Theo Nghị định 339/2026/NĐ-CP, Điều 73 quy định mức phạt từ 40-60 triệu đồng đối với cá nhân hành nghề môi giới BĐS nhưng không có chứng chỉ hành nghề theo quy định.
Mức phạt này cũng được áp dụng với cá nhân môi giới không hành nghề trong doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ sàn giao dịch BĐS hoặc doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ môi giới BĐS; không thực hiện quy chế hoạt động của sàn giao dịch hoặc doanh nghiệp nơi làm việc.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ môi giới BĐS, mức phạt từ 60-80 triệu đồng được áp dụng nếu doanh nghiệp không thực hiện chế độ báo cáo, không có quy chế hoạt động dịch vụ môi giới, không có tối thiểu một cá nhân có chứng chỉ hành nghề môi giới BĐS hoặc không đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật.
Đáng chú ý, Nghị định quy định mức phạt từ 120-160 triệu đồng đối với các hành vi nghiêm trọng hơn. Trong đó có việc tổ chức kinh doanh dịch vụ môi giới BĐS nhưng không thành lập doanh nghiệp theo quy định...
Việc tăng mức xử phạt được kỳ vọng góp phần lập lại trật tự trong hoạt động môi giới, vốn tồn tại tình trạng môi giới "chui" tư vấn và nhận tiền từ khách hàng.
Theo Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), thị trường có khoảng 300.000 người tham gia hoạt động môi giới BĐS dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong khi đó, số người được cấp chứng chỉ hành nghề môi giới BĐS hiện chỉ hơn 40.000, tương đương hơn 10% tổng số người đang tham gia hoạt động môi giới trên thị trường.
Khoảng cách lớn này cho thấy một bộ phận rất lớn người tham gia môi giới hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chứng chỉ hành nghề theo quy định.
Đây cũng là khoảng trống đáng lưu ý trong quản lý thị trường. Khi hoạt động môi giới diễn ra rộng khắp nhưng việc xác định ai là người hành nghề hợp pháp, ai hoạt động tự phát chưa được kiểm soát hiệu quả, người mua BĐS có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro.
Trao đổi với PV, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng, mức phạt từ 40 đến 60 triệu đồng đối với cá nhân hành nghề môi BĐS không có chứng chỉ là tương đối nghiêm khắc và có tác dụng răn đe nhất định. Tuy nhiên, hiệu quả của chế tài không chỉ nằm ở mức phạt mà quan trọng hơn là khả năng phát hiện và xử lý.
Theo ông, hoạt động môi giới thực tế lại diễn ra rất phân tán, nhiều giao dịch bắt đầu từ mạng xã hội, nhóm chat hoặc quan hệ cá nhân nên việc xác định ai đang thực sự hành nghề môi giới để lập biên bản xử phạt không đơn giản. Vì vậy nếu chỉ tăng mức phạt nhưng phương thức quản lý vẫn chủ yếu dựa vào thanh tra, kiểm tra trực tiếp thì khó giải quyết triệt để tình trạng môi giới “chui”.
Do đó, ông kiến nghị cần xây dựng cơ sở dữ liệu chứng chỉ môi giới thống nhất, cho phép người dân kiểm tra trực tuyến, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp, sàn giao dịch và các nền tảng đăng tin BĐS xác thực tư cách người môi giới. Khi khả năng bị phát hiện đủ cao thì mức phạt này mới thực sự phát huy tác dụng.
Cũng theo ông, trường hợp môi giới "chui" tư vấn sai, cố tình che giấu tình trạng pháp lý, cung cấp thông tin gian dối hoặc "thổi giá" làm khách hàng thiệt hại thì vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự.
Luật Kinh doanh bất động sản yêu cầu người môi giới phải cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về BĐS và chịu trách nhiệm về thông tin mình cung cấp. Nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại, người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường theo Bộ luật Dân sự. Về nguyên tắc, phải chứng minh được hành vi sai phạm, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hai yếu tố này.
Trường hợp người mua ký hợp đồng, đặt cọc do bị cố ý cung cấp thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin quan trọng, họ còn có thể yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch vô hiệu do bị lừa dối. Khi giao dịch bị tuyên vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận và bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường...
