Nỗ lực của các địa phương
Ngày 24.2, khi dư âm kỳ nghỉ Tết Nguyên đán còn chưa tan, ở nhiều tỉnh, thành có hoạt động khai thác thủy sản, không khí làm việc đã hết sức khẩn trương, nhất là khi Chính phủ không ngừng đôn đốc thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU. Tại tỉnh Cà Mau, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử chủ trì cuộc họp trực tuyến để chuẩn bị cho đợt rà soát trước khi EC đến kiểm tra thực địa. Lãnh đạo tỉnh đã giao Giám đốc Sở NN-MT chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan tham mưu báo cáo giải trình theo yêu cầu của Đoàn thanh tra Chính phủ; đồng thời rà soát 9 nhiệm vụ chống khai thác IUU đã báo cáo với Tổng vụ các vấn đề về biển và hải sản của EC, xác định rõ các nhiệm vụ chưa hoàn thành và nguyên nhân.
Đồng thời, tiếp tục theo dõi, quản lý hệ thống giám sát tàu cá VMS hằng ngày, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm (nếu có) theo đúng quy định. Đối với Chi cục Thủy sản, tỉnh giao nhiệm vụ rà soát kết quả, tiến độ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác thủy sản điện tử (eLogbook); đồng thời rà soát việc tích hợp dữ liệu giữa các phần mềm (VMS, VNFishbase, eCDT, VNeID…), cập nhật và theo dõi chặt chẽ, bảo đảm số hóa tàu cá đạt yêu cầu 100%; đồng thời phối hợp các tỉnh theo dõi công tác số hóa và quản lý vị trí neo đậu các tàu này.
Gỡ “thẻ vàng” IUU là nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ chỉ đạo sâu sát nhiều năm qua
Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Tại tỉnh Quảng Ninh, các cơ quan chức năng địa phương đang tổ chức đợt cao điểm tuần tra, kiểm tra, kiểm soát việc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU ngay từ đầu năm 2026; tổ chức trực ban 24/24 giờ đường dây nóng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đảm bảo 100% tin báo được kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định. Cụ thể, trước ngày 28.2 sẽ rà soát, đối soát, chỉnh lý dữ liệu về đăng ký đăng kiểm, cấp phép trên hệ thống VNFishbase; quản lý, giám sát toàn bộ tàu cá hoạt động trên địa bàn, đảm bảo rõ người giám sát, rõ địa điểm neo đậu đảm bảo tàu cá không đi hoạt động bất hợp pháp, thống nhất số liệu tàu cá toàn tỉnh.
Mới nhất ngày 25.2, Thứ trưởng Bộ NN-MT Phùng Đức Tiến đã có buổi làm việc với TP.HCM về tình hình triển khai chống khai thác IUU. Theo báo cáo của Sở NN-MT TP.HCM, từ đầu năm 2024 đến nay, TP.HCM đã xóa đăng ký 1.662 tàu cá hư hỏng, không còn hoạt động hoặc không đủ điều kiện theo quy định. Đồng thời, địa phương đã cập nhật đầy đủ lên hệ thống giám sát nhằm kịp thời nhận diện, ngăn chặn nếu các tàu đã xóa đăng ký vẫn tham gia khai thác trái phép. Đến ngày 24.2, toàn thành phố có 4.455 tàu cá đã đăng ký, 100% được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) và đồng bộ thông tin chủ tàu với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID. Thành phố đã cấp giấy phép khai thác cho 4.305 tàu đủ điều kiện, công tác đăng kiểm, đánh dấu tàu cá được rà soát thường xuyên, bảo đảm tất cả tàu hoạt động đều sơn, kẻ biển số đúng quy định.
Từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng thành phố chưa phát hiện tàu cá vượt ranh hay mất kết nối trên 10 ngày. Trong kiểm soát hoạt động trên biển, 2.204/2.227 tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đạt tỷ lệ 98,97%. 23 tàu chưa lắp VMS hiện đang neo đậu và được quản lý chặt chẽ, không cho ra khơi. Lực lượng chức năng duy trì trực giám sát 24/7, kịp thời phát hiện tàu mất kết nối để liên hệ, yêu cầu báo cáo vị trí, xác minh nguyên nhân, hạn chế tối đa nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.
