Nằm ở điểm giáp ranh 4 tỉnh Hà Nam, Sơn Đông, Giang Tô và An Huy, huyện Chá Thành thuộc thành phố Thương Khâu, tỉnh Hà Nam, từng là một huyện nông nghiệp thuần túy, không có núi cũng không có tài nguyên khoáng sản.
Nơi đây vốn nổi tiếng với các mặt hàng nông sản truyền thống như ớt và bò thịt. Tuy nhiên, địa phương này hiện cung ứng khoảng 60% sản lượng kim cương nhân tạo của Trung Quốc và chiếm gần một nửa tổng sản lượng toàn cầu.
Sự bùng nổ quy mô sản xuất tại Chá Thành đã kéo giá loại đá quý này xuống mức thấp chưa từng có. Hiện nay, một viên kim cương nhân tạo 1 carat được bán trên mạng với giá 1.000-2.000 nhân dân tệ (khoảng 3,5 đến 7 triệu đồng), rẻ hơn cả vỏ nhẫn bằng vàng 18K gắn nó.
Giá thành này khiến giới truyền thông và người tiêu dùng ví von kim cương nhân tạo Chá Thành "rẻ như bắp cải", giúp đông đảo khách hàng phổ thông hiện thực hóa giấc mơ sở hữu kim cương.
Sự bứt phá về công nghệ, quy mô chuỗi cung ứng khép kín và định hướng kiên trì của chính quyền địa phương là những yếu tố giúp huyện này thành công trong lĩnh vực kim cương nhân tạo.
Hệ thống máy ép khối 6 mặt áp suất cao nhiệt độ cao trong nhà máy sản xuất kim cương nhân tạo của công ty Lực Lượng ở huyện Chá Thành, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, ngày 11/6/2025. Ảnh: Xinhua
Làm chủ công nghệ
Về bản chất, kim cương nuôi trồng trong phòng thí nghiệm không phải kim cương giả. Chúng có thành phần hóa học, cấu trúc tinh thể và tính chất vật lý giống hệt kim cương tự nhiên.
Sự khác biệt nằm ở môi trường và thời gian hình thành: kim cương tự nhiên mất hàng trăm triệu năm dưới lòng đất, trong khi kim cương phòng thí nghiệm chỉ mất 7-15 ngày.
"Nếu so sánh kim cương tự nhiên với băng tự nhiên, thì kim cương nuôi trồng tương đương với đá làm từ tủ lạnh", đại diện một doanh nghiệp sản xuất tại Chá Thành ví von.
Bước ngoặt giúp kim cương có giá thành rẻ bắt đầu từ việc làm chủ công nghệ tổng hợp nhiệt độ cao, áp suất cao (HPHT). Thay vì phải khai thác tốn kém trong lòng đất, các nhà máy tại Hà Nam sử dụng thiết bị gọi là "máy ép khối 6 mặt". Bằng cách cho các khối than chì vào máy ép, tạo ra môi trường mô phỏng chính xác áp suất và nhiệt độ cực cao của lớp manti Trái Đất, các tinh thể kim cương thô có độ tinh khiết cao sẽ "kết tinh" chỉ sau một đến hai tuần.
Việc tự chủ hoàn toàn từ khâu chế tạo máy ép, sản xuất nguyên phụ liệu cho đến quy trình tổng hợp đã giúp chi phí sản xuất giảm mạnh. Kim cương trở thành mặt hàng công nghiệp. Sản lượng kim cương nhân tạo của riêng huyện Chá Thành hiện đạt tới 12 triệu carat mỗi năm. Thậm chí, năm 2025, các doanh nghiệp tại đây đã nuôi trồng thành công viên kim cương thô đơn tinh thể nặng tới 156,47 carat, lập kỷ lục thế giới về kim cương nhân tạo.
Chuỗi cung ứng khép kín
Nguyên nhân thứ hai khiến giá thành kim cương giảm sâu là hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh từ gốc đến ngọn.
Lịch sử ngành công nghiệp kim cương nhân tạo tại Hà Nam bắt đầu từ những năm 1950, khi Trung Quốc thành lập nhà máy chế tạo công cụ mài mòn tại Trịnh Châu. Năm 1965, chiếc máy ép 6 mặt đầu tiên ra đời tại Hà Nam, đặt nền móng cho ngành vật liệu siêu cứng.
