Theo The Guardian, trong cuộc tìm kiếm năng lượng tái tạo, các kỹ sư Trung Quốc đã xây dựng các siêu đập với tốc độ chưa từng có trong lịch sử. Nhiều đập còn lớn hơn cả đập Hoover trên sông Colorado, cao 221 mét và có khả năng tạo ra hơn 2.000 megawatt điện đã được xây dựng trên những con sông vĩ đại nhất của Trung Quốc.
Nổi tiếng nhất là đập Tam Hiệp, hoàn thành năm 2008, dài gần 2,5 km trên sông Dương Tử và có thể tạo ra lượng thủy điện gấp 10 lần đập Hoover. Thế nhưng Tam Hiệp chỉ là một phần nhỏ trong chương trình xây đập của Trung Quốc. Tổng chi phí của đập Tam Hiệp khoảng 37 tỷ USD.
Về mặt xã hội, khoảng 16 triệu người đã phải di dời vì thủy điện. Theo Howstuffworks, hồ chứa Tam Hiệp khổng lồ dài tới 644 km đã nhấn chìm 13 thành phố, 140 thị trấn và 1.350 ngôi làng.
China Daily cho biết, vào những lúc cao điểm, khoảng 26.000 người đã tham gia vào quá trình xây dựng siêu đập Tam Hiệp. Và siêu đập Tam Hiệp cũng được xây dựng bởi nhiều công nghệ vô cùng hiện đại tại thời điểm đó.
Cụ thể, các kỹ sư sử dụng phần mềm mô phỏng để thiết kế và dự đoán hành vi của đập dưới các điều kiện khác nhau, như áp lực nước, động đất, và lũ lụt. Công nghệ này giúp tối ưu hóa thiết kế để chịu được lưu lượng nước lớn. Công nghệ định vị GPS được sử dụng để khảo sát địa hình, lập bản đồ, và giám sát vị trí chính xác của các cấu trúc trong quá trình thi công.
Hơn nữa, đập Tam Hiệp được trang bị mạng lưới cảm biến địa chấn để phát hiện và phân tích rung động từ động đất hoặc áp lực nước. Công nghệ này giúp đánh giá nguy cơ và đảm bảo an toàn trong trường hợp xảy ra động đất. Hay công nghệ giám sát biến dạng thời gian thực sử dụng các cảm biến laser và GPS để theo dõi bất kỳ chuyển động nhỏ nào của đập, đặc biệt trong các đợt lũ lớn.
Cùng với đó, thang máy nâng tàu 3.000 tấn ở đập Tam Hiệp là một kỳ tích trong kỹ thuật giao thông thủy vào thời điểm siêu đập đi vào hoạt động.
Hiện nay, Trung Quốc đang chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển công nghiệp công nghệ cao mới, rất khát năng lượng. Với các biện pháp hấp thụ công suất dư thừa như bán điện thừa với giá ưu đãi, cán cân cung – cầu đang dần chuyển sang thiếu hụt. Những diễn biến này khởi động làn sóng mở rộng phát điện mới.
Do đó, thủy điện được xem không chỉ là nguồn năng lượng tái tạo thiết yếu cho mục tiêu giảm carbon, mà còn là trụ cột nền tảng để hỗ trợ hòa lưới các nguồn năng lượng xanh khác như điện mặt trời và điện gió. Do đặc tính gián đoạn và biến động, năng lượng mặt trời và gió không thể duy trì sự ổn định lưới điện quy mô lớn nếu thiếu nguồn thủy điện. Trong bối cảnh này, tiềm năng thủy điện khổng lồ của Tây Tạng ngày càng được xem là nguồn lực không thể bỏ qua.
Vào 19/7/2025, Thủ tướng Trung Quốc đã tuyên bố khởi công xây dựng công trình đập thủy điện lớn nhất thế giới trên sông Nhã Lỗ Tạng Bố chảy qua cao nguyên Tây Tạng. Dự án sẽ bao gồm 5 nhà máy thủy điện bậc thang, với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 1,2 nghìn tỷ NDT (khoảng 167,8 tỷ USD), sản xuất khoảng 300 triệu MWh điện mỗi năm. Khi hoàn thành, đập thủy điện này sẽ vượt qua đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử có công suất lắp đặt lớn nhất thế giới hiện nay.
Thực tế, Trung Quốc là quốc gia sở hữu nhiều công nghệ xây dựng đập thủy điện hiện đại hàng đầu thế giới. Theo World Architecture, công nghệ mô phỏng và mô hình hóa 3D (BIM - Building Information Modeling) trong xây dựng đập thủy điện của Trung Quốc rất được chú ý.
Trung Quốc sử dụng công nghệ BIM để mô phỏng toàn bộ quá trình xây dựng đập, từ thiết kế đến vận hành. Mô hình 3D giúp dự đoán, phân tích và tối ưu hóa các yếu tố như độ bền của vật liệu, tính toán kết cấu đập và môi trường xung quanh, giảm thiểu sai sót trong thiết kế và xây dựng.
Cùng với đó, công nghệ cảm biến và IoT (Internet of Things) được lắp đặt trên đập và trong lòng đất để theo dõi các yếu tố như độ rung, độ co ngót, áp suất, nhiệt độ và các điều kiện môi trường khác. Các hệ thống này liên tục thu thập dữ liệu và truyền về trung tâm điều khiển để giám sát tình trạng của đập, phát hiện và cảnh báo sự cố trước khi chúng trở thành vấn đề nghiêm trọng.
Hay hệ thống giám sát và điều khiển từ xa giám sát đập thông qua mạng dữ liệu không dây. Các chuyên gia có thể kiểm tra các thông số và điều khiển các yếu tố của đập, như mức nước, thiết bị thủy điện và các hệ thống an toàn mà không cần đến trực tiếp hiện trường.
Đặc biệt, các hệ thống phân tích dữ liệu lớn được sử dụng để dự báo các vấn đề tiềm ẩn và tối ưu hóa hoạt động của đập thủy điện. Thông qua việc thu thập và phân tích dữ liệu từ các cảm biến và thiết bị trên đập, Trung Quốc có thể dự đoán các sự kiện như lũ lụt, sạt lở hoặc các thay đổi trong địa chất, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
