Nước Mỹ chật vật bám đuôi xe điện Trung Quốc, bộ 3 Detroit lao đao

Dấu hiệu đầu tiên của một cuộc khủng hoảng đã xuất hiện từ hai năm trước, dưới hình hài của một chiếc SUV điện mới. Kiểu dáng mượt mà và vận hành êm ái, lại sở hữu khối pin đủ sức đưa cả gia đình đi 560 km chỉ sau một lần sạc, chiếc xe được công bố vào tháng 5 năm 2023 tại sự kiện dành cho các nhà đầu tư của Ford ở Dearborn, đã khiến mọi người ngỡ ngàng.

“Nó thực sự tuyệt mỹ”, Doug Field, người đứng đầu mảng xe điện của Ford, cam kết với khán giả lúc bấy giờ. “Nó hoàn toàn khác biệt so với bất kỳ thứ gì trong cùng phân khúc hiện nay”.

Được tiếp sức bởi hàng tỷ USD đầu tư từ chính phủ liên bang vào hạ tầng trạm sạc cùng chính sách miễn giảm thuế hào phóng lên tới 7.500 USD cho người tiêu dùng, thị trường xe điện tại Mỹ thời điểm đó liên tiếp xô đổ các cột mốc lịch sử. Doanh số thường niên tăng vọt từ khoảng 490.000 chiếc vào năm 2021 lên hơn 800.000 chiếc vào năm 2022 - mức tăng trưởng xấp xỉ 60%.

Bước lùi

Thế nhưng, dự án dường như đã bị “bỏ bùa” ngay từ khi bắt đầu. Không giống như các dòng xe điện trước đó của Ford vốn chỉ là bản cải tiến bình mới rượu cũ, chiếc xe này được thiết kế mới hoàn toàn từ con số không, với khối pin khổng lồ cực kỳ phức tạp.

Đến tháng 4 năm 2024, Ford quyết định hoãn ngày mở bán mẫu xe này thêm hai năm để chờ đợi và tận dụng các công nghệ pin mới đang phát triển. Đến tháng 8 cùng năm, dự án bị khai tử hoàn toàn.

“Những chiếc xe này cần phải mang lại lợi nhuận”, Giám đốc Tài chính của Ford, John Lawler, thẳng thắn giải thích trong một cuộc họp điện đàm với báo giới. “Nếu chúng không có lãi, dựa trên phản hồi của khách hàng và thực tế thị trường, chúng tôi buộc phải xoay trục, điều chỉnh và đưa ra những quyết định nghiệt ngã”.

Vào thời điểm đó, những phát biểu của ông không mấy được chú ý. Nhưng ngay sau đó, người ta nhanh chóng nhận ra rằng Ford - hãng xe phải khai tử luôn cả dòng Lightning, phiên bản chạy điện của mẫu bán tải bán chạy nhất nước Mỹ F-150 - không phải là cái tên duy nhất bất ngờ "chùn bước".

Tháng 7/2024, General Motors tuyên bố hoãn ngày ra mắt mẫu SUV điện của thương hiệu Buick. Tháng 9/2024, Volvo thu hẹp tham vọng chuyển đổi sang đội hình xe thuần điện vốn được lên kế hoạch trình làng tại Mỹ và sang năm 2025, Dodge nối gót khi khai tử dòng xe chạy pin Charger cùng mẫu bán tải điện Ram vốn được mong chờ.

Làn sóng hủy bỏ dự án diễn ra dồn dập đến mức báo chí chuyên ngành xe hơi cũng không kịp trở tay. Dưới thời chính quyền Tổng thống Trump, chính sách ưu đãi thuế xe điện bị xóa bỏ hoàn toàn, đồng thời các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về khí thải ống xả bị nới lỏng. Những quyết định này ngay lập tức bóp nghẹt doanh số của các dòng xe chạy pin mới, đồng thời thúc đẩy bộ ba ông lớn Big Three của Detroit - bao gồm Ford, GM và Stellantis Bắc Mỹ (sở hữu các thương hiệu Dodge, Chrysler, Ram và Jeep) - quay trở lại dồn nguồn lực khổng lồ vào các dòng xe bán tải và SUV cỡ lớn.