Đến những năm 1980, ông Phùng Kim Chương, kỹ sư từng nghiên cứu kim cương nhân tạo tại Trịnh Châu, đã trở về quê nhà Chá Thành và thành lập xưởng kim cương đầu tiên. Từ chiếc nôi này, lực lượng kỹ thuật viên được đào tạo đã tỏa ra mở hàng loạt xưởng gia đình, tạo nên làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ.
Qua hàng thập kỷ, chính quyền huyện Chá Thành kiên trì bám sát định hướng phát triển công nghiệp, quy hoạch các khu tập trung, thu hút hơn 200 doanh nghiệp vật liệu siêu cứng.
Địa phương hình thành nên chuỗi cung ứng hoàn chỉnh từ sản xuất nguyên phụ liệu, chế tạo máy móc, tổng hợp kim cương đơn tinh thể, nghiền bột kim cương cho đến mài dũa trang sức.
Chính sự tập trung mật độ cao này giúp giảm tối đa chi phí vận chuyển, trung gian và sản xuất. Hiện nay, Chá Thành không chỉ làm chủ công nghệ sản xuất nhân tạo mà còn dẫn đầu về sản xuất bột kim cương (chiếm 90% sản lượng toàn quốc), nguyên liệu dùng để mài bóng chính những viên kim cương thành phẩm.
"Thời trước làm ăn nhỏ lẻ, đi công tác gian khổ đến mức phải mang theo lương khô. Chẳng ai ngờ ngành này sau này lại bùng nổ đến vậy", ông Vương Chiêm Tây, hơn 70 tuổi, một trong những người đầu tiên khởi nghiệp trong ngành kim cương Chá Thành, chia sẻ.
Chuyển mình
Sự kết hợp giữa công nghệ và quy mô đã đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu ngành kim cương thế giới. Năng lực sản xuất kim cương nhân tạo thô của Trung Quốc hiện chiếm khoảng 63% sản lượng toàn cầu, trong đó tỉnh Hà Nam đóng góp hơn 80%.
Sự bùng nổ nguồn cung từ Chá Thành đã tác động mạnh đến thị trường trang sức thế giới. Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Trang sức Đá quý Trung Quốc cho thấy kim ngạch xuất khẩu kim cương thô của Trung Quốc đạt gần 295 triệu USD, tăng 161% so với năm trước. Trên thị trường toàn cầu, thị phần trang sức sử dụng kim cương nhân tạo đã vượt 40%, tăng gấp 8 lần so với thời điểm 2019.
Nhiều người tiêu dùng thế giới và giới trẻ hiện nay đã dần đón nhận sản phẩm này nhờ mức giá hợp lý.
"Trước đây, nhẫn kim cương là món đồ xa xỉ ít người dám mơ tới, nhưng giờ đây chúng đã trở nên phổ biến với mọi gia đình", bà Bàng Ái Hồng, tổng giám đốc công ty Công nghệ Kim cương Hậu Đức Hà Nam, nhận định.
Tuy nhiên, việc giá bán rơi tự do cũng khiến biên lợi nhuận từ việc bán kim cương thô thu hẹp. Để thoát khỏi cái mác "giá rẻ như bắp cải" và nâng cao giá trị gia tăng, các doanh nghiệp tại Chá Thành đang nỗ lực chuyển mình từ nhà cung cấp nguyên liệu thô sang làm chủ thương hiệu trang sức cao cấp.
Họ chủ động đầu tư vào khâu thiết kế, cắt mài tinh xảo, ứng dụng công nghệ AI trong kiểm định và đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường lớn như Mỹ, Trung Đông và Đông Nam Á.
Khách hàng chọn mua trang sức kim cương tại cửa hàng trực thuộc nhà máy của công ty Lực Lượng tại Chá Thành, tỉnh Hà Nam, ngày 11/6/2025. Ảnh: Xinhua
Kim cương nhân tạo tại Chá Thành không chỉ dừng lại ở ngón tay người tiêu dùng. Nhờ độ cứng và tính dẫn nhiệt vượt trội, các doanh nghiệp địa phương đang mở rộng ứng dụng kim cương sang các đường đua công nghệ cao như vật liệu tản nhiệt cho bán dẫn, linh kiện chế tạo chip IC, y tế và hàng không vũ trụ.
