'Sân bay Gia Bình có thể trở thành động lực tăng trưởng mới của toàn vùng'

Theo chuyên gia, nếu phát triển đúng định hướng, sân bay quốc tế Gia Bình có thể tăng kết nối quốc tế, thúc đẩy logistics, thu hút các ngành giá trị cao, trở thành động lực tăng trưởng mới của vùng.

TS. Nguyễn Phước Thắng, Giảng viên Khoa Kinh doanh và Logistics, Trường Đại học Hòa Bình, nguyên Chánh Văn phòng, Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Cục Hàng không Việt Nam, cho biết năm 2025, thị trường hàng không Việt Nam đạt khoảng 83,5 triệu lượt hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa. Nhu cầu vận tải, đặc biệt là hàng hóa, được thúc đẩy bởi sự phát triển của sản xuất, xuất khẩu và các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xu hướng này thể hiện rõ tại miền Bắc, nơi tập trung nhiều trung tâm công nghiệp lớn. Riêng Bắc Ninh, tổng giá trị xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2026 ước khoảng 106,4 tỷ USD, với điện thoại và linh kiện thuộc nhóm hàng chủ lực. Địa phương cũng được định hướng phát triển các ngành công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, vi mạch và AI - những lĩnh vực có nhu cầu vận chuyển nhanh, độ tin cậy cao.

Theo TS. Phan Lê Bình, giảng viên chương trình Kỹ thuật Hạ tầng tại Trường Đại học Việt Nhật (Đại học Quốc gia Hà Nội), người từng có hơn 20 năm kinh nghiệm làm việc tại Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) sự phát triển của sản xuất, thương mại và logistics đang đặt ra yêu cầu mới đối với hạ tầng hàng không. Nếu trước đây sân bay chủ yếu đáp ứng nhu cầu đi lại, nay còn phải đóng vai trò cửa ngõ thương mại, logistics, thu hút đầu tư và kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu.

Do đó, bài toán của Việt Nam không chỉ là bổ sung công suất sân bay. Một sân bay hiện đại nhưng thiếu kết nối với cao tốc, đường sắt, trung tâm logistics, khu công nghiệp và đô thị sẽ khó phát huy hiệu quả. "Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở công suất của sân bay mà còn ở tư duy phát triển", ông Bình nói.

Theo ông, thay vì phát triển từng sân bay riêng lẻ, hạ tầng hàng không cần được đặt trong tổng thể quy hoạch vùng và chiến lược phát triển kinh tế, qua đó trở thành một động lực tăng trưởng thay vì chỉ là đầu mối vận tải.

Tiềm năng phát triển của sân bay Gia Bình

Trong bối cảnh đó, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được định hướng phát triển theo mô hình Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới (Airport Economic Hub 2.0), tích hợp hàng không, logistics, thương mại và dịch vụ. Dự án được quy hoạch cấp 4F theo tiêu chuẩn ICAO, với công suất đến năm 2030 khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.

Theo TS. Phan Lê Bình, sân bay Gia Bình cần được nhìn trong chiến lược phát triển dài hạn của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, thay vì chỉ đặt trong bài toán bổ sung công suất hàng không. Khi quy mô sản xuất, xuất khẩu và dòng vốn đầu tư tiếp tục tăng, nhu cầu vận chuyển, đặc biệt với hàng hóa giá trị cao, cũng sẽ gia tăng tương ứng.

Ông cho rằng giá trị của sân bay quốc tế Gia Bình không chỉ nằm ở việc bổ sung năng lực khai thác mà còn ở khả năng tạo thêm một đầu mối kết nối cho mạng lưới hàng không và kinh tế phía Bắc. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy tại các vùng kinh tế lớn, nhiều sân bay có thể cùng tồn tại với chức năng bổ trợ. Trong đó, sân bay Gia Bình có thể phát triển thế mạnh về logistics, vận tải hàng hóa và các dịch vụ giá trị gia tăng.

