Người già và dưỡng lão: Không muốn trở nên vô dụng

Tại một cơ sở của Hệ thống Dưỡng lão Bình Mỹ (TP.HCM), trong khi tôi đang trò chuyện với một nữ nhân viên, có cụ ông chầm chậm bước đến, tay cầm tờ giấy và bút ký họa. Ông phát âm từng tiếng khó nhọc nên cô nhân viên "dịch" lại: "Chú nói muốn vẽ chân dung cho chị. Đó, chị coi, tuy tuổi cao sức yếu nhưng người già rất vẫn luôn muốn thể hiện giá trị bản thân".

Món quà bất ngờ

Thế là thật ngẫu nhiên, tôi trở thành mẫu vẽ của cụ ông. Chưa đầy chục phút, ông hoàn tất bức chân dung. Trước khi trao tặng, ông ký tên ở góc, với nét chữ nguệch ngoạc: Tôn Thất Thanh.

ẢNH: HỒNG NGỌC

Đang cao hứng, thấy cụ bà Đoàn Thị Minh ngồi xe lăn ở sảnh sinh hoạt chung, ông Thanh nói cụ nán lại một lúc để vẽ tranh tặng. Cụ bà 90 tuổi nở nụ cười vui vẻ khi nghe cô nhân viên Ngọc Hân xuýt xoa: "Trời, chú vẽ bà ngoại đẹp quá nè!".

Buổi trưa hôm ấy, tôi chứng kiến cụ ông Tôn Thất Thanh tỉ mẩn ngồi vẽ miễn phí cho người quen lẫn khách lạ ông tình cờ gặp trong viện dưỡng lão (VDL) Bình Mỹ. Chị Hồng Ngọc (nhân viên VDL Bình Mỹ) cho biết ông Thanh rất thích vẽ. Ông hay nhờ các nhân viên mua giúp giấy và bút chì để ông vẽ chân dung tặng bạn bè, người thân đến thăm. Tuổi già sức yếu và những di chứng từ cơn tai biến trước đây khiến ông nói bị "méo" tiếng, đi đứng khó nhọc… Tuy vậy, cụ ông 73 tuổi vẫn giữ lửa đam mê hội họa và muốn dùng tài hoa để mang lại niềm vui cho người khác.

"Không chỉ có ông Thanh mà nhiều cụ khác cũng vậy. Các cụ rất tự hào về những điều làm được trong quá khứ, kể đi kể lại chuyện đời mình, nên tụi em thuộc làu cụ đó sinh năm mấy, đã đạt được những thành tựu gì…", chị Hồng Ngọc chia sẻ.

ẢNH: VDL BÌNH MỸ

Theo kinh nghiệm của một số nhân viên VDL, khi tổ chức hoạt động cho các cụ, nếu gọi: "Ngoại ơi, ngoại ra chơi với con cái này", thì cụ sẽ suy nghĩ và có thể từ chối. Thế nhưng chỉ cần nói: "Ngoại ơi, ngoại ra giúp con cái này" là cụ sẽ hào hứng tham gia. Tức là, nếu chỉ chơi thôi thì chưa chắc cụ thích, nhưng khi thấy bản thân còn được người khác nhờ vả thì cụ sẵn sàng hưởng ứng.

Với nụ cười hạnh phúc, cụ bà Hà Thị Minh Thụy (81 tuổi) khoe với chúng tôi về những sản phẩm do bà và bạn bè làm thủ công trong chương trình hưởng ứng ngày Quốc tế người cao tuổi 1.10. Đó là những chiếc túi vải, vòng tay, kẹp tóc, tranh vỏ sò, nón lá... Chị Hồng Ngọc giải thích đây là một trong những hoạt động hằng năm của VDL, nhằm tạo môi trường cho người cao tuổi giải trí. Song song đó, viện thực hiện triển lãm nho nhỏ để người nhà các cụ đến mua ủng hộ; toàn bộ số tiền sẽ dành quyên góp cho những hoàn cảnh khó khăn.