Các dây chuyền lắp ráp tại các nhà máy xe điện rơi vào cảnh đắp chiếu, trong khi các nhà máy pin từng mọc lên như nấm khắp cả nước dưới thời Tổng thống Biden đột ngột bị đóng cửa. Một số bị chuyển đổi công năng sang làm các trạm lưu trữ năng lượng công nghiệp.

Cái giá phải trả là vô cùng khủng khiếp. Trong năm nay, chỉ riêng Stellantis đã phải ghi nhận khoản lỗ ròng lên tới 26 tỷ USD liên quan đến mảng xe điện (Ford cũng báo lỗ một con số kinh hoàng không kém: 19 tỷ USD). Tuy nhiên, những hệ lụy dài hạn mới là thứ đáng sợ hơn cả.

“Nói một cách dễ hiểu”, nhà báo chuyên ngành ô tô Martin Padgett chia sẻ, “chúng ta đã thực hiện một cú quay đầu 180 độ ngay lúc cả thế giới đang nhấn ga lao thẳng về phía trước”.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có trụ sở tại Paris, cứ bốn chiếc xe được bán ra trên toàn cầu vào năm 2025 thì có một chiếc chạy bằng pin. Các nhà phân tích của Bloomberg dự báo trong thập kỷ tới, tỷ lệ này sẽ tăng hơn gấp đôi, khiến xe chạy xăng lần đầu tiên trong lịch sử rơi vào thế thiểu số. Ở bên kia đại dương, các nhà sản xuất châu Á và châu Âu đã dành nhiều năm chuẩn bị cho kịch bản tất yếu này bằng cách đổ hàng tỷ USD vào nghiên cứu phát triển công nghệ pin.

Kết quả thu về vô cùng dễ đoán: Trung Quốc hiện chiếm tới 75% sản lượng xe điện được bán ra trên toàn cầu (trong khi con số này của Mỹ chỉ vỏn vẹn khoảng 5%).

“Khoảng cách công nghệ đang bị nới rộng đến mức đáng báo động”, Stephen Ezell, chuyên gia kinh tế trưởng tại Quỹ Đổi mới và Công nghệ Thông tin (ITIF) có trụ sở tại Washington, nhận định. “Hiện nay, Trung Quốc có thể đưa một mẫu xe điện mới từ bản vẽ thiết kế ra thị trường nhanh hơn khoảng 33% so với một hãng xe Mỹ. Nhưng tốc độ đó sẽ còn đẩy nhanh hơn nữa”.

Bài học lịch sử bị lãng quên của Detroit

Đối với Detroit, thời điểm này không thể tồi tệ hơn. Kể từ thập niên 1960, thị phần từng thống trị tuyệt đối của ngành công nghiệp ô tô Mỹ tại thị trường nội địa đã bị các hãng xe nước ngoài gặm nhấm dần, lao dốc từ mức gần như độc quyền 92% vào năm 1965 xuống còn 46% vào năm 2015. Theo ước tính của Ezell, tính đến năm 2024, chỉ còn khoảng 30% số xe mới mua tại Mỹ được sản xuất bởi bộ ba Big Three. Cuộc cách mạng xe điện từng được các nhà ủng hộ kỳ vọng là cơ hội vàng để đảo ngược xu hướng đó, song Detroit dường như đang tự đặt bút ký vào bản án khai tử của chính mình.

Trong kịch bản lạc quan nhất, Detroit sẽ vượt qua thử thách bằng cách vạch ra một chiến lược xe điện dài hạn khả thi, đồng thời tiếp tục khai thác thị trường xe bán tải chạy xăng (ICE) vẫn đang mang lại lợi nhuận ổn định. Ở kịch bản tồi tệ hơn, Detroit sẽ tự giam mình trong động cơ đốt trong, cắm cúi sản xuất những chiếc xe bán tải khổng lồ kỳ quái và không còn gì khác. Đến lúc đó, sự lỗi thời của đế chế công nghiệp ô tô Mỹ hùng mạnh là điều không thể tránh khỏi.

Đối với Big Three và cả công chúng Mỹ, đây là thứ không chấp nhận được bởi Detroit từng là biểu tượng định hình nền công nghiệp Mỹ, đóng góp hàng tỷ USD cho nền kinh tế nội địa và thường xuyên chiếm gần 5% GDP cả nước. Tương lai ra sao, tất cả phải chờ hồi sau mới rõ!

Theo: The NY Times, Financial Times