần. Về phía doanh nghiệp cần cung cấp thông tin rõ ràng, không gây nhầm lẫn; cơ quan quản lý và truyền thông cần hướng dẫn người dân vận dụng khi mua sắm, chế biến và sử dụng thực phẩm.

Thạc sĩ, bác sĩ Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng cho biết: “Mười lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030, Tháp dinh dưỡng theo nhóm tuổi là những phương tiện hỗ trợ truyền thông, tư vấn và thực hành dinh dưỡng. Bên cạnh đó, ứng dụng Dinh dưỡng Việt - VNeNUTRITION góp phần đưa kiến thức dinh dưỡng đến gần hơn với người dân, hỗ trợ chủ động tìm hiểu và vận dụng vào lựa chọn thực phẩm, tổ chức bữa ăn, chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Đây là công cụ giúp cụ thể hóa các khuyến nghị về dinh dưỡng, tận dụng các ứng dụng và nền tảng số uy tín để nâng cao kiến thức, thực hành đúng về dinh dưỡng, đồng thời tăng khả năng tiếp cận thông tin chính thống trong cộng đồng".

Các chuyên gia dinh dưỡng chỉ rõ: Chăm sóc dinh dưỡng cần được thực hiện từ khi khỏe mạnh, xuyên suốt vòng đời, đặc biệt với phụ nữ có thai, bà mẹ cho con bú, trẻ em, người cao tuổi và nhóm dễ bị tổn thương. Trong 1.000 ngày đầu đời, cần chú trọng dinh dưỡng thai kỳ, nuôi con bằng sữa mẹ, ăn bổ sung hợp lý và an toàn thực phẩm. Với trẻ học đường, gia đình, nhà trường và cơ sở y tế cần phối hợp chăm sóc bữa ăn, giáo dục dinh dưỡng, khuyến khích vận động và theo dõi tăng trưởng, tránh gây áp lực hình thể hoặc kiểm soát cân nặng thiếu an toàn.

Trong khi đó, với người trưởng thành và người cao tuổi, chế độ ăn cần phù hợp sức khỏe, khả năng ăn uống và mức độ hoạt động thể lực; đồng thời, cần hỗ trợ người khó tiếp cận, chuẩn bị hoặc sử dụng thực phẩm; tại vùng khó khăn, gắn truyền thông với tư vấn, đánh giá dinh dưỡng, kết nối dịch vụ và phối hợp y tế, giáo dục, sinh kế, giảm nghèo để người dân có điều kiện thực hành.