Lợi thế này càng rõ khi đặt sân bay Gia Bình trong mạng lưới sản xuất của Bắc Ninh và các tỉnh, thành lân cận. Theo TS. Nguyễn Phước Thắng, với các ngành điện tử, bán dẫn, linh kiện chính xác và những sản phẩm có giá trị cao, sân bay có thể tạo thêm một cửa ngõ giúp doanh nghiệp kết nối nhanh hơn với thị trường quốc tế.

"Giá trị lớn nhất của sân bay quốc tế Gia Bình là khả năng tạo thêm một cửa ngõ đưa những sản phẩm giá trị cao của hệ sinh thái công nghiệp phía Bắc vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhanh và tin cậy hơn", ông Thắng nhận định.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để lợi thế về vị trí và quy mô chuyển thành hiệu quả kinh tế, yếu tố quyết định nằm ở khả năng kết nối sân bay Gia Bình với toàn vùng.

TS. Phan Lê Bình cho rằng sân bay cần được kết nối thuận lợi với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm công nghiệp thông qua cao tốc, đường vành đai, đồng thời dành dư địa cho đường sắt trong tương lai. Song song với hạ tầng giao thông là hệ thống trung tâm logistics, ICD, kho ngoại quan và các khu dịch vụ gắn với mạng lưới sản xuất.

"Tác động lớn nhất của Cảng hàng không Gia Bình không nằm ở bản thân sân bay mà ở khả năng tăng cường liên kết vùng", ông Bình nói.

Khi kết nối đồng bộ với các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển và đô thị, sân bay Gia Bình có thể trở thành một mắt xích mới trong chuỗi cung ứng phía Bắc. Việc rút ngắn thời gian vận chuyển và tăng khả năng kết nối quốc tế cũng góp phần nâng sức hấp dẫn của khu vực đối với các nhà đầu tư, nhất là trong những ngành công nghệ cao phụ thuộc lớn vào chất lượng logistics.

Theo ông Bình, nếu phát triển đúng định hướng, sân bay Gia Bình không chỉ tạo thêm năng lực hàng không mà còn có thể góp phần hình thành một không gian phát triển kinh tế mới ở phía Đông Bắc Hà Nội, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành động lực tăng trưởng mới của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Bài học từ các trung tâm hàng không quốc tế

Từ kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu, làm việc và hợp tác với các đối tác Nhật Bản, TS. Phan Lê Bình cho rằng bài học lớn nhất là sân bay cần được quy hoạch trong tổng thể chiến lược phát triển vùng, thay vì coi đây là một công trình giao thông độc lập.

Theo ông, Chubu Centrair hay Kansai (Nhật Bản) đều được phát triển đồng bộ với đường sắt, cao tốc, logistics, đô thị và các khu công nghiệp. Chính sự kết nối này tạo sức hút đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư. Các dự án cũng cần kiên trì với quy hoạch dài hạn, bởi có thể mất hàng chục năm để phát huy đầy đủ hiệu quả.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Phước Thắng cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy giá trị của một trung tâm hàng không nằm ở khả năng tạo ra liên kết thực chất giữa các chủ thể chứ không ở việc có nhiều doanh nghiệp tập trung quanh sân bay. Các hãng hàng không, sân bay, logistics, nhà sản xuất, tài chính và công nghệ cần tạo thành một chuỗi vận hành, trong đó dòng hàng, dịch vụ và đầu tư hỗ trợ lẫn nhau.

Với sân bay Gia Bình, ông Thắng cho rằng mô hình phát triển cần xuất phát từ cấu trúc kinh tế miền Bắc, vị trí của sân bay trong hệ thống cảng hàng không quốc gia và nhu cầu thực của doanh nghiệp, thay vì sao chép một mô hình quốc tế. Khi sân bay được kết nối đồng bộ với hạ tầng giao thông, logistics và các trung tâm sản xuất, giá trị tạo ra có thể lan tỏa ra toàn vùng.

Hai chuyên gia khẳng định, nếu được phát triển đúng định hướng, sân bay Gia Bình không chỉ bổ sung năng lực hàng không mà còn có thể tăng cường kết nối quốc tế, thúc đẩy logistics, thu hút các ngành giá trị gia tăng cao, trở thành động lực tăng trưởng mới cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.