Trong kỷ nguyên tác chiến hiện đại, tên lửa Kh-101 của Nga không chỉ là biểu tượng của sức mạnh không quân mà còn là minh chứng cho sự tiến bộ công nghệ vũ khí hành trình, với các nâng cấp từ 2024-2026 giúp tăng gấp đôi uy lực chiến đấu, khiến nó trở thành mối đe dọa lớn hơn bao giờ hết đối với các hệ thống phòng thủ.
Được thiết kế để tấn công chính xác từ xa, tên lửa này kết hợp tàng hình (stealth), dẫn đường thông minh và động cơ tiết kiệm, đang được sản xuất hàng loạt và sử dụng trong các cuộc xung đột thực tế, khẳng định vị thế dẫn đầu của Nga trong lĩnh vực tên lửa hành trình.
Tên lửa Kh-101, hay còn gọi là AS-23 Kodiak theo phân loại NATO, là loại tên lửa hành trình không đối đất subsonic được phát triển từ những năm 1990 và chính thức đưa vào biên chế năm 2012.
Với chiều dài khoảng 7.45 mét, đường kính thân 0.51 mét và sải cánh 3 mét, tên lửa này có trọng lượng phóng lên đến 2.300-2.400kg, bao gồm phần nhiên liệu khoảng 1.250kg.
Động cơ turbofan nhỏ gọn, tiết kiệm nhiên liệu cho phép đạt tốc độ hành trình Mach 0.75 (khoảng 720 km/h) và tốc độ tối đa Mach 0.9 (khoảng 900 km/h), giúp nó bay thấp chỉ 30-6.000 mét so với mặt đất để tránh radar đối phương.
Tầm bắn tiêu chuẩn của phiên bản thông thường đạt 2.500-2.800km, thậm chí lên đến 5.500km ở một số biến thể, cho phép phóng từ các máy bay ném bom chiến lược như Tu-95MS Bear-H, Tu-160 Blackjack hay Tu-22M3 Backfire mà không cần tiếp cận khu vực nguy hiểm.
Công nghệ dẫn đường của Kh-101 là một trong những điểm nổi bật nhất, kết hợp hệ thống quán tính inertial guidance với radar Doppler và bản đồ địa hình để cập nhật vị trí liên tục, đồng thời sử dụng hệ thống vệ tinh GLONASS cho độ chính xác cao.
Hệ thống Otblesk-U quang học mới được tích hợp từ các nâng cấp gần đây, sử dụng ba ống kính tĩnh để so sánh hình ảnh thực tế với dữ liệu bản đồ lưu trữ, thay vì chỉ một ống kính quay như phiên bản cũ, giúp cải thiện độ chính xác lên mức sai lệch vòng tròn (CEP) chỉ 7-10 mét ngay cả ở tầm bắn xa.
Giai đoạn cuối, tên lửa chuyển sang chế độ dẫn đường hồng ngoại/TV seeker để khóa mục tiêu chính xác, kết hợp với hệ thống đối phó điện tử Baget-64-02 để phát hiện và gây nhiễu radar kẻ thù.
Từ cuối năm 2022, Nga đã trang bị thêm module L-504 cho phép phóng chaff và flares làm mồi nhử, tăng khả năng sống sót trước các hệ thống phòng không hiện đại như Patriot hay S-400.
Các nâng cấp quan trọng nhất của tên lửa Kh-101 diễn ra từ năm 2024, tập trung vào việc tăng cường đầu đạn để đối phó với các mục tiêu kiên cố hơn.
Phiên bản mới có đầu đạn tăng từ 400-450kg lên 800kg bằng cách tích hợp dual warhead – một đầu nổ cao (HE) và một đầu cluster với các yếu tố hình lập phương để tăng sát thương diện rộng.
Để làm điều này, kỹ sư Nga đã giảm kích thước bình nhiên liệu, dẫn đến tầm bắn rút ngắn xuống còn khoảng 2.250-2.500km, nhưng vẫn đủ bao phủ toàn bộ lãnh thổ Ukraine từ các căn cứ Nga.
Nâng cấp này không chỉ làm tên lửa "gấp đôi sức mạnh" mà còn cải thiện hệ thống quang học DSMAC và avionics, giúp nó hiệu quả hơn trong môi trường chiến tranh điện tử.
Theo các tài liệu mật, Nga đã đặt hàng 525 quả năm 2024, 700 quả năm 2025 và 30 quả đầu năm 2026, với một số tên lửa sản xuất quý I/2026 đã được sử dụng ngay trong các cuộc tấn công gần đây, chứng tỏ khả năng sản xuất "just in time" bất chấp lệnh trừng phạt.
Ngoài phiên bản thông thường, Kh-101 còn có biến thể Kh-102 mang đầu đạn hạt nhân 250 kt, với tầm bắn xa hơn nhờ tối ưu hóa nhiên liệu.
Công nghệ stealth của tên lửa được tăng cường qua thiết kế khí động học tích hợp, giảm dấu vết radar và hồng ngoại, cho phép bay lâu đến 10 giờ mà không bị phát hiện dễ dàng.
Trong các cuộc xung đột như ở Syria và Ukraine, Kh-101 đã chứng minh hiệu quả khi được phóng salvo từ máy bay ném bom, kết hợp với drone để làm mồi nhử và tiết kiệm tên lửa đắt đỏ.
Với các nâng cấp liên tục, tên lửa hành trình Nga này không chỉ là vũ khí chiến lược mà còn là nền tảng cho các phát triển tương lai như Kh-BD với tầm bắn xa hơn và tích hợp AI, khẳng định vai trò then chốt trong học thuyết quân sự Nga hiện đại.
