TỪ KHÁT VỌNG CÁ NHÂN ĐẾN HÀNH ĐỘNG VÌ CỘNG ĐỒNG
Bản Quang Chiêng nép mình bên lòng hồ sông Đà, là một vùng đất yên ả, nơi nhịp sống của người dân chủ yếu xoay quanh nương rẫy và những sinh hoạt bản làng truyền thống. Vài năm trở lại đây, Mường Lay dần xuất hiện trên hành trình của du khách trong và ngoài nước, tìm về trải nghiệm văn hóa bản địa, lưu trú tại nhà người dân và hòa mình vào đời sống cộng đồng. Đằng sau sự chuyển mình ấy là nỗ lực bền bỉ của chị Lù Thị Toản (đồng bào dân tộc Thái trắng), Chi hội trưởng Phụ nữ bản Quan Chiêng, Ủy viên Ủy ban MTTQ VN P.Mường Lay - người đã chọn du lịch cộng đồng làm phương cách nâng cao đời sống cho phụ nữ nói riêng và bà con địa phương nói chung.
Chị Lù Thị Toản khởi nghiệp thành công từ mô hình homestay Mường Lay
Ảnh: CTV
Sinh năm 1993, lớn lên tại bản Quan Chiêng, chị Toản sớm thấm thía những khó khăn của vùng đất ven lòng hồ. Đời sống của người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp quy mô nhỏ, thu nhập thấp và thiếu ổn định. Phụ nữ quanh năm gắn với việc nhà, nương rẫy, ít có cơ hội tham gia các hoạt động kinh tế ngoài gia đình. Trong quá trình làm công tác Hội Phụ nữ và quản lý tổ tiết kiệm vay vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội tại bản, chị nhận thấy mong muốn cải thiện thu nhập, nâng cao vị thế của phụ nữ là rất rõ ràng, song con đường để hiện thực hóa điều đó vẫn còn nhiều trắc trở.
Năm 2021, khi được tham gia các lớp tập huấn về du lịch cộng đồng và đi thực tế tại một số địa phương, chị Toản nhận ra đây không chỉ là một hướng phát triển kinh tế mới, mà còn là cách để cộng đồng tự làm chủ sinh kế, bảo tồn văn hóa và tạo động lực phát triển bền vững. Với lợi thế về cảnh quan lòng hồ, hệ thống nhà sàn truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc phong phú, Mường Lay có đủ điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng gắn với đời sống bản địa.
Cuối năm 2021, chị Lù Thị Toản bắt đầu khởi nghiệp với mô hình homestay Mường Lay, xuất phát từ chính ngôi nhà sàn của gia đình mình. Không có nền tảng chuyên môn về du lịch, chị tự mày mò học hỏi từng khâu, từ đón tiếp khách, chuẩn bị bữa ăn, đến tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Những ngày đầu còn nhiều bỡ ngỡ, song chị kiên trì thử nghiệm mô hình homestay gắn với trải nghiệm "sống như người bản", coi đó là cách để du khách cảm nhận trọn vẹn đời sống và văn hóa địa phương.
CHÌA KHÓA NÂNG CAO ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN
Tháng 1.2022 trở thành dấu mốc quan trọng, khi TX.Mường Lay (cũ) tổ chức Lễ hội đua thuyền và Giải dù lượn quốc gia. Trước tình hình thiếu nơi lưu trú cho VĐV và du khách, chị Toản chủ động vận động bà con trong bản Quan Chiêng và các bản lân cận chỉnh trang nhà cửa, cùng tham gia đón khách. Gần 1.000 lượt khách đã được cộng đồng phục vụ ăn, ở và trải nghiệm văn hóa trong dịp này. Thành công ban đầu ấy không chỉ mang lại nguồn thu, mà quan trọng hơn đã tạo niềm tin cho người dân về khả năng phát triển du lịch ngay tại bản làng.
Mô hình khởi nghiệp của chị Lù Thị Toản đã tạo sinh kế cho nhiều người dân địa phương, đặc biệt là phụ nữ
Ảnh: CTV
Từ nền tảng đó, mô hình du lịch cộng đồng homestay Mường Lay từng bước được lan tỏa. Sau 3 năm triển khai, mô hình đã hình thành 6 homestay, đón khoảng 2.500 lượt khách mỗi năm, doanh thu ước đạt 1,8 tỉ đồng/năm. Hoạt động này tạo việc làm ổn định cho 38 lao động, trong đó khoảng 60% là phụ nữ và thanh niên địa phương, đồng thời nâng thu nhập bình quân của các hộ tham gia từ 30 triệu đồng/năm lên 55 triệu đồng/năm.