"Qua những hoạt động như vậy, người cao tuổi thấy bản thân vẫn còn đóng góp cho xã hội. Nhờ đó, các cụ bớt day dứt với suy nghĩ mình già rồi, là người vô dụng", chị Hồng Ngọc chia sẻ.

Tuổi già sinh động

"Tuổi cao không phải là già nua", "Tuổi già sinh động và hạnh phúc", "Nơi viết tiếp thanh xuân của người cao tuổi"… Những thông điệp tích cực như vậy là mục tiêu hoạt động của Trung tâm Dưỡng lão Diên Hồng, chuỗi dưỡng lão có quy mô lớn nhất ở phía bắc. Trung tâm hiện có hơn 720 người cao tuổi an dưỡng tại 10 cơ sở thuộc 4 tỉnh, thành là Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên và Phú Thọ.

ẢNH: TTDL DIÊN HỒNG

Những người điều hành trung tâm khẳng định Diên Hồng theo đuổi các giá trị cốt lõi: "tôn trọng, nhân ái, giàu năng lượng". Trung tâm mong muốn góp phần phá vỡ định kiến bi quan về tuổi già, mang đến những trải nghiệm mới mẻ để người cao tuổi không chỉ có thể sống theo cách mình muốn mà còn phát huy tối đa sở thích, sở trường.

Trong lịch sinh hoạt hằng ngày tại Trung tâm Dưỡng lão Diên Hồng có những trò chơi, hoạt động cho các cụ như cờ tướng, tam cúc, cá ngựa, vẽ tranh, giao lưu, thảo luận... Cạnh đó, còn có những hội thi như Hoa hậu cao niên, Quý ông hoàn hảo, hội thao Olympic, Diên Hồng got talent, kỷ niệm chợ tết, gameshow… Sự phong phú của các trò chơi, sự kiện khiến "dù là cụ khó tính nhất cũng có thể tìm thấy hoạt động cho mình". Chẳng hạn, với phiên chợ Gieo hạnh phúc, các cụ có thể làm bánh hoặc bán hàng. Lợi nhuận từ phiên chợ, các cụ mang đi làm thiện nguyện như tặng quà cho nạn nhân chất độc da cam, trẻ mồ côi…

ẢNH: TTDL DIÊN HỒNG

Chị Nguyễn Thị Thanh Hải, Trưởng phòng Công tác xã hội, Trung tâm Dưỡng lão Diên Hồng, cho biết: "Trung tâm xây dựng hoạt động đa dạng, cố gắng để các cụ tham gia và thấy mình vẫn có ích. Còn có ích theo phương pháp như thế nào thì tùy vào tình trạng kinh tế và sức khỏe, khả năng của mỗi cụ". Một trong những hoạt động ấn tượng tại Trung tâm Dưỡng lão Diên Hồng là cuộc đua xe lăn trong hội thao Olympic. Chị Thanh Hải chia sẻ cụ về đích đầu tiên được tặng một huy chương và cụ tự hào đeo huy chương ấy hàng tháng trời.

ẢNH: TTDL DIÊN HỒNG

Điều hành mạng lưới dịch vụ viết hồi ký cho người cao tuổi, chị Ngô Thùy Anh (sáng lập HASU - ứng dụng chăm sóc tinh thần, thể chất người cao tuổi; một trong 26 gương mặt nổi bật dưới 30 tuổi được Forbes VN vinh danh năm 2022) cho rằng nhiều cụ già cảm thấy cô đơn khi trong mắt những người xung quanh, họ không còn giá trị. "Người nhà không thấu hiểu, người quen ít đến thăm, các cụ thấy lạc lõng và buồn rầu khiến sức khỏe lẫn tinh thần bị ảnh hưởng", chị Thùy Anh nhận xét.

ẢNH: VIETHOIKY.COM

Khi nhóm thực hiện dự án của chị Thùy Anh đến gặp và khơi gợi ký ức, các cụ như được tìm lại chính mình. Càng vui và mãn nguyện hơn khi các cụ biết rằng những giá trị, kinh nghiệm sống của mình sẽ được trao truyền cho con cháu, thông qua những trang hồi ký sinh động. (còn tiếp)