Bài toán không đơn giản
Bộ NN-MT vừa ban hành Thông tư 92 quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ, chính thức có hiệu lực từ ngày 30.6.
Theo quy định, lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải sẽ được thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Quy chuẩn mới đưa ra 4 mức giới hạn tối đa cho phép đối với 2 thông số chính trong khí thải là hydrocarbon (HC) và carbon monoxide (CO). Cụ thể, nồng độ CO tối đa được phép sẽ giảm dần từ 4,5% ở mức 1 xuống còn 2% ở mức 4. Đối với HC, giới hạn đối với động cơ 4 thì được siết chặt từ 1.500 ppm xuống còn 1.000 ppm, trong khi động cơ 2 thì giảm mạnh từ 10.000 ppm xuống còn 2.000 ppm.
Người dân và chính quyền địa phương sẽ có khoảng 1 năm rưỡi để chuẩn bị siết khí thải xe máy
Ảnh: Ngọc Thắng
Mặc dù thông tư có hiệu lực từ ngày 30.6 nhưng theo đề xuất mới nhất của Bộ NN-MT, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM tới tháng 7.2027 mới phải kiểm định khí thải. Đến năm 2028, tất cả xe máy tại 2 đô thị này phải tuân thủ mức 2, với nồng độ khí CO tối đa ở mức 4,5%, còn HC với động cơ 4 thì ở mức 1.200 ppm. Các thành phố khác là Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế sẽ kiểm định khí thải xe máy từ tháng 7.2028.
Đặc biệt, để tránh tình trạng quá tải tại các cơ sở đăng kiểm, Cục Đăng kiểm VN kiến nghị xây dựng lộ trình kiểm định khí thải theo từng giai đoạn. Theo đó, tại Hà Nội và TP.HCM, giai đoạn đầu trong khoảng 1 năm rưỡi sẽ tập trung kiểm định các xe sản xuất trước năm 2008; đây là nhóm phương tiện có mức phát thải cao. Giai đoạn 2 kéo dài khoảng 2 năm tiếp theo mở rộng sang các xe sản xuất trước năm 2017. Sau khoảng 3 năm rưỡi mới triển khai kiểm định toàn bộ xe đang hoạt động. Đối với các địa phương còn lại, giai đoạn đầu sẽ tập trung vào xe sản xuất trước năm 2017, sau đó mới mở rộng sang toàn bộ phương tiện theo lộ trình phù hợp.
Như vậy, còn khoảng 1 năm rưỡi nữa, TP.HCM và Hà Nội mới chính thức siết khí thải xe máy. Thế nhưng, ngay từ đầu năm nay, Sở Xây dựng TP.HCM đã ban hành văn bản chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan chủ động triển khai Thông tư 92.
Trao đổi với Thanh Niên, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Bùi Hòa An cho biết: Đây chỉ là bước khởi động chủ động từ địa phương, chưa chính thức vào công tác chuẩn bị vì Bộ NN-MT chưa ban hành các quy chuẩn cụ thể về quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật máy đo hay chương trình đào tạo con người… Bản thân các máy đo khí thải xe máy cũng chưa có đơn vị bán, chưa được định giá. Sở Xây dựng chỉ thông báo trước cho các đơn vị kiểm định, các hãng xe để họ chủ động sẵn sàng về mặt tinh thần, chờ khi có quy chuẩn từ Bộ sẽ tiến hành triển khai luôn phần hạ tầng đăng kiểm.
Xe máy được nhận diện là “thủ phạm” chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn
Ảnh: T.N
Cấp tốc như vậy là bởi, theo ông Bùi Hòa An, việc kiểm định khí thải xe máy không hề đơn giản. Lấy kết quả chương trình thí điểm của TP.HCM từ năm 2020 để ước tính, mỗi đơn vị đăng kiểm sẽ phải đầu tư máy đo khí thải có giá trị khoảng 500 triệu đồng. Nếu chỉ đo khí thải thì mỗi xe mất khoảng 5 phút, còn nếu phải bổ sung linh kiện hoặc sửa chữa thì sẽ mất nhiều thời gian hơn. Vớí khoảng 12 triệu xe máy đang lưu hành, thời gian để đo khí thải, xử lý vấn đề sẽ là thách thức. Chưa nói đến bài toán chi phí cho cả đơn vị đăng kiểm cũng như người dân, do hiện tại chưa có các quy chuẩn nên chưa tính toán chính xác được.
