Chiếc vòng là kỷ vật của bà ngoại để lại, được gia đình Aminah giữ gìn hơn 30 năm như một khoản bảo hiểm phòng thân. Nhưng khi cô cần khoảng 2.000 ringgit (hơn 10 triệu đồng) để sửa chiếc ôtô đưa đón con đi học và sắm sửa cho lễ Ramadan sắp tới (từ 17/2 đến 19/3), món trang sức quý bỗng trở nên vô dụng.
"Tôi đã đi 3-4 cửa hàng, nơi nào cũng báo hết tiền mặt", Aminah thở dài.
Ảnh minh họa: Straits Times
Với người dân Malaysia, đặc biệt là cộng đồng người Mã Lai theo đạo Hồi như Aminah, vàng không chỉ là trang sức để trưng diện dịp lễ Tết mà còn được coi là "kho bảo hiểm" di động. Thói quen tích trữ vàng 916 (vàng trang sức 22K) đã ăn sâu vào văn hóa, bởi loại vàng này vừa giữ giá tốt như vàng miếng, vừa đủ độ cứng để chế tác thành trang sức tinh xảo, khắc phục được nhược điểm mềm dẻo của vàng 24K.
Trong quan niệm của phụ nữ Malaysia, mỗi chiếc vòng tay hay dây chuyền mua được khi kinh tế dư dả chính là một khoản tiết kiệm có tính thanh khoản cao. Khi cần tiền mặt cho các chi phí cấp bách như học phí, sửa xe hay viện phí, thay vì bán đứt, họ chọn hệ thống cầm đồ Hồi giáo (Ar-Rahnu).
Khác với cầm đồ truyền thống đôi khi mang định kiến tiêu cực, Ar-Rahnu được xem là công cụ tài chính vi mô hợp pháp và đạo đức (tuân thủ luật Sharia, không tính lãi suất cho vay nặng lãi mà chỉ thu phí bảo quản). Đây chính là "cây ATM" của tầng lớp lao động, cho phép họ chuyển đổi món trang sức đang đeo thành tiền mặt tức thì mà không mất đi quyền sở hữu kỷ vật. Chính vì sự phụ thuộc lớn vào dòng tiền xoay vòng này, khi các tiệm Ar-Rahnu "cháy" thanh khoản, cuộc sống của hàng nghìn hộ gia đình lập tức bị ngưng trệ.
Giới chuyên môn còn ghi nhận hiện tượng "đảo nợ" (overlapping). Lợi dụng giá vàng tăng, nhiều người mang biên lai cầm đồ cũ đến, yêu cầu định giá lại món vàng đang thế chấp để vay thêm khoản chênh lệch. Vì thủ tục tại tiệm Ar-Rahnu dễ dàng hơn ngân hàng, hình thức này bùng nổ, càng khiến các chủ tiệm chịu áp lực lớn về dòng tiền chi ra.
Ông Mohamed Fadhil, một thợ kim hoàn tại Kuala Lumpur cho biết, lượng khách đến giao dịch đã tăng gấp 6 lần so với bình thường. Rủi ro thị trường buộc ông phải chi gần 40.000 ringgit mua máy kiểm tra kim loại quý để tránh mua phải vàng giả hoặc kém chất lượng trong cơn hỗn loạn.
Tiến sĩ Ahmed Razman Abdul Latiff, nhà kinh tế tại Đại học Putra Malaysia, nhận định: "Việc ngay cả các tiệm cầm đồ Ar-Rahnu cũng không xoay sở được tiền cho thấy sức khỏe tài chính của các hộ gia đình đang ở mức báo động".
Theo ông, đây là hệ quả của vòng xoáy: lương thấp, chi phí sinh hoạt tăng và lãi suất vay cao. Khi vàng - "thành trì" cuối cùng của người nghèo - cũng khó quy đổi thành tiền, áp lực lên đời sống người dân càng trở nên nặng nề.
