Thông báo này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi một tòa án đặc biệt tại Astana công nhận phán quyết trọng tài quốc tế trong vụ tranh chấp này.
Vụ việc bắt nguồn từ hợp đồng trung chuyển khí đốt Nga qua lãnh thổ Ukraine ký năm 2019. Sau khi xung đột Nga - Ukraine leo thang năm 2022, Naftogaz tuyên bố bất khả kháng tại một trạm phân phối lớn, dẫn đến việc Gazprom ngừng thanh toán đầy đủ cho dịch vụ trung chuyển. Đến tháng 9/2022, Naftogaz khởi kiện Gazprom tại Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ở Thụy Sĩ. Năm ngoái, hội đồng trọng tài ra phán quyết buộc Gazprom phải trả khoảng 1,37 tỷ USD cộng chi phí liên quan.
Tuần trước, Tòa án thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC) đã công nhận phán quyết của trọng tài Thụy Sĩ, mở đường về mặt pháp lý cho việc cưỡng chế tài sản của Gazprom trong phạm vi thẩm quyền của trung tâm này.
Đây được xem là lần đầu tiên một thiết chế tư pháp nước ngoài cho phép thi hành cưỡng chế đối với tài sản của Gazprom liên quan trực tiếp đến khoản bồi thường 1,4 tỷ USD mà Naftogaz theo đuổi. AIFC là khu tài chính - kinh tế đặc biệt của Kazakhstan, vận hành theo một khuôn khổ pháp lý riêng dựa trên nguyên tắc thông luật Anh và xứ Wales.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Tư pháp Kazakhstan Yerlan Sarsembayev sau đó tuyên bố nhà nước sẽ không cho phép bất kỳ biện pháp kê biên hay bán cưỡng chế nào đối với tài sản của Gazprom. Quyết định này trên thực tế đã vô hiệu hóa khả năng thi hành phán quyết trong lãnh thổ Kazakhstan, bất chấp bước tiến pháp lý trước đó của Naftogaz.
Giới quan sát cho rằng động thái của Astana mang đậm tính toán chính trị. Kazakhstan và Nga hiện duy trì liên kết kinh tế rất sâu rộng. Tổng kim ngạch thương mại song phương được lãnh đạo hai nước đặt mục tiêu vượt 30 tỷ USD, trong khi Nga vẫn là đối tác thương mại và đầu tư lớn nhất của Kazakhstan. Hai nước cũng có đường biên giới liên tục dài nhất thế giới và đang mở rộng hợp tác trong các hành lang vận tải, logistics và năng lượng.
Mức độ gắn kết còn thể hiện rõ trong lĩnh vực năng lượng. Nga hiện đóng vai trò lớn trong hạ tầng dầu khí của Kazakhstan, đồng thời Rosatom đã được lựa chọn dẫn dắt liên danh xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Kazakhstan.
Trong bối cảnh đó, việc để một phán quyết nhắm vào Gazprom được cưỡng chế trên lãnh thổ Kazakhstan có thể gây ra hệ lụy lớn về chính trị lẫn kinh tế đối với Astana.
Quyết định không thực thi phán quyết cũng phản ánh cách Kazakhstan đang cố duy trì vị thế trung gian, khi nước này vừa không công khai chống lại cơ chế pháp lý quốc tế, vừa tránh bước đi có thể bị Moscow coi là thù địch. Điều này đặc biệt nhạy cảm khi Nga và Kazakhstan đang tiếp tục thắt chặt hợp tác cấp cao, trong đó có các cuộc tiếp xúc chuẩn bị cho chuyến thăm sắp tới của Tổng thống Vladimir Putin tới Astana, theo các nguồn khu vực.
Về phía Naftogaz, quyết định của Kazakhstan là một trở ngại mới trong nỗ lực truy đòi khoản bồi thường lớn từ Gazprom. Dù đã giành được chiến thắng tại trọng tài quốc tế và được AIFC công nhận, công ty của Ukraine vẫn phải đối mặt với bài toán khó nhất là tìm được nơi sẵn sàng chuyển phán quyết pháp lý thành hành động cưỡng chế thực tế.
Theo Oilprice
