Trong thế giới ẩm thực đa dạng, hiếm có món ăn nào gây ra nhiều tranh cãi nảy lửa và chia rẽ sâu sắc như pizza dứa, hay còn gọi là pizza Hawaii. Đối với nhiều người ở châu Mỹ hay châu Á, sự kết hợp giữa vị ngọt lịm của dứa và vị mặn của thịt nguội trên nền phô mai béo ngậy là sự sáng tạo thú vị.
Tuy nhiên, nếu du khách mang món ăn này đến bất kỳ thành phố nào tại Italy, họ có thể sẽ nhận lại cái nhìn đầy ghét bỏ hoặc thậm chí bị từ chối phục vụ. Đối với người dân Italy, pizza dứa là sự xúc phạm nặng nề đối với di sản văn hóa ẩm thực và niềm tự hào dân tộc của họ.
Lý do người Italy ghét pizza dứa
Mối quan hệ giữa người Italy và thực phẩm không chỉ dừng lại ở việc lấp đầy dạ dày. Ẩm thực như một tôn giáo với những quy tắc khắt khe đã được đúc kết qua nhiều thế kỷ. Pizza dứa, được sáng tạo bởi một người thợ nấu ăn gốc Hy Lạp tại Canada vào năm 1962, hoàn toàn nằm ngoài "kinh thánh" ẩm thực của người Italy. Họ phản đối món này mạnh mẽ đến mức pizza dứa trở thành biểu tượng cho cuộc chiến bảo vệ bản sắc truyền thống trước làn sóng toàn cầu hóa.
Pizza dứa không được phát minh bởi người Italy. (Ảnh: Gutekueche)
Vì sao món ăn này bị người Italy ghét đến vậy? Sau đây là các lý do:
Vi phạm nguyên tắc phối hợp hương vị
Lý do đầu tiên và cơ bản nhất nằm ở triết lý cân bằng hương vị của người Italy. Ẩm thực nơi này nổi tiếng với sự tinh tế trong việc kết hợp các nguyên liệu để làm nổi bật lẫn nhau thay vì lấn át nhau. Trong tư duy truyền thống, pizza là một món ăn mặn (savory), nơi các thành phần như sốt cà chua, phô mai mozzarella, dầu ô liu và lá húng quế hòa quyện để tạo ra một tổng thể đậm đà và thanh tao.
Việc thêm dứa, loại trái cây có hàm lượng đường cực cao và vị chua nhiệt đới đặc trưng, bị xem là hành động phá vỡ cấu trúc vị giác này một cách thô bạo. Người Italy tin rằng vị ngọt của dứa làm mất đi độ tươi của sốt cà chua và lấn át hoàn toàn mùi thơm nhẹ nhàng của bột bánh nướng lò củi.
Trong khi nhiều nền văn hóa khác yêu thích sự tương phản giữa mặn và ngọt (sweet and savory), ẩm thực Italy lại ưu tiên sự đồng nhất và tôn trọng đặc tính tự nhiên của nguyên liệu bản địa. Dứa vốn không phải là loại trái cây có nguồn gốc Địa Trung Hải, do đó việc đặt nó lên trên chiếc bánh có nguồn gốc Italy bị coi là một sự lắp ghép khiên cưỡng và thiếu tinh tế.
Không chỉ pizza dứa, người Italia còn bài xích các loại pizza có vị ngọt và mặn lẫn lộn.
Tôn thờ nguyên liệu địa phương
Một trong những cột trụ của văn hóa ẩm thực Italy là khái niệm "Km 0", tức là ưu tiên sử dụng những nguyên liệu được sản xuất ngay tại địa phương. Chiếc pizza truyền thống đúng nghĩa phải được làm từ cà chua San Marzano trồng trên đất núi lửa vùng Vesuvius, phô mai Mozzarella di Bufala từ vùng Campania và dầu ô liu nguyên chất từ các trang trại lân cận. Mỗi nguyên liệu đều mang trong mình câu chuyện về thổ nhưỡng và khí hậu của đất nước này.
