Quỹ đất 20% bị “bỏ quên”
Một góc dự án Khu đô thị sinh thái Xuân Phương (quận Nam Từ Liêm cũ). Ảnh: Lộc Liên.
Theo kết luận thanh tra, dù Hà Nội là địa bàn có nhu cầu rất lớn về nhà ở xã hội (NOXH), đặc biệt đối với người lao động thu nhập thấp, song việc quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% dành cho NOXH vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, thậm chí vi phạm pháp luật.
Cụ thể, trong giai đoạn 2011–2012, có tới 8 dự án khu đô thị, nhà ở quy mô từ 10ha trở lên được phê duyệt quy hoạch nhưng không bố trí quỹ đất 20% theo quy định. Bên cạnh đó, 4 dự án được Thủ tướng Chính phủ cho phép nộp tiền thay thế quỹ đất này và phải bố trí quỹ đất tại vị trí khác, nhưng đến thời điểm thanh tra vẫn chưa được thực hiện. Ngoài ra, 3 dự án khác dù có bố trí quỹ đất nhưng không đủ diện tích theo yêu cầu.
Đáng chú ý, tại Dự án Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương (Nam Từ Liêm cũ), việc bố trí gần 6.900 m² đất biệt thự sinh thái để phát triển nhà ở xã hội bị đánh giá là thiếu khả thi, không phù hợp với đối tượng thu nhập thấp. Trong khi đó, một dự án nhà ở phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương lại bị điều chỉnh đưa vào quỹ đất 20% nhà ở xã hội, đi ngược mục tiêu quy hoạch ban đầu.
TTCP chỉ ra, trong thời gian dài, Hà Nội chưa theo dõi riêng việc thu, chi khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% khi chủ đầu tư lựa chọn nộp tiền thay thế. Việc thu nộp không được hạch toán riêng mà gộp chung vào tiền sử dụng đất, dẫn đến thiếu minh bạch và khó kiểm soát.
Đáng nói, dù nguồn thu từ quỹ đất 20% là rất lớn, thành phố lại chưa bố trí nguồn lực tương ứng để đầu tư phát triển nhà ở xã hội. Thực tế, 10 dự án đã có quỹ đất dành cho nhà ở xã hội nhưng chưa được triển khai xây dựng bằng vốn ngân sách, trong khi nhu cầu thực tế ngày càng gia tăng, gây áp lực lớn lên thị trường và an sinh xã hội.
Buộc bố trí đủ quỹ đất, xử lý chủ đầu tư vi phạm
Công ty cổ phần Tasco là Chủ đầu tư Dự án Khu đô thị sinh thái Xuân Phương (Foresa Villa) tại phường Xuân Phương
Từ những tồn tại trên, TTCP yêu cầu Hà Nội khẩn trương chấn chỉnh và thực hiện đồng bộ các giải pháp:
Bố trí đủ quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội trong năm 2026 đối với các dự án đã vi phạm, bao gồm 8 dự án không bố trí, 4 dự án nộp tiền thay thế nhưng chưa bố trí quỹ đất khác và 3 dự án bố trí thiếu diện tích. Yêu cầu chủ đầu tư nhanh chóng triển khai xây dựng nhà ở xã hội theo tiến độ; trường hợp không thực hiện sẽ bị xử lý, thậm chí thay thế chủ đầu tư hoặc thu hồi quỹ đất để Nhà nước trực tiếp đầu tư.
Rà soát, bổ sung quy hoạch đô thị, khu công nghiệp nhằm bảo đảm quỹ đất phát triển nhà ở xã hội; sử dụng hiệu quả nguồn thu từ quỹ đất 20% để đầu tư các dự án phục vụ người thu nhập thấp. Hoàn thiện cơ chế, rút ngắn thủ tục hành chính để khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội, tăng nguồn cung cho thị trường.
Đối với Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, yêu cầu rà soát, xử lý và bảo đảm bố trí đủ quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội; trường hợp không thể thực hiện tại dự án, phải bố trí quỹ đất thay thế tại vị trí khác, hoặc thu hồi quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội đã giao cho chủ đầu tư để tổ chức triển khai theo đúng quy định, nếu dự án vẫn còn quỹ đất.
Đối với dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang công tác tại các cơ quan của Quốc hội, cần rà soát, điều chỉnh theo đúng mục tiêu đầu tư và quy hoạch chi tiết đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước đó.
Từ những thiếu sót, tồn tại, TTCP kiến nghị Bộ Xây dựng rà soát, xem xét và xử lý theo thẩm quyền, hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền đối với các nội dung liên quan đến pháp luật về quy hoạch đô thị…Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng chỉ đạo các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội của UBND TP Hà Nội; đồng thời rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan.
Cùng với đó, cần tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân có liên quan đến những hạn chế, thiếu sót, vi phạm đã được chỉ ra trong kết luận thanh tra; trên cơ sở đó, áp dụng các hình thức xử lý phù hợp, bảo đảm đúng quy định pháp luật, thông báo kết luận nêu.
