Tháng 5/2026, chị H. mở sổ tiết kiệm online tại ngân hàng VPBank với số tiền gửi 1 tỷ đồng, kỳ hạn 12 tháng, lãi suất mà chị được áp dụng là 6,5%/năm, tức tiền lãi dự tính 65 triệu đồng.
Chị H. ngạc nhiên khi thấy người đồng nghiệp của mình, cũng gửi tiết kiệm tại ngân hàng VPBank với số tiền 1 tỷ đồng, kỳ hạn 12 tháng, nhưng lãi suất nhận được lên tới 8,5%/năm, tức tiền lãi dự tính là 85 triệu đồng.
Thực tế, lãi suất tiết kiệm không phải lúc nào cũng được áp dụng đồng nhất cho tất cả khách hàng. Ngay trong cùng một kỳ hạn, mức lãi suất có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.
Hiện tượng chênh lệch lãi suất niêm yết và lãi suất thực khá phổ biến thời gian gần đây. Ngoài các chương trình công khai, nhiều ngân hàng hiện triển khai lãi suất ưu đãi thông qua đội ngũ chuyên viên tư vấn. Khi liên hệ trực tiếp với các nhân viên ngân hàng tại chi nhánh, phòng giao dịch, khách hàng có thể được cung cấp mã giới thiệu hoặc tham gia các chương trình huy động vốn riêng, qua đó nhận mức lãi suất cao hơn biểu niêm yết tới 1-1,5 điểm %.
Ngoài ra còn yếu tố phổ biến nhất là quy mô khoản tiền gửi. Nhiều ngân hàng áp dụng cơ chế lãi suất bậc thang, theo đó khách hàng gửi số tiền càng lớn càng có cơ hội nhận mức lãi suất ưu đãi hơn. Tùy chính sách từng ngân hàng, các khoản tiền gửi từ 1 tỷ đồng, 3 tỷ đồng hoặc 5 tỷ đồng trở lên có thể được cộng thêm từ 0,1 đến 0,5 điểm phần trăm so với biểu lãi suất niêm yết thông thường.
Bản chất sản phẩm tiền gửi cũng ảnh hưởng đến mức sinh lời. Trong trường hợp của chị H., sản phẩm mà chị tham gia là tiền gửi lĩnh lãi cuối kỳ thông thường. Trong khi người đồng nghiệp của chị H. tham gia sản phẩm chứng chỉ tiền gửi. Dù đều là hình thức gửi tiền vào ngân hàng trong một khoảng thời gian nhất định, nhưng đây là hai sản phẩm khác nhau. Tiền gửi tiết kiệm được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, khách hàng có thể tất toán trước hạn khi cần vốn, dù phải chấp nhận mức lãi suất thấp hơn. Ngược lại, chứng chỉ tiền gửi thường có thời hạn cố định, điều kiện rút trước hạn chặt chẽ hơn, và nếu muốn rút tiền thì khách hàng có thể chuyển nhượng.
Yếu tố thời điểm cũng rất quan trọng. Lãi suất huy động luôn biến động theo nhu cầu vốn của ngân hàng và diễn biến thị trường. Chỉ cần gửi tiền cách nhau vài ngày hoặc vài tuần, khách hàng đã có thể được áp dụng mức lãi suất khác nhau. Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng thường triển khai các chương trình ưu đãi theo từng giai đoạn, chẳng hạn cộng thêm lãi suất cho khách hàng mới hoặc cho các khoản tiền gửi giá trị lớn. Những ưu đãi này thường đi kèm điều kiện cụ thể và chỉ áp dụng trong thời gian nhất định.
Hơn nữa, ngay trong cùng một ngân hàng, mức lãi suất thực tế mà khách hàng nhận được đôi khi còn phụ thuộc vào từng chi nhánh. Do nhu cầu huy động vốn tại mỗi địa bàn khác nhau, các chi nhánh thường được cấp một hạn mức ưu đãi lãi suất nhất định để phục vụ hoạt động kinh doanh. Khi còn dư địa, chi nhánh có thể áp dụng mức lãi suất hấp dẫn hơn biểu niêm yết nhằm thu hút khách hàng. Ngược lại, khi hạn mức này được sử dụng hết, các ưu đãi sẽ chấm dứt.
Thực tế, từ đầu năm đến nay, lãi suất huy động tại các ngân hàng đã có sự gia tăng đáng kể. Mặc dù theo biểu lãi suất niêm yết, khách hàng thường chỉ thấy lãi suất cao nhất quanh 6,5 – 7%/năm, nhưng nhiều người vẫn có thể gửi tiền với lãi suất trên 8%/năm, thậm chí là 9%/năm.
Trước cuộc đua lãi suất huy động thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã có những chỉ đạo để hạ nhiệt thị trường.
Ngày 9/4/2026, NHNN đã đã tổ chức cuộc họp với các NHTM để thống nhất việc thực hiện chủ trương của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN trong việc nỗ lực giảm mặt bằng lãi suất thị trường để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân; yêu cầu các NHTM giảm lãi suất tiền gửi của các giao dịch phát sinh mới đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; giảm lãi suất tiền gửi niêm yết và lãi suất cho vay nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân. Ngay sau cuộc họp, nhiều NHTM đã chủ động, tích cực triển khai việc giảm lãi suất. Trong tháng 4/2026, mặt bằng lãi suất thị trường liên tục có xu hướng giảm.
Tuy nhiên, những ngày gần đây, xuất hiện hiện tượng cá biệt một số TCTD không thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của NHNN, điều chỉnh tăng lãi suất và đã được các cơ quan báo chí, truyền thông phản ánh.
Đến ngày 14/5/2026, NHNN chỉ đạo các NHNN chi nhánh tại các khu vực tổ chức kiểm tra các chi nhánh NHTM trên địa bàn trong việc thực hiện chủ trương, chỉ đạo của Thống đốc NHNN về việc giảm mặt bằng lãi suất. Đồng thời, ngày 21/5/2026, NHNN tiếp tục có công văn số 4190/NHNN-CSTT chỉ đạo các NHNN Khu vực tổ chức họp với các chi nhánh NHTM trên địa bàn để yêu cầu, quán triệt các chi nhánh NHTM thực hiện nghiêm chủ trương, chỉ đạo của Thống đốc NHNN tại Thông báo số 117/TB-NHNN ngày 10/4/2026 về việc giảm mặt bằng lãi suất; đồng thời chỉ đạo các NHNN Khu vực tập trung tăng cường tổ chức kiểm tra việc giảm lãi suất của các NHTM, xử lý nghiêm các sai phạm (nếu có).
