Nhà siêu mỏng tiếp tục xuất hiện sau giải phóng mặt bằng
Nhiều năm qua, tình trạng nhà "siêu mỏng, siêu méo" được xem là một trong những hệ quả điển hình sau công tác giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án giao thông tại Hà Nội.
Nhà "siêu mỏng, siêu méo" liên tiếp xuất hiện sau các dự án mở rộng đường tại Hà Nội. Ảnh: Ngọc Hải
Ghi nhận tại một số dự án như tuyến Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, dù dự án chưa hoàn tất và chưa đưa vào khai thác, nhiều công trình được xây dựng trên những phần đất còn lại đã xuất hiện với mặt tiền chỉ vài mét, thậm chí có hình tam giác hoặc hình thang nhọn.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại dự án mở rộng đường Nguyễn Tuân (phường Thanh Xuân) hay tuyến Vành đai 2.5. Không chỉ gây mất mỹ quan đô thị, các công trình này còn làm dấy lên lo ngại về an toàn kết cấu và chất lượng không gian sống.
Thực tế cho thấy, dù Hà Nội đã nhiều lần chỉ đạo xử lý dứt điểm nhà siêu mỏng, siêu méo, hiện tượng này vẫn tái diễn sau mỗi đợt mở đường, trở thành bài toán kéo dài nhiều năm.
Pháp luật đã có cơ chế nhưng khó triển khai
GS. Đặng Hùng Võ, Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng nguyên nhân trước hết xuất phát từ cách thức thu hồi đất tại các dự án hạ tầng.
Phần lớn dự án chỉ thu hồi đúng diện tích phục vụ công trình giao thông. Sau giải phóng mặt bằng sẽ còn lại nhiều thửa đất quá nhỏ hoặc có hình dạng bất thường nhưng chưa được xử lý ngay. Đây chính là nguyên nhân hình thành nhà “siêu mỏng, siêu méo”.
Ông Võ cũng đề xuất giải pháp, thay vì chỉ thu hồi đất theo đúng chỉ giới đường đỏ, có thể thu hồi luôn những phần đất không đủ diện tích xây dựng để sử dụng vào các mục đích công cộng như vườn hoa hay bảng tin.
Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, đoàn luật sư TP. Hà Nội, cho biết Luật Đất đai 2024 đã bổ sung cơ chế xử lý đối với phần diện tích còn lại sau thu hồi đất không đủ điều kiện tồn tại. Nếu người sử dụng đất đồng ý, Nhà nước có thể thu hồi phần diện tích này để bồi thường, hỗ trợ theo quy định.
Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định khá rõ tiêu chí xác định thửa đất không đủ điều kiện tồn tại.
Đối với đất ở, phần diện tích còn lại sau thu hồi có ít nhất một cạnh giáp đường giao thông nhưng diện tích dưới 15 m2, đồng thời mặt tiền hoặc chiều sâu dưới 3 m sẽ thuộc diện phải xem xét xử lý. Những thửa đất không có lối đi hoặc nhỏ hơn diện tích tối thiểu được phép tách thửa cũng không đủ điều kiện để tồn tại độc lập.
Cơ chế hợp thửa vẫn là nút thắt khiến nhiều thửa đất "siêu mỏng, siêu méo" chưa thể xử lý dứt điểm. Ảnh: Phạm Hưng
Tuy nhiên, theo ông Đỉnh, việc có quy định pháp luật chưa đồng nghĩa với khả năng xử lý triệt để trên thực tế. Trở ngại lớn nhất hiện nay là việc hợp thửa hoàn toàn phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa các chủ sử dụng đất liền kề.
"Cơ quan quản lý không thể buộc người dân phải nhận chuyển nhượng hoặc hợp thửa với phần đất còn lại. Nếu các bên không thống nhất được giá hoặc không có nhu cầu giao dịch thì thửa đất siêu mỏng vẫn có thể tồn tại trong thời gian dài", ông Đỉnh cho biết.
Một khó khăn khác là chưa có cơ chế đủ rõ ràng để giải quyết vấn đề chênh lệch giá trị đất khi hợp thửa.
Trong nhiều trường hợp, chủ sở hữu thửa đất liền kề có xu hướng ép giá vì biết phần đất còn lại không thể xây dựng độc lập. Ngược lại, chủ sở hữu phần đất nhỏ lại đưa ra mức giá rất cao do vị trí nằm sát mặt đường mới mở.
