Sau 10 năm miệt mài nghiên cứu, Tiến sĩ Trần Đức Tường, giảng viên Khoa Công nghệ và Kỹ thuật Trường Đại học Đồng Tháp, đã gặt hái thành công trong việc trồng nấm vân chi đỏ - một loại dược liệu quý có hoạt tính sinh học cao, hỗ trợ tăng cường miễn dịch - trong môi trường nhân tạo.
Đặc biệt, mô hình này còn được tích hợp công nghệ IoT, hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội và mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp công nghệ cao.
Thầy Tường giới thiệu mô hình trồng nấm vân chi đỏ bằng quy trình cải tiến tích hợp IoT (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, TS. Tường cho biết, hành trình nghiên cứu nấm vân chi đỏ bắt nguồn từ niềm đam mê và mong muốn lan tỏa giá trị của loại dược liệu này.
Trải qua vô số lần thất bại và không ngừng cải tiến công nghệ, quy trình chăm sóc, đến năm 2025, ông đã thu về những thành quả ngọt ngào. Hiện tại, TS. Tường đang hợp tác với một công ty dược để sản xuất viên nang từ nấm vân chi đỏ.
Theo TS. Tường, nấm vân chi đỏ đặc biệt thích hợp phát triển ở miền Tây. Nấm được lấy từ môi trường tự nhiên, sau đó định danh, xác định độ an toàn và thử dược tính. Ban đầu, việc trồng nấm tại nhà gặp nhiều khó khăn do khó kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, dẫn đến hao hụt lớn và dễ bị côn trùng tấn công.
Để khắc phục, TS. Tường đã chuyển phôi nấm về Trường Đại học Đồng Tháp, xây dựng nhà trồng kín, quản lý chặt chẽ các yếu tố môi trường. Đặc biệt, từ đầu năm 2025, ông đã tích hợp hệ thống giám sát môi trường ứng dụng công nghệ IoT (Internet vạn vật).
Hệ thống IoT cho phép theo dõi và kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng - những điều kiện then chốt quyết định sự sinh trưởng và phát triển của nấm. Nhờ đó, năng suất thu hoạch trung bình đạt 87,35g nấm tươi/bịch phôi, cao hơn đáng kể so với mức 64,11g/bịch phôi ở quy trình truyền thống. Hiệu suất sinh học đạt 25-26%.
Về chi phí vận hành, TS. Tường cho biết, việc đầu tư hệ thống IoT và nhà kính tốn hơn 100 triệu đồng. Tuy nhiên, ông đã tìm ra giải pháp tối ưu chi phí bằng cách sử dụng lõi ngô và vỏ trấu làm giá thể trồng nấm. Đây là những nguyên liệu rẻ tiền nhưng mang lại nhiều ưu điểm bất ngờ.
Qua quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, TS. Tường nhận thấy lõi ngô và vỏ trấu có hàm lượng cellulose và dinh dưỡng cao, rất phù hợp cho sự phát triển của hệ sợi nấm.
Việc tận dụng nguyên liệu tại chỗ không chỉ giúp nấm sinh trưởng tốt mà còn giảm đáng kể chi phí vận chuyển, chủ động nguồn cung, đồng thời góp phần giải quyết bài toán phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch.
Nấm vân chi đỏ trồng 3-4 tháng mới thu hoạch (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
"Trước đây chưa có nghiên cứu nào tận dụng hiệu quả lõi ngô và vỏ trấu để trồng nấm vân chi đỏ. Trong khi đó, lõi ngô và vỏ trấu ở miền Tây rất nhiều, dễ tìm kiếm nên so với mùn cưa cao su, mùn cưa tạp thì rẻ hơn rất nhiều, từ đó tiết kiệm chi phí đầu tư", Tiến sĩ Tường nhấn mạnh.
Với diện tích 150m2, TS. Tường trồng 3.000 bịch phôi, sản xuất 3 vụ nấm/năm, mỗi vụ kéo dài 3-4 tháng. Bình quân 1.000 bịch phôi thu hoạch được 70-80kg nấm tươi, sau khi sấy còn khoảng 20kg nấm khô. Nếu sản xuất liên tục trong năm với số lượng phôi trên sẽ thu hoạch hơn 100kg nấm khô.
"Nấm thu hoạch xong sẽ sấy nhiệt đối lưu 6-8 tiếng để đạt độ khô mong muốn. 3-4kg nấm tươi sấy xong còn 1kg. Hiện, nấm vân chi đỏ sấy khô có giá 2,8 triệu đồng/kg. Tôi không bán nấm tươi vì đây là nấm dược liệu dạng gỗ, không thể dùng tươi được", TS. Tường chia sẻ.
Trong quá trình nghiên cứu, TS. Tường đã tạo điều kiện cho hàng chục sinh viên ngành Công nghệ sinh học hỗ trợ và học việc, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.
Nấm vân chi đỏ sấy khô (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
Từ góc độ ứng dụng thực tiễn, quy trình nuôi trồng nấm vân chi đỏ tích hợp IoT không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn mở ra khả năng tự động hóa, tiết kiệm nhân công và tăng tính bền vững cho nông nghiệp công nghệ cao.
Hiện tại, quy trình này đang được triển khai tại Trường Đại học Đồng Tháp, với số lượng thương mại hóa nhỏ, chủ yếu phối hợp với Trường Đại học Y dược Cần Thơ và một công ty dược để sản xuất dược liệu. TS. Tường tiết lộ mô hình đã sẵn sàng chuyển giao cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để thương mại hóa sản phẩm quy mô lớn hơn từ năm 2026.
Những đóng góp khoa học của TS. Tường đã được ghi nhận với giải nhất Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp lần thứ XVI, đồng thời được vinh danh trong Sách vàng "Sáng tạo Việt Nam năm 2023". Đề tài cũng đạt giải khuyến khích tại cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khu vực ĐBSCL do VCCI chi nhánh Cần Thơ tổ chức.