Dứa, ngược lại, là biểu tượng của các vùng khí hậu nhiệt đới xa xôi như Nam Mỹ hay Đông Nam Á. Đối với người Italy, việc đưa một loại trái cây ngoại lai như dứa (thường là dứa đóng hộp ngâm trong nước đường công nghiệp) vào món ăn mang tính biểu tượng dân tộc là điều không thể chấp nhận được.
Họ coi trọng sự tươi mới và tính thời vụ của nguyên liệu. Trong mắt một đầu bếp pizza (pizzaiolo) chân chính, sử dụng dứa không chỉ là sai lầm về vị giác mà còn là sự coi thường các nông sản quý giá của quê hương, biến món ăn thủ công tinh xảo thành sản phẩm thức ăn nhanh thiếu chiều sâu.
Người Italia thường sử dụng các nguyên liệu địa phương khi làm món pizza truyền thống. (Ảnh: Tastela)
Mong muốn bảo vệ di sản
Tại Italy, pizza không chỉ là thức ăn; nó là một di sản. Nghệ thuật làm pizza vùng Naples (Pizzaiuolo) đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2017. Có những tổ chức như Associazione Verace Pizza Napoletana (AVPN) tồn tại chỉ để thiết lập và bảo vệ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chiếc pizza chuẩn mực.
Những tiêu chuẩn này chi tiết đến mức quy định độ dày của bột, nhiệt độ của lò nướng và danh sách các loại topping được phép sử dụng. Khi pizza dứa xuất hiện, nó bị xem là biến thể lai căng làm xói mòn các giá trị truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Người Italy cảm thấy có trách nhiệm bảo vệ độ thuần khiết của món ăn này trước những sự sáng tạo mà họ cho là vô nghĩa và làm rẻ rúng giá trị văn hóa. Đối với họ, việc chấp nhận dứa trên pizza cũng giống như vẽ thêm râu vào bức họa Mona Lisa, nói chung là phá hoại nét đẹp có sẵn.
Pizza dứa bị xem là đi ngược lại các giá trị văn hóa lâu đời của người Italy. (Ảnh: Kamado Chefs)
Quy tắc ăn uống lâu đời
Người Italy tôn trọng nền tảng gia đình và bữa ăn chung, nơi các công thức nấu ăn được truyền từ bà sang mẹ, từ mẹ sang con. Những quy tắc về ăn uống được thấm nhuần ngay từ khi một đứa trẻ còn nhỏ. Người Italy lớn lên với niềm tin rằng pizza không bao giờ được có trái cây ngọt.
Sự ghét bỏ pizza dứa không phải vấn đề cá nhân mà là một phản xạ văn hóa tập thể. Nếu một người Italy trẻ tuổi công khai ủng hộ pizza dứa, họ có thể đối mặt với sự chế giễu hoặc phản đối kịch liệt từ gia đình và cộng đồng.
Lên án thức ăn nhanh
Sự thù ghét dành cho pizza dứa còn xuất phát từ cuộc chiến giữa slow food (ẩm thực chậm, truyền thống) và fast food (thức ăn nhanh, công nghiệp). Pizza dứa thường gắn liền với các chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh toàn cầu, nơi ưu tiên topping dễ kiếm.
Nhiều người ngoại quốc đem pizza dứa ra để chọc tức người Italy. (Ảnh: Fox News)
Người Italy luôn tự hào về nền ẩm thực chậm, nơi mỗi món ăn cần thời gian để chuẩn bị và sự tận tâm của người thợ. Trong mắt họ, pizza dứa là đại diện cho sự tiện lợi hời hợt. Họ coi đó là "thảm họa ẩm thực", được tạo ra bởi những người không hiểu gì về linh hồn của chiếc bánh pizza.