Điểm nổi bật trong cách làm của chị Lù Thị Toản là luôn đặt phụ nữ vào vị trí trung tâm. Năm 2023, mô hình "Tổ phụ nữ tham gia phát triển du lịch cộng đồng" được thành lập do chị làm chủ nhiệm, quy tụ 33 hộ gia đình tham gia. Đây không chỉ là những người làm dịch vụ, mà còn là những "đại sứ văn hóa", đưa hình ảnh quê hương đến gần hơn với du khách.
Từ chỗ chỉ quen với công việc gia đình, nhiều chị em mạnh dạn bước ra làm kinh tế, có thu nhập ổn định từ chính ngôi nhà sàn của mình. Họ trực tiếp làm chủ homestay, dịch vụ ẩm thực, biểu diễn văn nghệ hoặc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách. Không chỉ cải thiện đời sống vật chất, việc tham gia mô hình còn giúp chị em nâng cao kỹ năng giao tiếp, quản lý tài chính và tự tin hơn trong đời sống xã hội. Việc phụ nữ đóng vai trò chủ thể trong mô hình cũng góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng về vị thế của phụ nữ trong phát triển kinh tế - xã hội.
THAY ĐỔI TƯ DUY SẢN XUẤT
Mô hình du lịch cộng đồng do chị Toản dẫn dắt không chỉ tạo sinh kế trực tiếp, mà còn hình thành chuỗi giá trị lan tỏa trong cộng đồng. Nông sản địa phương có đầu ra ổn định hơn, sản phẩm thủ công được tiêu thụ tại chỗ, dịch vụ vận chuyển, dẫn tour và trải nghiệm lòng hồ cùng phát triển. Đặc biệt, các đội văn nghệ của bản có điều kiện duy trì hoạt động, góp phần bảo tồn những làn điệu xòe, tiếng khèn bè, hát Then - những giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào Thái ở Mường Lay.
Không chỉ phát triển kinh tế, mô hình còn lan tỏa văn hóa bản địa
Ảnh: CTV
Bên cạnh phát triển kinh tế, một phần doanh thu được trích cho quỹ cộng đồng và quỹ bảo tồn, phục vụ hoạt động vệ sinh môi trường, gìn giữ cảnh quan và sinh hoạt chung của bản. Yếu tố môi trường cũng được đặt song hành với phát triển du lịch. Các homestay từng bước áp dụng tiêu chí du lịch xanh như phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần, tiết kiệm năng lượng và giữ gìn không gian sống truyền thống. Du lịch vì thế không làm phá vỡ nhịp sống bản địa, mà trở thành động lực để người dân nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và cảnh quan nơi mình sinh sống.
Những nỗ lực bền bỉ ấy đã mang lại sự ghi nhận từ các cấp, các ngành cho cá nhân chị Lù Thị Toản với nhiều bằng khen, giấy khen của Hội Liên hiệp phụ nữ VN; Tỉnh ủy, UBND tỉnh Điện Biên. Cuối năm 2025, chị được T.Ư Đoàn, T.Ư Hội Liên hiệp thanh niên VN tuyên dương là thanh niên tiêu biểu các tỉnh miền núi phía bắc.
Chị Toản chia sẻ điều chị trân trọng nhất là sự đổi thay từng ngày của bản làng: đời sống người dân được cải thiện, phụ nữ tự tin hơn, cộng đồng gắn kết hơn và văn hóa truyền thống được gìn giữ trong dòng chảy phát triển mới.
Ông Lù Văn Ánh, Phó chủ tịch UBND P.Mường Lay, đánh giá rất cao tinh thần trách nhiệm với cộng đồng của chị Lù Thị Toản. Theo ông Ánh, chị Toản là nhân tố tiên phong tại địa phương trong việc khởi nghiệp mô hình homestay và kết nối các sản phẩm du lịch bản địa.
Trong bối cảnh nhận thức về làm du lịch của bà con còn hạn chế, bước đi mạnh mẽ của chị Toản không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình mà còn trở thành "ngọn cờ đầu" thay đổi tư duy sản xuất của nhân dân. Điểm đáng quý nhất là chị không làm giàu đơn lẻ mà chủ động mở rộng mô hình, liên kết với chị em phụ nữ để xây dựng mạng lưới du lịch cộng đồng bài bản.
Nhờ sự dẫn dắt của chị, người dân trong bản đã chuyển dịch mạnh từ nông nghiệp sang phát triển thương mại, dịch vụ. Ông Ánh khẳng định những đóng góp của chị Toản đã giúp ổn định sinh kế cho nhiều hộ gia đình, giúp bản làng trở thành điểm sáng về kinh tế, phù hợp hoàn toàn với định hướng phát triển du lịch xanh và bền vững của P.Mường Lay.
