Khi công nghệ AI ngày càng phát triển, nhiều doanh nghiệp bắt đầu đưa “nhân sự ảo” vào guồng máy vận hành như một phương án tiết kiệm nguồn tiền. Từ việc đảm nhận vai trò phân tích dữ liệu, xây dựng thương hiệu đến biên dịch và sáng tạo nội dung, AI đang dần thay thế con người trong nhiều khâu công việc. Nhưng liệu xu hướng này có thực sự là tương lai lý tưởng của doanh nghiệp, hay chỉ là một bài toán tiết kiệm chi phí có thể để lại khoảng trống văn hóa và chiến lược khó lấp đầy?
“Nhân sự ảo” như người thật
Việc ứng dụng AI và nhân sự ảo vào hoạt động doanh nghiệp đang dần trở thành xu hướng toàn cầu. Từ chỗ chỉ là công cụ hỗ trợ, AI giờ đây được nhiều công ty xem như “nhân viên” chính thức – thậm chí có tên, ngoại hình và công việc cụ thể.
Gần đây, Royal Unibrew Michala – hãng bia lớn thứ hai của Đan Mạch – đã gây chú ý khi tuyển dụng 5 nhân viên ảo do công ty Manifold AI phát triển. Các “nhân sự” này đảm nhận vai trò như phân tích thị trường, nghiên cứu rượu, xây dựng thương hiệu… và có thể tương tác với nhân viên thật qua email mỗi ngày. Theo lãnh đạo Royal Unibrew, việc tích hợp hình ảnh và cá tính cho các nhân sự AI giúp tăng tương tác gấp 4 lần và nhận được sự đón nhận tích cực từ nhân viên.
Tại Việt Nam, xu hướng này cũng bắt đầu định hình rõ nét. Ở TP.HCM, một công ty sản xuất phim hoạt hình đã tinh gọn đội ngũ sản xuất từ 10 người còn 3 người nhờ AI hỗ trợ viết kịch bản, tạo hình ảnh, diễn hoạt và lồng tiếng. “Công ty yêu cầu 100% nhân sự biết sử dụng AI. Hiệu suất làm việc tăng gấp ba lần,” quản lý cấp trung Nga Phạm chia sẻ. Những vị trí bị thay thế chủ yếu là người không có kỹ năng AI hoặc không đảm bảo hiệu quả công việc.
Trong ngành xuất bản, Vanlangbooks cho biết họ đã thay thế 70% cộng tác viên dịch thuật và 30% biên tập viên bằng AI. Công nghệ hiện hỗ trợ toàn bộ chuỗi công việc từ dịch thuật, hiệu đính, tìm hình ảnh đến dàn trang và thiết kế bìa. Tuy nhiên, theo đại diện công ty, AI vẫn chưa đủ khả năng đánh giá nội dung phù hợp với thị trường hoặc văn hóa bản địa – những yếu tố đòi hỏi sự nhạy cảm và kinh nghiệm từ con người.
Tình trạng này không phải là cá biệt. Một khảo sát của Pew (Mỹ) cho thấy phần lớn người trưởng thành tin rằng AI sẽ thay thế hàng loạt công việc trong 20 năm tới, đặc biệt là các vị trí như thu ngân, công nhân nhà máy, kỹ sư phần mềm và nhà báo. Các nghiên cứu từ Viện Brookings cũng cảnh báo AI có thể thay thế cả các công việc trí óc trong lĩnh vực tài chính, pháp lý, hành chính và bán hàng.
Tương lai của doanh nghiệp vận hành bằng AI
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc đặt câu hỏi “AI có thể thay thế bao nhiêu người?” là một hướng tiếp cận sai. Theo họ, doanh nghiệp cần tập trung vào việc định nghĩa lại công việc với sự tham gia của con người. Việc sa thải để tiết kiệm chi phí có thể hợp lý trên bảng tính, nhưng sẽ bỏ qua giá trị cốt lõi như văn hóa tổ chức, sáng tạo và khả năng thích ứng – những yếu tố mà AI chưa thể thay thế.
“Công nghệ không còn là lợi thế cạnh tranh. Sự khác biệt nằm ở cách con người trong tổ chức tư duy, ra quyết định và sáng tạo,” Kelly Jones từ Cisco nhận định. Bà nhấn mạnh vai trò “người cầm lái” – con người không chỉ là một phần trong hệ thống, mà là người điều hướng nó.
Trong thực tế, AI vẫn chưa thể đảm nhiệm các công việc đòi hỏi chiều sâu cảm xúc, tư duy nghệ thuật hay các quyết định chiến lược. Như quản lý Nga Phạm khẳng định: “AI không thể thay thế phong cách nghệ thuật hay nội dung có chiều sâu.” Cùng quan điểm đó, đại diện Vanlangbooks cho rằng vai trò con người vẫn không thể thiếu trong việc đánh giá nội dung và chiến lược xuất bản.
Tóm lại, nhân sự ảo có thể giúp doanh nghiệp tăng hiệu suất và giảm chi phí, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò con người. Tương lai của doanh nghiệp không nằm ở việc loại bỏ nhân lực, mà ở sự kết hợp hiệu quả giữa con người và AI, con người vẫn là trung tâm sáng tạo, ra quyết định và duy trì bản sắc tổ chức.
