Trong bức thư gửi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) hồi tháng 8, một cơ quan chính phủ Trung Quốc cảnh báo rằng kế hoạch cắt giảm ưu đãi cho dầu diesel tái tạo từ nguyên liệu nhập khẩu sẽ gây xáo trộn thương mại, làm hại ngành lọc dầu Mỹ và kìm hãm mục tiêu giảm khí thải carbon.
Những lo ngại này trùng khớp với quan điểm của các tập đoàn dầu mỏ lớn như Exxon Mobil, Chevron và một số nhà sản xuất diesel xanh độc lập tại Mỹ. Các doanh nghiệp này cho rằng chính sách mới sẽ khiến thị trường nhiên liệu sinh học mất cân đối, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và cạnh tranh.
Theo đề xuất tháng 6 của EPA, dầu diesel sinh học sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu sẽ chỉ được cấp một nửa số tín chỉ (RINs) so với nhiên liệu làm từ nguyên liệu trong nước. Điều này nhằm khuyến khích sử dụng nguồn đậu nành, mỡ động vật và dầu ăn thải tại Mỹ, đồng thời hạn chế nhập khẩu từ nước ngoài.
Trong vài năm qua, ngành lọc dầu Mỹ ngày càng phụ thuộc vào nguồn dầu ăn đã qua sử dụng nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc – hiện là nhà cung cấp lớn nhất. Do đó, các nhà máy được thiết kế để chạy bằng nguyên liệu nhập khẩu sẽ gặp bất lợi khi phải chuyển sang nguyên liệu nội địa vốn đắt đỏ và khó vận chuyển.
Ai ủng hộ chính sách này và ai chịu thiệt hại?
Chính sách của EPA nhận được sự ủng hộ từ các hiệp hội nông dân và doanh nghiệp chế biến nông sản Mỹ, như Hiệp hội Các nhà chế biến hạt có dầu quốc gia (NOPA). Họ kỳ vọng đây sẽ là cú hích cho nhu cầu dầu đậu nành trong nước, nhất là khi nông dân Mỹ đang gặp khó vì thuế quan hạn chế xuất khẩu.
Ngược lại, nhiều nhà phân tích cảnh báo chính sách này sẽ bóp nghẹt lợi nhuận của chuỗi cung ứng và có thể khiến một số doanh nghiệp vừa và nhỏ của Mỹ phải rút lui. Theo ông Jiao Yang, Phó Cục trưởng một cơ quan thương mại Trung Quốc, kế hoạch mới “sẽ làm giảm lợi nhuận toàn ngành” và tạo ra rủi ro lớn cho các doanh nghiệp.
Khi nào Mỹ ra quyết định cuối cùng?
EPA dự kiến sẽ công bố quyết định cuối cùng về nghĩa vụ pha trộn nhiên liệu sinh học và chính sách tín chỉ cho giai đoạn 2026–2027 vào cuối tháng 10 tới. Đây sẽ là bước đi quan trọng định hình cục diện cạnh tranh giữa nguyên liệu trong nước và nhập khẩu, đồng thời tác động trực tiếp đến quan hệ thương mại Mỹ - Trung trong lĩnh vực năng lượng xanh.
