Ngày 20/4/2020, thị trường năng lượng toàn cầu ghi nhận một sự kiện gây chấn động: giá dầu thô WTI giao tháng 5/2020 giảm xuống âm 37,63 USD/thùng. Điều đó đồng nghĩa với việc người bán phải trả tiền cho người mua chỉ để họ chấp nhận nhận dầu.
Vậy điều gì đã dẫn đến hiện tượng tưởng chừng phi lý này?
Thực tế, mức giá âm không xuất hiện trên thị trường dầu vật chất thông thường mà xảy ra ở hợp đồng tương lai dầu WTI được giao dịch trên sàn New York Mercantile Exchange. Khi hợp đồng sắp đến ngày đáo hạn, những người nắm giữ hợp đồng phải bán lại nếu không muốn thực hiện nghĩa vụ nhận dầu thật tại điểm giao hàng ở Cushing, bang Oklahoma (Mỹ).
Vấn đề nằm ở chỗ: gần như không còn chỗ trống để chứa dầu vào thời điểm đó.
Đại dịch COVID-19 khiến nhu cầu năng lượng trên toàn thế giới giảm mạnh. Máy bay ngừng bay, hoạt động giao thông giảm sâu, nhiều nhà máy tạm dừng hoặc cắt giảm sản xuất. Trong khi đó, nguồn cung dầu vẫn ở mức cao, một phần do cuộc chiến giá dầu giữa Nga và Saudi Arabia khiến sản lượng không được cắt giảm kịp thời.
“Có rất nhiều dầu thô nhưng các nhà máy lọc dầu không cần đến nó”, Helima Croft, chiến lược gia mảng hàng hóa tại RBC Capital, khi đó đánh giá. “Ngay lúc này, chúng tôi không thấy bất kỳ sự hỗ trợ ngắn hạn nào cho thị trường dầu. Chúng tôi thực sự lo ngại về triển vọng trong ngắn hạn”.
Hy hữu giá dầu thô từng rơi xuống mức âm trong lịch sử, người bán phải trả tiền cho người mua để được chấp nhận nhận dầu
Hệ quả là dầu vẫn được khai thác nhưng không có người tiêu thụ, khiến các kho dự trữ nhanh chóng chật kín. Khi thời điểm giao hàng của hợp đồng tương lai đến gần, nhiều nhà đầu tư tài chính, vốn chỉ giao dịch giấy tờ chứ không có kho chứa dầu thực tế, buộc phải bán tháo hợp đồng để tránh nghĩa vụ nhận dầu. Khi thị trường gần như không còn ai sẵn sàng tiếp nhận dầu, giá có thể giảm xuống mức dưới 0.
Vì sao người bán lại chấp nhận trả tiền cho người mua?
Đối với các nhà khai thác dầu, việc dừng hoạt động giếng dầu không hề đơn giản. Việc tạm ngưng có thể làm hỏng thiết bị, gây thiệt hại cho mỏ và kéo theo chi phí rất lớn khi khởi động lại sau này. Trong nhiều trường hợp, bán dầu với giá cực thấp, thậm chí trả tiền cho người mua, vẫn rẻ hơn so với việc đóng giếng hoặc tìm thêm kho lưu trữ.
Khoảnh khắc giá dầu rơi xuống mức âm được xem là một trong những hiện tượng “điên rồ” nhất trong lịch sử thị trường năng lượng. Nhưng đồng thời, nó cũng cho thấy rõ cách cung - cầu mất cân đối cùng với cơ chế của thị trường hợp đồng tương lai có thể tạo ra những biến động mà trước đó ít ai nghĩ là có thể xảy ra.
“Vấn đề thực sự của trạng thái mất cân đối cung cầu đã bắt đầu thể hiện ở giá”, Bjornar Tonhaugen, người đứng đầu mảng thị trường dầu tại Rystad Energy, nhận xét. “Khi sản xuất tiếp tục được giữ như hiện nay, các kho chứa sẽ tiếp tục bị lấp đầy từng ngày”.
Theo: CNBC
