Trong khi các tháng khác từ tháng 2 đến tháng 11 Âm lịch đều được gọi bằng số, thì tháng đầu tiên và tháng cuối của năm cùng lại có tên riêng là "tháng Giêng" và "tháng Chạp". Vậy vì sao lại gọi tháng 1 Âm lịch là tháng Giêng thay vì cách gọi số thứ tự thông thường.
Tháng 1 Âm lịch thường được gọi là tháng Giêng. (Ảnh minh họa: iStock)
Tại sao tháng 1 gọi là tháng Giêng?
Tháng 1 âm lịch ở Việt Nam được gọi là tháng Giêng, một cách gọi đã ăn sâu vào đời sống ngôn ngữ đến mức nhiều người quen miệng dùng mà ít khi tự hỏi nguồn gốc từ đâu. Thực ra, “Giêng” là cách đọc chệch của chữ Hán “Chính” trong cụm từ “Chính nguyệt”.
Theo lịch pháp cổ phương Đông, tháng đầu tiên của năm được gọi là Chính nguyệt, nghĩa là tháng chính, tháng quan trọng nhất trong chu kỳ thời gian. Khi du nhập và hòa vào đời sống người Việt, cách phát âm “Chính” dần biến đổi trong khẩu ngữ dân gian thành “Giêng”, tạo nên tên gọi tháng Giêng còn dùng đến hôm nay.
Chữ “Chính” trong tư duy Nho giáo và hệ thống lịch cổ không chỉ đơn giản là số thứ tự. Nó mang nghĩa chuẩn mực, ngay ngắn, đúng đắn. Đây là tháng đánh dấu sự khởi đầu của một năm mới, khi triều đình ban lịch mới cho dân, mở ra chu kỳ can chi mới.
Trong xã hội xưa, thời điểm chuyển giao năm không chỉ là mốc thời gian mà còn là sự kiện mang ý nghĩa chính trị, nông nghiệp và tâm linh. Vì thế, tháng đầu năm được gọi là “Chính” để nhấn mạnh vị thế trung tâm và tính khởi đầu.
Thời khắc bước sang năm mới đem đến khát khao một năm thịnh vượng, hạnh phúc cho mọi nhà. (Ảnh minh họa: Minh Đức)
Qua thời gian, lớp nghĩa hàn lâm dần lùi lại phía sau, nhưng tháng Giêng vẫn giữ được vai trò đặc biệt trong đời sống văn hóa. Đây là tháng của Tết Nguyên đán, của những ngày sum họp gia đình, của lễ hội trải dài khắp các làng quê.
Người Việt có câu “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”, không phải để nói về sự lười biếng, mà để chỉ khoảng thời gian con người tạm gác lại nhịp lao động thường nhật, dành chỗ cho lễ nghi, tín ngưỡng và các sinh hoạt cộng đồng. Từ mùng một đầu năm đến rằm tháng Giêng, không khí xuân vẫn còn đậm đặc với lễ chùa, du xuân, cầu an, cầu lộc.
Rằm tháng Giêng, còn gọi là Tết Nguyên tiêu, lại một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của tháng này. Trong tâm thức dân gian, “Cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng”, cho thấy tháng đầu năm được xem là nền tảng cho vận trình của cả năm phía trước.
Tên gọi tháng Giêng vì thế không chỉ là một biến âm ngôn ngữ, mà là dấu vết của lịch sử giao thoa văn hóa và của cách người Việt nhìn nhận thời gian như một vòng tuần hoàn có điểm khởi đầu thiêng liêng.
Việc nên làm vào tháng Giêng
Tháng Giêng không chỉ là phần nối dài của những ngày Tết, mà còn là thời điểm mở ra nhịp sống của cả một năm. Sau khoảnh khắc sum họp và nghỉ ngơi, đây là lúc mỗi người cần sắp xếp lại tâm thế, thói quen và các mối quan hệ để khởi động hành trình mới.
Vậy cần làm gì trong tháng đầu năm để vừa giữ được tinh thần đầu xuân, vừa tạo nền tảng vững vàng cho những tháng tiếp theo? Dưới đây là 5 việc nên làm vào tháng Giêng để bắt đầu năm mới một cách chủ động và tích cực.
Du xuân, lễ chùa cầu an: Tháng Giêng là thời điểm nhiều người chọn đi lễ chùa, thăm đền, du xuân đầu năm. Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là dịp để con người tìm sự tĩnh tâm sau những ngày Tết sum họp. Một nén hương đầu năm, một lời cầu an giản dị, đôi khi chính là cách để mỗi người tự nhắc mình sống chậm lại, hướng thiện và bắt đầu năm mới bằng tâm thế bình an.
Tháng Giêng là thời điểm thích hợp để đi lễ chùa. (Ảnh minh họa: Viên Minh)
Thăm hỏi họ hàng: Tháng Giêng cũng là tháng của tình thân. Sau một năm bận rộn, việc chủ động thăm hỏi họ hàng, chúc thọ ông bà, hay đơn giản là ngồi lại bên mâm trà đầu xuân giúp gắn kết gia đình. Đây là khoảng thời gian thuận lợi để hóa giải hiểu lầm cũ, nối lại những mối quan hệ từng gián đoạn.
Khởi động kế hoạch mới: Không khí đầu năm luôn mang theo cảm giác khởi đầu. Tháng Giêng là thời điểm thích hợp để viết ra mục tiêu, lập kế hoạch tài chính, công việc hay học tập. Khi mọi thứ còn mới mẻ, quyết tâm thường rõ ràng hơn. Một bản kế hoạch cụ thể, dù đơn giản, cũng giúp năm mới có định hướng thay vì trôi qua theo quán tính.
Dọn dẹp: Sau những ngày Tết đông đúc, nhà cửa thường bừa bộn hơn thường lệ. Tháng Giêng là lúc thích hợp để dọn dẹp, loại bỏ đồ không cần thiết, sắp xếp lại không gian sống. Một ngôi nhà gọn gàng tạo cảm giác nhẹ nhõm và giúp tinh thần minh mẫn hơn khi bắt đầu nhịp làm việc mới.
Chăm sóc sức khỏe: Tết thường đi kèm với ăn uống nhiều, sinh hoạt đảo lộn. Vì vậy, tháng Giêng là thời điểm phù hợp để điều chỉnh lại cơ thể, bắt đầu tập luyện nhẹ nhàng, cân bằng chế độ ăn và ngủ nghỉ. Một thói quen tốt hình thành từ tháng đầu năm sẽ tạo nền tảng cho sức khỏe và năng lượng suốt những tháng tiếp theo.
Tháng Giêng không chỉ là tháng của lễ hội, mà còn là tháng của khởi đầu. Làm tốt những việc nhỏ trong khoảng thời gian này chính là cách gieo những hạt giống tích cực cho cả năm phía trước.
