Chia sẻ tại Hội thảo: "Thuốc giả - hệ lụy thật: Giải pháp nào ngăn chặn" hôm 26/5, ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chi Cục trưởng Chi Cục Quản lý thị trường TPHCM cho biết chỉ tính riêng trong giai đoạn 2024 và 5 tháng đầu năm 2025, Chi cục đã phát hiện, xử lý nhiều vụ việc liên quan đến nhóm hàng dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền.
Trong đó: thuốc tân dược đã kiểm tra, xử lý 178 vụ vi phạm, tạm giữ 262.158 đơn vị sản phẩm thuốc tân dược các loại với tổng trị giá hơn 15,4 tỷ đồng, đã xử phạt với số tiền hơn 2,2 tỷ đồng. Đã chuyển cơ quan điều tra 4 vụ có dấu hiệu tội phạm.
Thực phẩm chức năng: kiểm tra, xử lý 38 vụ vi phạm, tạm giữ 18.709 đơn vị sản phẩm thực phẩm chức năng các loại với tổng trị giá hơn 835 triệu đồng đồng, đã xử phạt với số tiền hơn 786 triệu đồng.
Các hành vi vi phạm phổ biến bị phát hiện là: hành vi kinh doanh hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, niêm yết giá không đúng quy định, kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu…
Ông Nguyễn Quang Huy cho biết những phương thức, thủ đoạn của các đối tượng thường xuyên sử dụng là sử dụng thông tin "hàng xách tay" để hợp thức hóa các loại thuốc, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, không rõ thông tin chất lượng.
Đáng nói, một thủ đoạn mới và đặc biệt nguy hiểm là việc trộn lẫn thuốc thật với thuốc giả trước khi bán ra thị trường. Cách làm này nhằm đánh lừa cơ quan chức năng trong quá trình kiểm tra ngẫu nhiên và xây dựng lòng tin ban đầu nơi người tiêu dùng.
"Các đối tượng thậm chí còn tự đặt tên thuốc và tên công ty sản xuất, phần lớn có trụ sở ảo ở nước ngoài như Malaysia, Singapore, sau đó quảng cáo là "hàng xách tay" thông qua mạng xã hội, dưới vỏ bọc là nhân viên, dược sĩ của các công ty dược. Việc trộn lẫn sản phẩm thật với hàng giả là một hành vi đặc biệt nguy hiểm vì nó khai thác lòng tin ban đầu của người tiêu dùng và khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn trong các cuộc kiểm tra tại chỗ", ông Huy cho biết.
Bên cạnh đó, theo ông Huy, tình trạng cố ý ghi không đúng tên gọi trên nhãn hàng hóa cũng rất đáng báo động. Nhiều sản phẩm được quảng cáo là "Sữa" hoặc "thuốc" nhưng thực chất tên gọi theo công bố và ghi nhãn sản phẩm lại là "Thực phẩm bảo vệ sức khỏe", "Thực phẩm bổ sung", "Sản phẩm dinh dưỡng công thức", hoặc "Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt". Việc này gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm để sử dụng.
Số lượng thuốc giả có xu hướng tăng nhanh
Tại hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Trúc Vân – Phó Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Viện Kiểm nghiệm thuốc TPHCM cho biết trong ba năm gần đây, số lượng mẫu dịch vụ kiểm nghiệm tăng đáng kể: từ 1.695 mẫu năm 2022 lên 2.308 mẫu năm 2023, và đạt 2.359 mẫu trong năm 2024.
Qua kiểm nghiệm, mỗi năm đều ghi nhận các trường hợp thuốc không đạt tiêu chuẩn chất lượng – tức không đáp ứng tiêu chuẩn đã đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước. Cụ thể, năm 2022 có 10 mẫu không đạt chuẩn; năm 2023 tăng lên 20 mẫu; đến năm 2024 giảm xuống còn 12 mẫu (chiếm phần lớn là dược liệu, vị thuốc cổ truyền).
Đáng chú ý, số lượng thuốc giả phát hiện qua kiểm nghiệm cũng có xu hướng tăng nhanh. Năm 2022, phát hiện 5 mẫu thuốc giả; năm 2023 là 12 mẫu; riêng năm 2024, con số này tăng vọt lên 40 mẫu – bao gồm 25 mẫu thuốc hóa dược không chứa dược chất và 15 mẫu thuốc từ dược liệu bị pha trộn tân dược.
Chia sẻ thêm, TS. Tạ Mạnh Hùng – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, cho biết Việt Nam đang phải đối mặt với nguy cơ gia tăng thuốc giả từ bên ngoài xâm nhập, rồi lan rộng qua các kênh trực tuyến, đặc biệt là mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới.
Theo ông Hùng, các đối tượng làm giả thuốc ngày càng tinh vi, có thể sản xuất chui mà không cần nhà xưởng cố định, chia nhỏ quy trình để tránh bị phát hiện và dùng mạng xã hội làm kênh tiêu thụ. Trong khi đó, một bộ phận nhà thuốc bán lẻ chưa tuân thủ nghiêm ngặt quy định, bán thuốc không hóa đơn, không truy xuất được nguồn gốc, tạo điều kiện cho thuốc giả thâm nhập hệ thống chính thống.
Trước thực trạng trên, TS Mạnh Hùng đã đưa ra nhiều nhóm giải pháp ngăn chặn thuốc giả: Trước hết là hoàn thiện pháp luật, tăng mức phạt và bổ sung các quy định kiểm soát bán thuốc online, công khai thông tin đơn vị phân phối và áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.
Bên cạnh đó là siết chặt thanh tra – kiểm tra các cơ sở kinh doanh dược, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là kinh doanh trên mạng xã hội.
