Xây dựng hành lang pháp lý là "chìa khóa" giúp tài sản số phát triển bền vững (Ảnh mimh họa).
Khi “luật chơi” được xác lập
Từ ngày 01/01/2026, Luật Công nghiệp công nghệ số chính thức có hiệu lực, cùng với Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản số, một lĩnh vực từng tồn tại nhiều năm trong “vùng xám” pháp lý đã chính thức bước ra ánh sáng.
Trong nhiều năm, Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có tỷ lệ người sở hữu tài sản mã hóa cao nhất thế giới, với khoảng 17 triệu người, đứng thứ 3 toàn cầu. Dòng vốn đổ vào thị trường này mỗi năm ước tính khoảng 105 tỷ USD, thậm chí cao hơn lượng vốn FDI vào Việt Nam.
Sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng nhà đầu tư, dòng vốn xuyên biên giới và hệ sinh thái blockchain năng động cho thấy sức hút khó phủ nhận của thị trường tài sản số. Tuy nhiên, đi kèm với đó là hàng loạt hệ lụy: lừa đảo, đa cấp trá hình, tranh chấp không được bảo vệ và rủi ro pháp lý kéo dài. Hoạt động quản lý thuế và đóng góp cho nền kinh tế vì thế còn nhiều hạn chế.
Khung pháp lý mới đã làm thay đổi căn bản “trạng thái” của thị trường. Tài sản số được thừa nhận là một loại tài sản hợp pháp; các hoạt động giao dịch, lưu ký, phát hành được đưa vào khuôn khổ giám sát. Trách nhiệm của doanh nghiệp và quyền lợi của nhà đầu tư được xác lập rõ ràng hơn.
Hành lang pháp lý và lợi thế niềm tin
Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất mà hành lang pháp lý mang lại chính là niềm tin thị trường. Tài sản số không còn là sân chơi ngoài lề mà từng bước trở thành một bộ phận của thị trường tài chính có nghĩa vụ pháp lý rõ ràng.
Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng Ban Phát triển thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết thị trường tài sản mã hóa có nhiều điểm khác biệt so với chứng khoán truyền thống giao dịch diễn ra 24/7, kết nối xuyên biên giới khiến công tác giám sát trở nên phức tạp hơn nhiều.
Thị trường tài sản mã hóa có tính xuyên biên giới rất cao, giao dịch liên tục 24/7. Việc thí điểm với yêu cầu cao về an toàn và công nghệ là cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo ổn định thị trường", ông Tô Trần Hòa - Phó Trưởng Ban Phát triển thị trường chứng khoán của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Ông Hòa cho rằng, yêu cầu này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng công nghệ, an ninh mạng và phòng chống chiếm đoạt tài sản. Giai đoạn thí điểm chỉ dành cho nhà đầu tư có kinh nghiệm và tài khoản nước ngoài, nhằm tạo không gian học hỏi trước khi thị trường mở rộng.
Nhà đầu tư được phép lưu ký tài sản mã hóa trên ví cá nhân sau 6 tháng kể từ khi sàn được cấp phép, với điều kiện không giao dịch. Nếu phát sinh giao dịch, bắt buộc phải thông qua các nhà cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép; vi phạm sẽ bị xử phạt theo khung quy định đang được xây dựng.
Doanh nghiệp vào cuộc, thị trường được “lọc”
Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) nhấn mạnh rằng điều quan trọng nhất với nhà đầu tư hiện nay là sự tỉnh táo và hiểu biết. Không đầu tư theo lời hứa lợi nhuận phi lý mà dựa trên thông tin minh bạch và có kiểm chứng. Các quy định về niêm yết, phát hành và quảng bá token sẽ được quản lý chặt chẽ hơn, tạo nền tảng cho thị trường phát triển an toàn và bền vững.
Với doanh nghiệp, khung pháp lý mới là cơ sở để đầu tư dài hạn vào hạ tầng, sản phẩm và nhân lực, thay vì hoạt động “né luật” hoặc dịch chuyển sang các khu vực pháp lý khác. Đặc biệt, đối với các tổ chức tài chính - công nghệ lớn, tài sản số không còn là cuộc chơi ngắn hạn mà đang trở thành một hạ tầng mới của nền kinh tế số.
Thực tế cho thấy, một số công ty chứng khoán như SSI, VIX, TCBS đã bắt đầu chuẩn bị tham gia thị trường tài sản số. Một số ngân hàng lớn như MBB, VPB, VCB, TCB cũng đang nghiên cứu và sẵn sàng cho sân chơi mới.
Theo đại diện VBA, trong thời gian tới Việt Nam dự kiến có khoảng 5 sàn giao dịch tài sản số được cấp phép thí điểm, có khả năng kết nối với các sàn quốc tế để đảm bảo thanh khoản và tính cạnh tranh.
Nghị quyết thí điểm quy định công ty vận hành sàn giao dịch tài sản số phải có vốn tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Trong đó, 35% vốn phải do ít nhất hai tổ chức là ngân hàng, công ty chứng khoán, quản lý quỹ, bảo hiểm hoặc doanh nghiệp công nghệ nắm giữ; 65% còn lại thuộc sở hữu của các tổ chức, không phải cá nhân.
Theo các chuyên gia, yêu cầu cao về vốn, an toàn và minh bạch cho thấy định hướng rõ ràng của Nhà nước: lựa chọn những chủ thể đủ năng lực để dẫn dắt thị trường thay vì phát triển ồ ạt nhưng tiềm ẩn rủi ro hệ thống.
"Chìa khóa" cho phát triển bền vững
Dù hành lang pháp lý đã mở nhưng thị trường tài sản số Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Ông Tô Trần Hòa phân tích, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở nguồn nhân lực và nhận thức thị trường. Mức vốn điều lệ lên tới 10.000 tỷ đồng cũng là thách thức với các doanh nghiệp khởi nghiệp.
Hành lang pháp lý sẽ giúp thị trường tài sản số phát triển lành mạnh hơn. Nhà đầu tư cần tỉnh táo, dựa trên thông tin minh bạch, thay vì chạy theo những lời hứa lợi nhuận bất thường”, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam.
Các sàn nội địa cũng phải đối mặt với bài toán thanh khoản và phí giao dịch khi cạnh tranh với các sàn quốc tế đã đi trước 10-15 năm.
Về trung, dài hạn, để thị trường tài sản số phát triển bền vững, then chốt không chỉ là chính sách, mà là giáo dục - minh bạch - năng lực thực thi. Hiện Việt Nam đang khuyến khích huy động vốn thông qua token hóa tài sản thực, coi tài sản số là một ứng dụng huy động vốn song song với chứng khoán, trái phiếu truyền thống. Dòng đầu tư công nghệ sẽ tiếp tục tăng, không chỉ tác động tới tài sản số mà còn lan tỏa sang chứng khoán, fintech và nhiều lĩnh vực khác.
