Tàu cá cháy chìm, bảo hiểm từ chối bồi thường
Ông Lê Hồng N. là chủ một tàu cá ở Nghệ An. Ngày 23/4/2019, ông N. mua bảo hiểm tàu cá với Công ty B. - Phòng G. theo giấy chứng nhận có hiệu lực từ 7h ngày mua đến 6h59 ngày 23/4/2020, với số tiền bảo hiểm 4,25 tỷ đồng, phí bảo hiểm 21,25 triệu đồng, tỷ lệ bảo hiểm 100%.
Cùng ngày, ông N. mua bảo hiểm tàu cá với Công ty B. - Chi nhánh H. theo một giấy chứng nhận bảo hiểm khai thác hải sản khác có hiệu lực từ 7h ngày mua đến 7h ngày 23/4/2020. Trong đó, giá trị thực tế thân tàu và giá trị tham gia bảo hiểm thân tàu đều là 8,95 tỷ đồng, gồm vỏ tàu 4 tỷ đồng, máy móc 4 tỷ đồng và trang thiết bị 950 triệu đồng. Ngoài ra, giấy chứng nhận còn ghi nhận nội dung bảo hiểm tai nạn thuyền viên 70 triệu đồng/người/vụ.
Việc mua bán bảo hiểm không được lập thành hợp đồng bảo hiểm riêng. Ông N. đóng phí bảo hiểm và khoảng một tháng sau mới được Công ty B. cung cấp hai giấy chứng nhận bảo hiểm.
Theo ông N., khi mua bảo hiểm, ông không được doanh nghiệp bảo hiểm giải thích về quyền, nghĩa vụ, các trường hợp loại trừ trách nhiệm bồi thường, không được tư vấn và giải thích về quy tắc bảo hiểm. Ông chỉ được nhận hai bản sao giấy chứng nhận bảo hiểm, còn bản gốc do doanh nghiệp bảo hiểm và ngân hàng giữ.
Khoảng 4h45 ngày 16/11/2019, khi tàu đang đánh bắt hải sản trên biển, các thuyền viên phát hiện khói từ khu vực cabin. Mọi người tập trung dập lửa nhưng không thể khống chế. Sau đó, toàn bộ thuyền viên phải nhảy xuống biển và được một tàu cá khác cứu vớt. Đến khoảng 8h cùng ngày, tàu cá cháy và chìm hoàn toàn.
Kết quả giám định xác định con tàu bị tổn thất toàn bộ. Nguyên nhân cháy được xác định phù hợp với kết luận của Đồn Biên phòng T., là do chập bình điện ở hầm máy dẫn đến bùng phát lửa. Hồ sơ cũng thể hiện vụ việc không gây thiệt hại về người.
Ông N. nhiều lần yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường nhưng bị từ chối. Công ty bảo hiểm cho rằng tại thời điểm xảy ra sự cố, tàu hoạt động ngoài phạm vi được phép; không bố trí đủ định biên, chức danh máy trưởng không đáp ứng tiêu chuẩn và không bảo đảm thiết bị giám sát hành trình. Doanh nghiệp bảo hiểm viện dẫn đó là những căn cứ loại trừ trách nhiệm và cho rằng yêu cầu của ông N. là không có cơ sở.
Ông N. không đồng ý và khởi kiện, yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường tổng cộng hơn 14,9 tỷ đồng, gồm 8,95 tỷ đồng tiền bảo hiểm thân tàu, hơn 3 tỷ đồng tiền lãi chậm trả và gần 3 tỷ đồng tiền bảo hiểm ngư lưới cụ.
Tòa xác định doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường
Bản án trước đó của TAND thị xã H. tỉnh Nghệ An đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông N., buộc công ty bảo hiểm bồi thường tổng cộng hơn 14,9 tỷ đồng. Doanh nghiệp bảo hiểm không đồng ý và kháng cáo toàn bộ bản án.
Tại phiên phúc thẩm, Hội đồng xét xử cho rằng các giấy chứng nhận bảo hiểm mà hai bên ký kết là hợp đồng bảo hiểm, là chứng cứ không phải chứng minh. Tàu bị cháy, chìm trong thời hạn bảo hiểm và nguyên nhân được xác định là do chập bình điện ở hầm máy.
Một trong những vấn đề được tòa đặc biệt xem xét là điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm. Theo bản án, giấy chứng nhận bảo hiểm không thể hiện nội dung về điều khoản loại trừ trách nhiệm. Ông N. cũng khẳng định khi mua bảo hiểm không được giải thích về các trường hợp loại trừ. Phía bị đơn và các đương sự khác không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh đã giao cho ông N. văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan đến điều kiện bảo hiểm.
Hội đồng xét xử nhận định, doanh nghiệp bảo hiểm không giải thích rõ cho bên mua bảo hiểm về điều khoản loại trừ trách nhiệm, qua đó không thực hiện nghĩa vụ theo Luật Kinh doanh bảo hiểm. Vì vậy, không có cơ sở áp dụng điều khoản loại trừ trách nhiệm đối với vụ cháy tàu.
Đối với các lập luận về việc tàu không đủ định biên, bằng cấp máy trưởng và thiết bị giám sát hành trình, tòa cho rằng nguyên nhân khiến tàu cháy, chìm đã được xác định và không phải các nguyên nhân khác. Do đó, không có cơ sở áp dụng quy định loại trừ trách nhiệm bảo hiểm đối với tàu cá của ông N.
Với 400 cheo lưới trên tàu, hồ sơ thể hiện 360 cheo bị tổn thất do tàu cháy, 40 cheo còn lại không trục vớt được. Tòa cho rằng việc các thuyền viên ưu tiên bảo đảm an toàn tính mạng, phải rời tàu khi không thể dập lửa và việc tìm kiếm, trục vớt 40 cheo lưới còn lại phát sinh chi phí lớn hơn giá trị số lưới này có thể được xem là tổn thất ước tính. Ông N. cũng chỉ yêu cầu bồi thường tương đương 360 cheo lưới bị cháy.
Về tiền lãi, do các bên không thỏa thuận thời hạn trả tiền bảo hiểm và lãi suất chậm trả, tòa xác định doanh nghiệp bảo hiểm phải chịu lãi 10%/năm từ ngày 4/1/2022, thời điểm có văn bản từ chối bồi thường, đến ngày xét xử sơ thẩm 14/5/2025. Số tiền lãi được xác định là hơn 3 tỷ đồng.
Tòa phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Công ty bảo hiểm phải bồi thường cho ông Lê Hồng N. tổng cộng hơn 14,9 tỷ đồng.
