'Người trẻ vướng ba rào cản lớn khi mua nhà ở xã hội'

Khó khăn tài chính, thiếu thông tin và thủ tục phức tạp là những rào cản khiến người trẻ khó tiếp cận nhà ở xã hội, theo khảo sát của Trường Đại học Kinh tế - Luật.

Theo báo cáo "Nghiên cứu về nhu cầu, kỳ vọng và cơ chế tâm lý của nhóm đối tượng chưa tiếp cận nhà ở xã hội" do Trường Đại học Kinh tế - Luật (UEL) công bố hôm nay, người có nhu cầu nhưng chưa tiếp cận được nhà ở xã hội đang gặp ba rào cản lớn, trong đó trở ngại đầu tiên là khả năng chi trả.

Khoảng 22% tổng số phản hồi cho biết thu nhập hiện tại chưa đủ để mua hoặc tiếp cận nhà ở xã hội. Theo nhóm nghiên cứu, dù giá thấp hơn nhà ở thương mại, người mua vẫn phải chuẩn bị vốn tự có, duy trì khả năng trả góp và trang trải các chi phí liên quan. Đây là áp lực đáng kể với nhóm lao động trẻ đang ở giai đoạn bắt đầu tích lũy tài sản.

Thiếu thông tin và khó tiếp cận thủ tục là nhóm rào cản tiếp theo. Có 20% lượt lựa chọn nói chưa biết cách đăng ký mua nhà ở xã hội, chưa nắm rõ quy trình, điều kiện và thủ tục. Trong khi đó, 19% cho rằng hồ sơ, giấy tờ và quy trình xét duyệt còn phức tạp. Khoảng 16% người tham gia cũng không xác định mình có thuộc diện được xét duyệt nhà ở xã hội hay không. Điều này cho thấy bên cạnh khó khăn tài chính, một bộ phận có nhu cầu vẫn chưa rõ điều kiện để tiếp cận chính sách.

Vị trí dự án và thông tin nguồn cung cũng là những trở ngại đáng kể. 13% cho rằng nhiều dự án xa nơi làm việc hoặc thiếu kết nối giao thông thuận tiện, trong khi 8% thiếu thông tin về các dự án đang mở bán. Chỉ khoảng 1% cho biết không gặp khó khăn khi tiếp cận nhà ở xã hội.

Chia sẻ tại hội thảo khoa học "Nghiên cứu phát triển chính sách tạo lập thị trường nhà ở xã hội tại Việt Nam" do Đại học Quốc gia TP HCM phối hợp UEL tổ chức ngày 18/9, đại diện nhóm nghiên cứu, PGS TS Trần Thị Hồng Liên, Trưởng khoa Quản trị kinh doanh, cho rằng trong ba rào cản lớn kể trên, giá bán vẫn là thách thức hàng đầu với người có nhu cầu tiếp cận nhà ở xã hội.

Bà cho biết khoảng 45,5% người có nhu cầu mua nhà cho hay yếu tố giá bán là tiêu chí quan trọng nhất khi lựa chọn một sản phẩm, tiếp đến là diện tích căn hộ và vị trí dự án.

Về mức giá, hơn một nửa số người trả lời kỳ vọng căn hộ 50 m2 có giá dưới một tỷ đồng. Cụ thể, 39% mong muốn mức giá từ 500 triệu đến dưới một tỷ đồng, 15% kỳ vọng dưới 500 triệu. Nhóm chấp nhận mức giá từ một tỷ đến dưới 1,5 tỷ đồng chiếm 27%, trong khi chỉ khoảng 18% chấp nhận mức giá cao hơn.

Kết quả này cho thấy dư địa chi trả của người có nhu cầu còn hạn chế, nhất là khi hơn 67% người muốn mua nhà ở xã hội thuộc vào nhóm thu nhập dưới 20 triệu đồng mỗi tháng. Vì vậy, theo bà Liên, mức giá phù hợp với khả năng tài chính cần được xem là yếu tố trọng tâm khi phát triển nguồn cung nhà ở xã hội.

Nghiên cứu ghi nhận nhóm khách tiềm năng của nhà ở xã hội hiện rơi vào các gia đình trẻ, tuổi từ 20-40, chiếm gần 89%. Trong cơ cấu nghề nghiệp, lao động di cư là nhóm đông nhất, chiếm khoảng 29%. Đây là những nhóm thường có nhu cầu chỗ ở tại các đô thị nhưng khả năng tích lũy ban đầu còn hạn chế.

Đáng chú ý, ưu đãi vay mua nhà chỉ được 2,4% người trả lời xếp là yếu tố quan trọng nhất, trong khi 26,8% xếp tiêu chí này ở vị trí cuối cùng.

"Với người mua, giá bán, diện tích và vị trí vẫn là những yếu tố được quan tâm trước tiên. Tín dụng có thể hỗ trợ, nhưng trước hết giá nhà phải phù hợp khả năng chi trả", bà cho hay.

Ngoài giá bán, người mua cũng kỳ vọng các dự án nhà ở xã hội đáp ứng những nhu cầu thiết yếu trong đời sống. Các tiện ích được nhắc đến nhiều nhất gồm mua sắm, giáo dục, y tế và giao thông, tiếp đến là khu vui chơi, thể thao, dịch vụ nội khu, không gian xanh và an ninh.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA), đề cập giải pháp tăng hiệu quả sử dụng quỹ đất cho dự án nhà ở xã hội. Theo ông, việc cho phép tăng hệ số sử dụng đất hoặc mật độ xây dựng có thể làm tăng số lượng căn hộ trên cùng diện tích đất, qua đó phân bổ chi phí tạo lập quỹ đất cho nhiều căn hơn và góp phần kéo giảm giá thành.

Ông Châu đồng thời nhấn mạnh phát triển nhà ở xã hội cần bám sát nhu cầu từng địa phương, từ diện tích, cơ cấu căn hộ đến vị trí, thay vì chỉ tập trung tăng số lượng. Sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả và nhu cầu thực tế sẽ giúp nguồn cung đến đúng nhóm đối tượng cần hỗ trợ.

Bên cạnh bài toán giá, việc tiếp cận chính sách cũng là trở ngại với nhiều người có nhu cầu. PGS TS Trần Thị Hồng Liên cho biết phần lớn người có nhu cầu vẫn gặp ít nhất một trở ngại trong quá trình tìm kiếm và tiếp cận nhà ở xã hội. Vì vậy, chính sách cần được thiết kế theo toàn bộ hành trình của người dân, từ tìm hiểu thông tin, kiểm tra điều kiện, chuẩn bị hồ sơ, xét duyệt, ký hợp đồng đến nhận nhà. Những bước gây khó khăn cần được xác định để có phương án hỗ trợ cụ thể.

Nhóm nghiên cứu đề nghị xây dựng kênh thông tin tập trung về nhà ở xã hội, công khai quy trình đăng ký theo từng bước, bộ câu hỏi thường gặp và công cụ để người dân tự kiểm tra điều kiện trước khi chuẩn bị hồ sơ. Thông tin về dự án, thời gian xử lý hồ sơ và kết quả đăng ký cũng cần được công khai rõ ràng hơn, giúp người có nhu cầu giảm thời gian tìm kiếm và hạn chế sai sót khi làm thủ tục.