Trong suốt thế kỷ qua, kim cương luôn được xem là biểu tượng của sự vĩnh cửu, của tình yêu bất diệt và địa vị xã hội. Nhưng câu chuyện đó đang dần lung lay, khi Trung Quốc, trung tâm sản xuất kim cương nhân tạo lớn nhất thế giới đang biến điều từng được coi là kỳ diệu của tự nhiên thành sản phẩm công nghiệp có thể nhân bản trong vài giờ.
Công nghệ tổng hợp kim cương trong phòng thí nghiệm đã tiến xa tới mức, như Wired nhận xét, “ngay cả các chuyên gia bằng mắt thường cũng khó phân biệt đâu là viên đá được sinh ra trong lòng đất hàng triệu năm và đâu là sản phẩm của công nghệ hiện đại”.
Trong các nhà máy tại Tô Châu, Hợp Phì hay Trường Xuân, những lò phản ứng plasma hoạt động liên tục 24/7, có thể tạo ra một viên kim cương hoàn hảo chỉ trong khoảng 150 phút, một tốc độ mà Fortune mô tả là “đủ để biến sự hiếm có của kim cương thành chuyện của quá khứ”.
Theo The Guardian, Trung Quốc hiện chiếm tới hơn 80% sản lượng kim cương nhân tạo toàn cầu, vượt xa Ấn Độ và Mỹ. Điều này khiến giá kim cương tổng hợp giảm mạnh, chỉ trong 5 năm, giá trung bình giảm tới 74%. Trong khi đó, giá kim cương tự nhiên cũng lao dốc gần 30%, do người mua ngày càng nhận thấy hai loại này không còn khác biệt đáng kể về thẩm mỹ hay chất lượng.
Một nhà sản xuất kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm của Trung Quốc ghi nhận lợi nhuận tăng gấp ba lần trong nửa đầu năm. Điều này diễn ra trong bối cảnh người tiêu dùng trên toàn thế giới ngày càng rời bỏ kim cương tự nhiên để chuyển sang các loại đá nhân tạo rẻ hơn.
Sự dịch chuyển này đã khiến De Beers phải tạm dừng sản xuất tại Venetia, mỏ kim cương lớn nhất Nam Phi, trong hai năm như một phần của nỗ lực cắt giảm chi phí. Công ty cảnh báo rằng họ đang đối mặt với “các điều kiện thách thức kéo dài khi ngành kim cương phát triển”.
Sự trỗi dậy của đá quý nhân tạo đã làm suy yếu nhu cầu đối với kim cương tự nhiên trong những năm gần đây. Thị trường kim cương nuôi cấy toàn cầu có giá trị khoảng 127,2 tỷ nhân dân tệ, tương đương 18,8 tỷ USD, và nhu cầu lớn nhất đến từ Mỹ.
Theo một báo cáo được công bố vào tháng 1, Trung Quốc đang thống trị thị trường đang tăng trưởng này, dự báo nước này sẽ chiếm gần hai phần ba sản lượng kim cương nuôi cấy toàn cầu vào năm 2030. Phần lớn sản lượng của Trung Quốc đến từ Hà Nam.
Power Diamond, một nhà sản xuất lớn tại Hà Nam, là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ sự dịch chuyển sang kim cương nuôi cấy. Theo hồ sơ gửi Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến ngày 10/7, công ty dự báo lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông sẽ đạt từ 80 triệu nhân dân tệ đến 93 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm 2026, gần gấp ba lần mức ghi nhận cùng kỳ năm ngoái.
Doanh nghiệp này cho biết đà tăng đến từ các đột phá trong quy trình chế tạo kim cương và tăng trưởng xuất khẩu mạnh. Doanh thu của công ty được dự báo gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ, lên 450 triệu nhân dân tệ.
Huanghe Whirlwind, một nhà sản xuất vật liệu siêu cứng khác tại Hà Nam, dự báo lỗ ròng 220 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm 2026, cải thiện so với khoản lỗ gần 300 triệu nhân dân tệ ghi nhận một năm trước đó.
