Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số chính sách mới để tháo gỡ ngay các vướng mắc, khó khăn trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một nội dung quan trọng của Nghị quyết là ưu tiên cấp kinh phí nhà nước cho nhiệm vụ khoa học và công nghệ thông qua các quỹ khoa học và công nghệ.
Đây là đề xuất được cộng đồng khoa học lên tiếng trong nhiều năm qua, nhằm tháo gỡ những rào cản về cơ chế tài chính trong hoạt động nghiên cứu, giúp các nhà khoa học tối giản được công sức cho các hoạt động thanh, quyết toán nhiệm vụ khoa học công nghệ, tập trung nguồn năng lượng cho hoạt động nghiên cứu.
Trước đó, tại Hội nghị Tổng Bí thư Tô Lâm gặp mặt đại biểu trí thức, nhà khoa học toàn quốc sáng 30/12/2024, GS.TS Vũ Thị Thu Hà, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm công nghệ lọc, hóa dầu nêu thực tế, các nhà khoa học phải mất đến 50% năng lượng để làm những công việc không liên quan gì đến khoa học khi triển khai các đề tài nghiên cứu nhưng không làm thì không thể thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
 |
Sẽ tháo ngay các rào cản tài chính trong hoạt động nghiên cứu KHCN sử dụng ngân sách Nhà nước. Ảnh minh họa. |
Cơ chế Quỹ trong hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ là cơ chế đã được hầu hết các quốc gia trên thế giới thực hiện. Tại Việt Nam, cơ chế này đã được quan tâm nhưng chưa phổ biến. Hầu hết các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học công nghệ vẫn theo cơ chế tài chính thông thường, trái với đặc thù của hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Dự thảo Nghị quyết cũng đề xuất Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được hình thành từ nguồn kinh phí được cấp ban đầu, kinh phí cấp bổ sung hằng năm từ ngân sách nhà nước, nguồn chi thường xuyên dành cho phát triển khoa học và công nghệ; khoản đóng góp tự nguyện, hiến, tặng của tổ chức, cá nhân và nguồn hợp pháp khác.
Bên cạnh đó, hình thành các Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương từ nguồn kinh phí được cấp ban đầu, kinh phí cấp bổ sung hằng năm từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách nhà nước dành cho phát triển khoa học và công nghệ cũng như khoản đóng góp tự nguyện, hiến, tặng của tổ chức, cá nhân và nguồn hợp pháp khác.
Dự thảo cũng đề xuất áp dụng khoán chi đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước.
Trong đó, nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước được thực hiện việc khoán chi đối với các nội dung gồm chi công lao động trực tiếp; chi quản lý chung nhiệm vụ khoa học và công nghệ; hội thảo khoa học; công tác trong nước phục vụ hoạt động nghiên cứu; tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ; điều tra, khảo sát thu thập số liệu.
Đồng thời, thực hiện khoán chi trong mua nguyên liệu, nhiên liệu, vật tư và các vật tiêu hao khác phục vụ hoạt động nghiên cứu đã có định mức kinh tế - kỹ thuật theo quy định hiện hành hoặc chưa có định mức kinh tế - kỹ thuật nhưng đã được thuyết minh chi tiết nội dung trong thuyết minh nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền phê duyệt để làm cơ sở lập dự toán.
Ngoài ra, khoán chi với nội dung mua dụng cụ, vật rẻ tiền mau hỏng, năng lượng, tài liệu, tư liệu, số liệu, sách, báo, tạp chí tham khảo, văn phòng phẩm, thông tin liên lạc, in, phô tô tài liệu phục vụ hoạt động nghiên cứu.
Với hình thức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, Nghị quyết đề xuất áp dụng đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước được đề xuất căn cứ khung chương trình khoa học và công nghệ với điều kiện cơ quan có thẩm quyền phê duyệt mục tiêu, nội dung, dự kiến sản phẩm nghiên cứu và dự toán kinh phí.
Theo các chuyên gia, các đề xuất trên khi được thông qua sẽ góp phần tháo gỡ các nút thắt do cơ chế tài chính tạo ra, giúp giải phóng đáng kể nguồn lực của các nhà khoa học, góp phần thúc đẩy hoạt động triển khai nghiên cứu, ứng dụng KHCN.
Dự kiến Nghị quyết sẽ được trình ngay tại Kỳ họp bất thường thứ 9 Quốc hội khóa XV (ngày 15/2/2025).
