Sự bùng nổ của các nền tảng công nghệ như Be, Grab, Xanh SM hay các ứng dụng dịch vụ gia đình beTaskee, JupViec đã và đang định hình lại cấu trúc thị trường lao động Việt Nam. Theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nhóm lao động phi chính thức hiện có khoảng 32,6 triệu người, chiếm tỷ trọng áp đảo hơn 60% tổng lực lượng lao động.
Giới chuyên gia dự báo, trước làn sóng cắt giảm nhân sự do suy thoái kinh tế và sự xâm lấn của trí tuệ nhân tạo (AI), quy mô của lực lượng "kinh tế gig" (kinh tế tự do) này sẽ còn gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt tại các siêu đô thị như TPHCM. Tuy nhiên, điểm yếu cốt tử của nhóm này vẫn là tính ổn định và khả năng chống chịu rủi ro tài chính thấp.
Kiến tạo "liên minh an sinh" cho 32 triệu lao động
Tại tọa đàm kinh tế lao động mới đây, ông Lê Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Ứng dụng Kinh tế (Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM) nhận định: Nếu lao động chính thức có lộ trình thăng tiến và lương hưu, thì lao động phi chính thức cũng cần một cơ chế bảo vệ tương xứng.
"An sinh trong bối cảnh lao động linh hoạt không thể áp dụng rập khuôn một kích cỡ cho tất cả. Chúng ta cần một liên minh kết nối nhiều bên để thiết kế các gói an sinh thực tế và cân bằng", ông Hải nhấn mạnh.
Lao động phi chính thức đang chiếm tỷ trọng 60% và dự báo sẽ gia tăng (Ảnh: IT).
Đồng quan điểm, đại diện CEP (Tổ chức tài chính vi mô thuộc Liên đoàn Lao động TPHCM) cho rằng việc hình thành liên minh giữa tổ chức tài chính và các nền tảng số là cấp thiết. Mục tiêu là xác định đúng chân dung người lao động để thiết kế các gói vay vi mô vừa sức, giúp họ tránh xa "bẫy" tín dụng đen khi gặp biến cố. Khi an sinh được thiết kế dựa trên sự thấu hiểu, hệ thống sẽ vận hành bền vững với sự tham gia chủ động từ chính người lao động.
Thu nhập 40 triệu đồng và nỗ lực giữ chân từ các nền tảng
Thực tế, để giữ chân đối tác trong cuộc đua thị phần khốc liệt, các nền tảng công nghệ đang chủ động lấp đầy "khoảng trống" an sinh bằng các chính sách riêng biệt.
Đơn cử, Be Group đã thành lập Trung tâm BE5X đóng vai trò cầu nối các gói phúc lợi. Ứng dụng này cung cấp bảo hiểm tai nạn toàn diện 24/7 với quyền lợi lên đến 1 tỷ đồng. Điểm sáng là mức phí được chia nhỏ chỉ 25.000 đồng/tuần, giúp tài xế dễ dàng tiếp cận mà không gánh nặng tài chính.
Trong khi đó, nền tảng beTaskee đang chuyên nghiệp hóa nghề giúp việc bằng cách gọi người lao động là "Tasker" và xây dựng hồ sơ năng lực số. Dữ liệu ghi nhận mức thu nhập bình quân của các Tasker hiện đạt 19 triệu đồng/tháng. Tương tự, tài xế công nghệ có thu nhập trung bình 15-17 triệu đồng/tháng. Cá biệt vào mùa cao điểm Tết, những lao động chăm chỉ có thể đạt mức thu nhập lên tới 40 triệu đồng/tháng.
Những con số này cho thấy, nếu được quản lý và hỗ trợ tốt, khu vực kinh tế phi chính thức hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, đóng góp lớn vào sự phát triển của nền kinh tế số quốc gia.
Chuyên gia nhấn mạnh, khi an sinh xã hội được thiết kế trên nền tảng thấu hiểu đúng vai trò và nhu cầu của từng nhóm lao động, hệ thống không chỉ vận hành bền vững hơn mà còn tạo được sự đồng thuận và tham gia chủ động từ chính người lao động. Đây chính là yếu tố then chốt để các chính sách an sinh thực sự phát huy giá trị trong kỷ nguyên kinh tế số.