Đáng chú ý, toàn thành phố hiện còn 490 tàu chưa đủ điều kiện khai thác (gồm tàu không đủ điều kiện cấp phép, hết hạn đăng kiểm, chưa lắp VMS, hết hạn an toàn thực phẩm). Tất cả đều được lập danh sách, giao địa phương và lực lượng chức năng quản lý 100%, kể cả tàu đã bán hoặc neo đậu ngoài địa bàn, nhằm bảo đảm không phát sinh vi phạm IUU.
Việc quản lý tàu cá, nguồn hải sản khai thác phải đi vào khuôn khổ, được giám sát 24/7
Ảnh: Đào Ngọc Thạch
8 năm chờ đợi lần này
Dự kiến, từ ngày 10.3.2026, Đoàn thanh tra của EC sẽ đến VN và TP.HCM là một trong những địa phương được chỉ định để kiểm tra thực tế. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh từ nay đến ngày 10.3 là giai đoạn "nước rút", đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, nhằm góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo "thẻ vàng", xây dựng nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế sâu rộng.
Lãnh đạo Bộ NN-MT khẳng định trong 5 năm qua, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thủy sản cơ bản đã được hoàn thiện, từ luật Thủy sản đến các nghị định, thông tư hướng dẫn và các chỉ đạo của Ban Bí thư, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đều rất rõ ràng. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu văn bản mà ở khâu tổ chức thực hiện. "VN đã bị EC cảnh báo thẻ vàng từ năm 2017 đến nay. Đợt thanh tra vào tháng 3 sắp tới là thời điểm cực kỳ quan trọng, nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, kéo dài, không gỡ được "thẻ vàng" thì người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Ban Bí thư", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.
Bộ NN-MT cho biết thời gian qua các đoàn kiểm tra của các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng, chống khai thác IUU đã tiến hành thanh tra, kiểm tra tại 18 địa phương và sẽ tiếp tục kiểm tra trọng điểm tại 15 địa phương trước khi đoàn công tác của EC vào làm việc. Đến nay các địa phương đã rà soát, cập nhật và công bố công khai 19.042 tàu xóa đăng ký để phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát; đồng thời giao chính quyền cơ sở quản lý trực tiếp các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động tại nơi neo đậu.
Để chuẩn bị cho công tác đón Đoàn thanh tra EC, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đã giao Bộ NN-MT chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan và cơ quan đại diện VN ở nước ngoài khẩn trương xây dựng chương trình làm việc với đoàn công tác, xác định rõ đối tượng, nội dung, mục tiêu, yêu cầu, tài liệu cần chuẩn bị, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và cá nhân. Các bộ, ngành, địa phương phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, nhân lực, bảo đảm sẵn sàng làm việc với đoàn công tác của EC. Nhấn mạnh từ nay đến thời điểm đoàn công tác của EC làm việc là giai đoạn cao điểm, Phó thủ tướng yêu cầu các thành viên Ban Chỉ đạo, các địa phương phải tập trung kiểm tra, khắc phục tồn tại và chuẩn bị đầy đủ điều kiện cần thiết, bảo đảm sự thống nhất, liên tục và trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện.
EU áp dụng toàn bộ quy trình số hóa để ngăn chặn khai thác thủy sản trái phép
Từ đầu năm 2026, EU đã bắt đầu áp dụng hệ thống CATCH, một nền tảng kỹ thuật số mới được thiết kế để số hóa toàn bộ quy trình chứng nhận thủy sản nhằm ngăn chặn các sản phẩm đánh bắt bất hợp pháp xâm nhập thị trường EU. Hệ thống này giúp hợp nhất các thủ tục hành chính, cho phép các quốc gia ngoài EU và các nhà nhập khẩu thực hiện xác nhận hoặc ký kết hồ sơ trực tuyến một cách nhanh chóng. Các tài liệu quan trọng như tờ khai chế biến, chứng nhận đánh bắt và văn bản không thay đổi trạng thái hàng hóa đã được cập nhật các quy chuẩn mới về dữ liệu như mã số tàu IMO và tọa độ đánh bắt. Việc áp dụng hệ thống này sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều quy trình xuất khẩu thủy sản sang EU sau khi các giai đoạn chuyển tiếp kết thúc vào đầu năm 2028.