Công ty cho biết hoạt động kim cương nuôi cấy của mình đang “liên tục cải thiện”.
Giá kim cương tự nhiên đã giảm 30% trong ba năm qua và chưa có dấu hiệu phục hồi, theo Zimnisky Rough Diamond Index, chỉ số theo dõi giá kim cương thô chưa cắt mài.
KHÔNG CẦN KIM CƯƠNG ĐỂ CHỨNG MINH TÌNH YÊU
Sự thay đổi này không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là sự chuyển dịch giá trị. Thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z và Millennials – không còn coi kim cương là biểu tượng bắt buộc của tình yêu hay sự thành đạt. Nhiều người chọn kim cương nhân tạo vì lý do đạo đức: Chúng không liên quan đến khai thác mỏ, không tạo ra “xung đột máu” và có dấu ấn bền vững hơn.
Một người tiêu dùng Trung Quốc được Financial Times trích dẫn nói rằng: “Tôi không cần viên kim cương chứng minh tình yêu. Tôi chỉ cần nó đẹp, bền, và không hủy hoại môi trường”. Quan điểm đó đang dần chiếm ưu thế trong giới trẻ toàn cầu, đặc biệt khi các nền kinh tế suy giảm và khái niệm “xa xỉ” đang được định nghĩa lại theo hướng gắn liền với tính bền vững và công nghệ.
Tuy nhiên, việc kim cương nhân tạo phát triển quá nhanh cũng tạo ra nghịch lý. Khi nguồn cung tăng mạnh, giá rơi tự do, các thương hiệu từng tự hào về “công nghệ xanh” nay lại phải đối mặt với khủng hoảng niềm tin.
Bà Feriel Zerouki, Chủ tịch Hội đồng Kim cương Thế giới, cảnh báo trên Reuters: “Giá kim cương nhân tạo đang sụp đổ, và điều đó khiến người mua hoang mang. Bóng bong đã vỡ, và một phần thị trường đang quay lại với kim cương tự nhiên”.
Nguyên nhân nằm ở chỗ, khi kim cương nhân tạo trở nên quá phổ biến và rẻ, nó dần mất đi vị thế đặc biệt. Nếu một viên đá có thể được sản xuất hàng loạt, nó sẽ không còn mang tính “vĩnh cửu” – ít nhất là trong cảm nhận biểu tượng.
Ngược lại, các nhà khai thác kim cương tự nhiên đang nỗ lực định vị lại giá trị của mình. Botswana, Namibia, Angola và nhiều nước châu Phi – vốn là trung tâm khai thác lớn – đang tái hợp tác để quảng bá “nguồn gốc tự nhiên” như một giá trị văn hóa và cảm xúc, chứ không chỉ là yếu tố thương mại.
Một hiệp ước có tên “Luanda Accord” được ký kết, nhằm tái khẳng định rằng kim cương tự nhiên là “chứng nhân của thời gian và của trái đất”. Song, giới chuyên gia cho rằng, chỉ dựa vào biểu tượng truyền thống là chưa đủ. Khi người tiêu dùng toàn cầu đang hướng tới tính thực dụng và công nghệ, những câu chuyện cũ về “vĩnh cửu” có thể không còn hấp dẫn.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc tiếp tục coi kim cương nhân tạo là lĩnh vực chiến lược. Theo Reuters, chính phủ nước này mới ban hành quy định kiểm soát xuất khẩu đối với kim cương tổng hợp, cho thấy tầm quan trọng chiến lược của ngành này trong chuỗi giá trị công nghệ cao.
Các doanh nghiệp Trung Quốc như Sino Crystal, Henan Huanghe Whirlwind hay Anhui Zhongnan đang phát triển các loại kim cương dùng cho công nghiệp bán dẫn, năng lượng và quang học – vượt xa khỏi lĩnh vực trang sức truyền thống. Điều đó nghĩa là, kim cương nhân tạo không chỉ đe dọa thị trường xa xỉ mà còn đang trở thành “vật liệu chiến lược” của thế kỷ 21.