"Do đó, TP xác định phải chuẩn bị từ sớm phần hạ tầng, để khi quy định có hiệu lực là sẵn sàng đưa vào phục vụ người dân ngay. Còn khoảng 1 năm rưỡi nữa để các đơn vị cùng phối hợp, cùng với sự ủng hộ của người dân cho các chương trình kiểm soát ô nhiễm không khí, chuyển đổi giao thông xanh, chúng tôi hy vọng tới thời điểm tháng 7.2027, lượng xe đạt tiêu chuẩn xanh sẽ thay thế dần xe không đạt, giảm áp lực cho hệ thống đăng kiểm", Phó giám đốc Sở Xây dựng chia sẻ.
Không thể lùi thêm nữa
Thực tế, từ năm 2010, Chính phủ đã phê duyệt kiểm soát khí thải xe máy; TP.HCM và Hà Nội cũng nhiều lần đề xuất đề án lập vành đai hạn chế xe cá nhân vào khu vực trung tâm. Thế nhưng từ đó đến nay, do vấp phải nhiều ý kiến trái chiều, các đề án đều sớm "chết yểu".
Tuy nhiên, kết quả chương trình "Nghiên cứu thí điểm kiểm tra khí thải xe máy, hướng tới thí điểm kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy đang lưu hành trên địa bàn TP" do TP.HCM phối hợp Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy VN thực hiện trong giai đoạn từ ngày 15.5 - 2.9.2020 đã cho thấy một bức tranh rất khác. TP.HCM tổ chức 8 điểm kiểm định khí thải xe máy miễn phí, dự kiến tổ chức phục vụ 5.000 phương tiện nhưng đến khi kết thúc chương trình, đã có hơn 13.000 xe máy tới kiểm định khí thải. Sau đó, khi TP.HCM khảo sát ý kiến người dân cho đề án kiểm soát xe máy để giảm ô nhiễm môi trường, có tới hơn 76% số người được hỏi ủng hộ.
Các đề án lập vùng phát thải thấp hay chương trình triển khai mô hình "door-to-door", kết nối toàn diện các phương tiện công cộng thuần điện, bao gồm tuyến đường sắt đô thị, taxi điện, xe máy điện và xe buýt điện khi được triển khai cũng đều nhận được phản hồi tích cực và sự hưởng ứng nhiệt tình của người dân.
"Điều này cho thấy đã có sự thay đổi rất lớn về nhận thức của người dân. Họ ngày càng hiểu rõ những tác hại mà ô nhiễm không khí, ô nhiễm môi trường từ khói bụi của xe cộ gây ra. Không chỉ ủng hộ chính sách, bản thân họ cũng đang chuyển đổi phương tiện cá nhân của mình sang xe thân thiện với môi trường. Sự ủng hộ của người dân là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp công cuộc chuyển đổi xanh diễn ra thuận lợi và thành công", TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch VN, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, nhận định.
Cũng theo TS Hoàng Dương Tùng, lộ trình do Bộ NN-MT và Cục Đăng kiểm đề xuất là phù hợp với tình hình thực tế tại VN. Xe máy chiếm tỷ lệ lớn, mức độ tăng trưởng nhanh và gắn với các đối tượng lao động thu nhập trung bình - thấp nên các chính sách sẽ có mức độ tác động nhạy cảm. Vì thế, việc có độ trễ áp dụng quy chuẩn là cần thiết để tất cả các cơ quan chuyên môn chuẩn bị kỹ lưỡng từ biện pháp nhận diện thế nào, kiểm soát ra sao, dán tem, dán nhãn xe kiểm định; đầu tư trang thiết bị, tích hợp dữ liệu, thiết bị đo quan trắc chất lượng môi trường trước và sau khi triển khai chính sách mới cho tới việc xây dựng biện pháp chế tài xử phạt khi xe vi phạm… Cùng với đó, người dân cũng phải được chuẩn bị tâm lý, tìm hiểu và trang bị đầy đủ kiến thức về thủ tục đăng kiểm, đối tượng đăng kiểm…
Hiện nay, nhà nước đang nhận được sự góp sức rất lớn từ các doanh nghiệp lớn mà điển hình là Vingroup. Các đô thị có nhu cầu chuyển đổi phương tiện gì, thay thế phương tiện gì, doanh nghiệp đều nhanh chóng đáp ứng mọi nhu cầu. Doanh nghiệp cũng "gánh thay" cả phần nhà nước trong việc triển khai các chương trình ưu đãi, hỗ trợ để người dân chuyển đổi phương tiện. Cùng với sự quyết liệt của địa phương hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị, có lộ trình phù hợp thực hiện giải pháp tổng thể, đã đến lúc hội tụ mọi yếu tố để TP.HCM và Hà Nội tăng tốc công cuộc chuyển đổi giao thông xanh, càng sớm càng tốt.
