Ở tuổi 49, giai đoạn mà nhiều người vẫn còn còn khỏe mạnh với công việc ổn định và con cái trưởng thành, một người đàn ông tại Trung Quốc lại bất ngờ được chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối. Điều đáng nói, trước đó ông gần như không có triệu chứng rõ ràng.
Theo các bác sĩ chuyên khoa thận, đây không phải trường hợp hiếm. Nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn nặng, bởi thận là cơ quan “im lặng”, ít gây đau đớn trong giai đoạn đầu của bệnh.
Điều khiến bác sĩ trăn trở hơn cả là khi nhìn lại thói quen sinh hoạt, bệnh nhân thường chỉ nhắc đến những món ăn rất quen thuộc trong đời sống hàng ngày.
Ăn mặn kéo dài: “sát thủ thầm lặng” của thận
Nhiều người biết ăn mặn dễ gây tăng huyết áp nhưng lại ít chú ý đến mối liên hệ trực tiếp với thận. Thận có nhiệm vụ lọc máu và đào thải natri dư thừa. Khi lượng muối nạp vào quá cao trong thời gian dài, áp lực lọc của cầu thận tăng lên, lâu dần gây tổn thương và làm giảm khả năng lọc.
Theo các báo cáo dinh dưỡng, lượng muối trung bình của người trưởng thành thường vượt xa mức khuyến nghị (5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới), thậm chí có thể gấp đôi.
Việc tích tụ natri còn khiến cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích máu và huyết áp. Trong khi đó, tăng huyết áp lại là yếu tố thúc đẩy suy thận tiến triển nhanh hơn.
Các món như dưa muối, thịt ướp mặn, nước chấm, đồ ăn ngoài… khi cộng dồn có thể khiến lượng muối vượt ngưỡng nhiều lần mà người ăn không nhận ra.
Nội tạng, đồ nướng, bia rượu: “bộ ba” làm tăng axit uric
Tình trạng axit uric cao ngày càng phổ biến, nhưng nhiều người chỉ quan tâm khi bị gout mà bỏ qua nguy cơ với thận.
Axit uric là sản phẩm chuyển hóa của purin, chất có nhiều trong nội tạng động vật, nước dùng đậm đặc và các món nướng. Khi lượng axit uric tăng cao kéo dài, tinh thể urat có thể lắng đọng trong thận, gây tổn thương mạn tính.
Đáng chú ý, thói quen ăn đồ nướng kèm bia rượu càng làm tình trạng nghiêm trọng hơn, vì rượu cản trở quá trình đào thải axit uric.
Các nghiên cứu cho thấy, người có nồng độ axit uric cao có nguy cơ tiến triển bệnh thận mạn cao gấp hơn 2 lần so với người bình thường. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chủ quan, chỉ kiêng khem khi đau gout tái phát.
Đồ uống nhiều đường: con đường dẫn đến suy thận khó đảo ngược
Trà sữa, nước ngọt, nước trái cây đóng chai… là nguồn cung cấp lượng đường lớn nhưng lại dễ bị xem nhẹ.
Việc tiêu thụ đường dạng lỏng khiến đường huyết tăng nhanh, kích thích cơ thể tiết nhiều insulin. Lâu dần, cơ thể giảm nhạy cảm với insulin, làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tiểu đường.
Bệnh thận do tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Quá trình này diễn ra âm thầm: từ tăng lọc cầu thận, xuất hiện protein niệu, đến suy giảm chức năng không hồi phục.
Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đường còn góp phần gây béo phì, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp và “tấn công” thận cùng một lúc.
Thận “chịu đựng giỏi” nhưng không phải vô hạn
Một đặc điểm nguy hiểm của thận là khả năng bù trừ rất mạnh. Khi một phần chức năng suy giảm, phần còn lại có thể hoạt động thay thế khiến cơ thể không có biểu hiện rõ ràng trong thời gian dài. Chỉ đến khi xuất hiện các dấu hiệu như tiểu nhiều về đêm, phù, nước tiểu có bọt… thì chức năng thận thường đã suy giảm đáng kể.
Cảnh báo từ bác sĩ: Đừng đợi cơ thể lên tiếng
Ba yếu tố: ăn mặn, ăn nhiều purin và tiêu thụ nhiều đường nếu tồn tại riêng lẻ có thể chưa gây hậu quả ngay. Nhưng khi kéo dài và kết hợp trong nhiều năm, chúng sẽ tạo ra tác động cộng hưởng, đẩy nhanh quá trình suy thận.
Để giảm nguy cơ tổn thương thận từ sớm, các bác sĩ khuyến cáo cần xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh và duy trì lâu dài, cụ thể:
Giảm muối trong khẩu phần ăn: hạn chế đồ muối chua, thực phẩm chế biến sẵn, món ăn đậm vị; nên giữ lượng muối dưới 5g/ngày
Ăn đạm hợp lý: ưu tiên cá, thịt nạc, trứng, đậu; hạn chế nội tạng, thịt đỏ và các món hầm đậm đặc
Hạn chế đồ ngọt, nước uống có đường: tránh trà sữa, nước ngọt, nước ép đóng chai để phòng nguy cơ tiểu đường và tổn thương thận
Hạn chế bia rượu: đặc biệt không kết hợp thường xuyên với đồ nướng, thực phẩm giàu đạm
Uống đủ nước mỗi ngày: duy trì khoảng 1,5–2 lít nước, uống đều trong ngày
Tăng cường rau xanh, trái cây giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng
Duy trì lối sống lành mạnh, tránh ăn đêm, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng
Khám sức khỏe định kỳ: kiểm tra nước tiểu và chức năng thận ít nhất mỗi năm một lần
Việc điều chỉnh những thói quen tưởng chừng nhỏ này, nếu duy trì đều đặn, có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ suy thận trong tương lai.
