Ngày 12/2/2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Nghị định này được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn vốn đang là tâm điểm của nền kinh tế.
Siết chặt tiêu chuẩn "đại gia" chiến lược
Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Nghị định 57 là việc chuẩn hóa các quy định đối với nhà đầu tư chiến lược - những "bà đỡ" quan trọng cho doanh nghiệp hậu cổ phần hóa.
Theo đó, để trở thành cổ đông chiến lược, nhà đầu tư (cả trong và ngoài nước) phải đảm bảo có đủ năng lực tài chính, với kết quả kinh doanh có lãi trong 2 năm gần nhất và không có lỗ lũy kế. Đặc biệt, Nghị định yêu cầu nhà đầu tư phải có cam kết bằng văn bản về việc duy trì ngành nghề kinh doanh chính và thương hiệu của doanh nghiệp trong ít nhất 3 năm.
Để tránh tình trạng "lướt sóng" trục lợi, Chính phủ quy định số cổ phần mua bởi nhà đầu tư chiến lược sẽ bị hạn chế chuyển nhượng trong thời hạn 3 năm. Nếu vi phạm cam kết, nhà đầu tư sẽ phải bồi thường thiệt hại và Nhà nước có quyền định đoạt đối với toàn bộ số cổ phần này.
Quy trình bán cổ phần cũng được quy định chặt chẽ. Việc bán cho nhà đầu tư chiến lược phải hoàn thành trước khi tổ chức Đại hội đồng cổ đông lần đầu. Trường hợp có từ 2 nhà đầu tư chiến lược trở lên đăng ký mua với khối lượng lớn hơn số lượng chào bán, cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ tổ chức đấu giá giữa các nhà đầu tư này trên Sở giao dịch chứng khoán.
20 doanh nghiệp Nhà nước được quyết định cơ cấu lại vốn (Ảnh: Chụp màn hình).
Ưu đãi đặc biệt cho người lao động và chuyên gia
Nghị định 57 dành một phần dung lượng lớn để quy định về quyền lợi của người lao động - lực lượng nòng cốt của doanh nghiệp khi chuyển đổi mô hình.
Cụ thể, người lao động làm việc theo hợp đồng và người quản lý doanh nghiệp tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm làm việc trong khu vực nhà nước. Mức giá bán ưu đãi chỉ bằng 60% mệnh giá (tương đương 6.000 đồng/cổ phần). Số cổ phần này sẽ bị hạn chế chuyển nhượng trong vòng 3 năm.
Đáng chú ý, để thu hút và giữ chân nhân tài, Nghị định bổ sung cơ chế ưu đãi cho các chuyên gia giỏi, có trình độ chuyên môn cao. Nhóm này được mua thêm theo mức 500 cổ phần cho mỗi năm cam kết làm việc tiếp, nhưng tối đa không quá 5.000 cổ phần/người. Giá bán cho phần mua thêm này là giá khởi điểm được phê duyệt trong phương án cổ phần hóa.
Ngoài ra, tổ chức công đoàn tại doanh nghiệp cũng được quyền sử dụng nguồn quỹ công đoàn để mua cổ phần nhưng không quá 3% vốn điều lệ, với giá bằng mệnh giá (10.000 đồng/cổ phần) và nắm giữ trong ít nhất 3 năm.
Minh bạch hóa định giá đất đai và tài sản
Nhằm ngăn chặn thất thoát tài sản công - vấn đề nóng trong các đợt cổ phần hóa trước đây, Nghị định 57 đưa ra các quy định rất cụ thể về xác định giá trị doanh nghiệp, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất.
Cơ quan đại diện chủ sở hữu phải chỉ đạo rà soát phương án sử dụng đất, đảm bảo phù hợp với quy hoạch và pháp luật đất đai trước khi xác định giá trị doanh nghiệp. Giá đất để xác định giá trị quyền sử dụng đất tính vào giá trị doanh nghiệp là giá đất cụ thể tại vị trí doanh nghiệp có diện tích đất được giao, do UBND cấp tỉnh, thành phố quyết định.
Đối với các khoản nợ phải thu, doanh nghiệp có trách nhiệm đối chiếu, xác nhận toàn bộ các khoản nợ trước khi định giá. Những khoản nợ không có khả năng thu hồi phải được xử lý rõ ràng trách nhiệm tập thể, cá nhân và bàn giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC).
Về phương thức bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO), Nghị định quy định lượng cổ phần bán đấu giá công khai tối thiểu phải đạt 20% vốn điều lệ. Việc bán đấu giá phải thực hiện tại Sở Giao dịch chứng khoán, trừ trường hợp khối lượng bán ra dưới 10 tỷ đồng.
