Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp. (Ảnh: AP)
Tuy nhiên, sau khi Chính phủ Mỹ công bố nội dung bản ghi nhớ thỏa thuận (MOU) với Iran, giới quan sát cho rằng nội dung văn bản cũng như những phát biểu của Tổng thống Donald Trump tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp dường như thừa nhận cuộc chiến này không cần thiết ngay từ đầu, sau khi khoảng 3.400 người Iran cùng hàng nghìn người khác trên khắp Trung Đông thiệt mạng trong các đợt không kích của Mỹ và Israel.
Thỏa thuận yêu cầu “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Li-băng”, nơi các cuộc tấn công của lực lượng Israel đã khiến hơn 3.600 người thiệt mạng kể từ đầu tháng 3.
Văn bản cũng cho phép dành 60 ngày để các bên đàm phán những điều khoản cuối cùng của thỏa thuận và khẳng định Iran sẽ “duy trì nguyên trạng chương trình hạt nhân hiện nay”.
Bản ghi nhớ nêu rõ: “Hợp chúng quốc Hoa Kỳ sẽ không áp đặt thêm bất kỳ lệnh trừng phạt mới nào và sẽ không triển khai thêm lực lượng tới khu vực”.
Một số đối thủ của ông Trump tại Mỹ cho rằng thỏa thuận không khác nào sự đầu hàng của Mỹ. Một số nghị sĩ Dân chủ cũng chế giễu điều khoản về lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD cho Iran, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã phá hủy hoặc làm hư hại khoảng 100.000 căn nhà, nhiều trường học, bệnh viện, cầu cống và các cơ sở hạ tầng thiết yếu khác.
Ngược lại, phe ủng hộ thỏa thuận cho rằng các điều khoản mang lại lợi ích cho cả hai bên.
Ông Ryan Costello - Giám đốc chính sách của Hội đồng quốc gia người Mỹ gốc Iran (NIAC), nhận xét: “Những điều khoản cốt lõi của thỏa thuận hoặc mang lại lợi ích cho cả hai bên, hoặc có những mặt tích cực đáng kể, kể cả những điều khoản đang bị chỉ trích, lên án và diễn giải sai lệch. Thời gian sẽ trả lời liệu bản ghi nhớ này có thể vượt qua bầu không khí chính trị đầy cay nghiệt ở Washington và Tehran hay không”.
Theo ông Costello, thỏa thuận này thách thức tư duy lâu nay ở Washington, rằng mọi kết quả trong quan hệ Mỹ - Iran đều phải là bên được bên mất, rằng lợi ích của Iran đồng nghĩa với tổn thất của Mỹ.
Muộn còn hơn không
Trong cuộc trao đổi với báo chí bên lề hội nghị G7, ông Trump trả lời các câu hỏi về việc thỏa thuận sẽ ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân như thế nào - mục tiêu chủ chốt của cuộc chiến mà giới chức Nhà Trắng nhiều lần nhấn mạnh.
Ông Trump trước tiên đe dọa sẽ “ném bom họ” nếu Iran không từ bỏ ý định phát triển vũ khí hạt nhân, nhưng sau đó lại thể hiện quan điểm mà các chuyên gia chính sách đối ngoại và những người phản đối chiến tranh nói đến từ lâu.
“Điều có phần khó khăn khi nói đến một quốc gia muốn có nó, trong khi những nước khác đã có, các quốc gia láng giềng cũng có, trong khi bạn lại không cho họ sở hữu vì các mục đích như sản xuất điện và những mục đích tương tự”, Tổng thống Mỹ Trump nói về chương trình hạt nhân của Iran.
Ông Trump cũng cho biết các nước láng giềng của Iran đều sở hữu tên lửa đạn đạo, trong khi Tehran muốn duy trì năng lực này để bảo đảm an ninh quốc gia. Theo ông Matt Duss - Phó Chủ tịch điều hành của Trung tâm Chính sách quốc tế, những vấn đề đó “đáng lẽ nên được giải quyết trước khi (Mỹ và Israel) phát động cuộc chiến”.
Ông Danny Citrinowicz - chuyên gia chính sách Trung Đông, nhận xét: “Trải qua một cuộc xung đột kéo dài, tốn kém và phức tạp, nước Mỹ dường như cuối cùng cũng đã đi tới kết luận lẽ ra phải hiểu ngay từ đầu: Chương trình tên lửa của Iran không thể đem ra đàm phán, bởi nó nằm ở trung tâm học thuyết an ninh của quốc gia này”.
“Nhiều người có thể đặt câu hỏi liệu một cuộc chiến kéo dài như vậy có thực sự cần thiết để đi đến kết luận này hay không. Tuy nhiên, nhận ra thực tế chiến lược muộn còn tốt hơn là không bao giờ nhận ra. Trước khi tình hình hoàn toàn vượt khỏi tầm kiểm soát, chính quyền Mỹ đã từ bỏ các mục tiêu tối đa hóa và quay trở lại cách tiếp cận thận trọng, thực tế hơn”, ông Citrinowicz nói.
Tổng thống Trump cũng cho rằng lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19/6 vẫn có khả năng đổ vỡ. Ông cũng đe dọa sẽ nối lại các cuộc không kích nếu giới lãnh đạo Iran không “hành xử đúng mực”. Ông còn nói rằng nếu thỏa thuận được duy trì, ông sẽ nhận công lao về mình; còn nếu thất bại, ông sẽ quy trách nhiệm cho Phó Tổng thống JD Vance.
