Sáng 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật Dân số gồm 8 chương với 30 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Loạt biện pháp duy trì mức sinh thay thế
Luật đưa ra nhiều biện pháp hỗ trợ để duy trì mức sinh thay thế. Cụ thể:
Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người được hỗ trợ tài chính khi sinh con. Ở những tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức thay thế, phụ nữ sinh con sẽ được hỗ trợ tài chính. Phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tài chính.
Đặc biệt, Luật cũng quy định ưu tiên mua, thuê - mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở đối với người có từ 2 con đẻ trở lên.
Như vậy, thời gian nghỉ thai sản của lao động nữ khi sinh con thứ hai so với luật hiện hành đã tăng thêm 1 tháng; đối với lao động nam khi vợ sinh con cũng được tăng thêm.
Nâng cao chất lượng dân số
Về nâng cao chất lượng dân số, Điều 20 về tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân nêu: Khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và khả năng cân đối ngân sách, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn.
Về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh, Luật nêu: Khuyến khích khám sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh theo danh mục bệnh cần sàng lọc do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định.
Kinh phí khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế theo lộ trình tăng mức đóng bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác.
Bên cạnh đó, Luật cũng nêu rõ cá nhân, cặp vợ chồng được quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng và không phân biệt đối xử với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; tự đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền, lợi ích của cá nhân.
Bổ sung các quy định về chủ động cho tuổi già
Về biện pháp thích ứng với già hóa dân số, Luật đã chỉnh lý, bổ sung các quy định về chủ động cho tuổi già bao gồm các vấn đề như: chuẩn bị về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế....
Luật cũng bổ sung quy định về chăm sóc người cao tuổi, phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng.
Cụ thể, tại Điều 18 - Chăm sóc người cao tuổi quy định:
Phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi; hỗ trợ cải thiện năng lực xã hội, năng lực tự chăm sóc của người cao tuổi phù hợp với mức độ tự chủ và nhu cầu của từng nhóm người cao tuổi.
Các hình thức chăm sóc người cao tuổi gồm: tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà, chăm sóc tại cộng đồng, chăm sóc tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật về người cao tuổi.
Luật cũng khuyến khích sự tham gia của tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, cơ sở giáo dục, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và cộng đồng dân cư trong việc hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi.
