Cũng như mọi năm, thị trường bánh trung thu năm nay vẫn là cuộc cạnh tranh khốc liệt về sự sáng tạo hương vị, bao bì để giành thị phần vốn đang dần bão hòa. Nhưng chính “ma trận” này cũng khiến người tiêu dùng hoang mang.
Bỏ tiền triệu mua bánh trung thu kèm trà, rượu
Theo khảo sát, phân khúc bánh trung thu cao cấp đang rất đa dạng với nhiều mẫu mã độc lạ, hút mắt, tất nhiên là đi kèm giá đắt đỏ. Trong khi các loại bánh thông thường chỉ vài trăm nghìn đồng/hộp thì bánh cao cấp đắt hơn rất nhiều, lên đến hàng triệu đồng. Đa số những loại bánh này đều có hương vị độc lạ với nguyên liệu đắt đỏ như vi cá mập, bào ngư, yến sào, hải sâm, gà quay...Cùng với đó là những mẫu hộp được thiết kế độc quyền nhằm tạo dấu ấn cá nhân của các thương hiệu sản xuất. Đặc biệt, các vật phẩm đi kèm như rượu, trà, bộ dao nĩa hay chén trà sang trọng cũng được bán kèm, càng làm cho những sản phẩm này đắt thêm, thích hợp để làm quà biếu hơn là để mua về ăn.
Tại các khách sạn, giá bánh có loại lên đến hơn 10 triệu đồng/hộp kèm nhiều quà tặng giá trị. Tuy nhiên, các loại bánh này thường hướng tới những khách hàng riêng biệt, không bày bán phổ biến trên thị trường.
Còn với các doanh nghiệp sản xuất, hầu hết đều cho ra mắt những sản phẩm cao cấp, bên cạnh những loại bánh bình dân. Đây được coi là chiến lược khẳng định thương hiệu với người tiêu dùng, vì thế doanh nghiệp đầu tư rất cầu kỳ về thiết kế, chất lượng, đồ bán kèm. Giá của những dòng bánh này dao động từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng/hộp. Ví dụ hộp “Trăng vàng quế hoa vọng nguyệt” của một thương hiệu lớn gồm 6 bánh loại 165 gram và một hộp trà ô long 50 gram có giá 2 triệu đồng. Với hộp 4 bánh kèm trà thì có giá 1,5 triệu đồng. Hay một loại bánh cao cấp khác cũng có giá 1,999 triệu đồng/hộp, gồm 5 bánh và 1 chai rượu vang. Một loại bánh khác gồm 6 bánh cùng rượu vang và bộ dao nĩa bằng inox sang trọng được bán tới 3 triệu đồng/hộp...
Bánh trung thu cao cấp có giá lên đến vài triệu đồng/hộp. (Ảnh minh họa)
Theo khảo sát, dù rất bắt mắt nhưng những loại bánh cao cấp này lại khá vắng khách. Nhiều nhân viên cho biết, năm nay, sức mua không sôi động như mọi năm, thậm chí loại đắt tiền còn ế ẩm do người mua chủ yếu lựa chọn những loại bánh lẻ, giá vừa phải. “ Nhiều năm nay, bánh đắt tiền dần vắng khách vì người tiêu dùng không còn quá chuộng về mẫu mã cầu kỳ. Hơn nữa, thị trường ngày càng bão hòa vì bánh trung thu cũng được nhiều cửa hàng bán quanh năm, người tiêu dùng không còn nhu cầu cao vào mỗi dịp Tết trung thu nữa. Vì thế, bánh cao cấp chỉ phục vụ nhu cầu làm quà biếu, tặng cho bạn bè, người thân, đối tác ”, chị Nguyễn Hà, nhân viên có kinh nghiệm thâm niên bán bánh trung thu nói.
Chị Trần Thị Hiền (phố Tân Khai, phường Thanh Trì, Hà Nội) cho biết, bánh trung thu không phải mặt hàng thiết yếu. Vì thế khi cân đối chi tiêu, người tiêu dùng có thu nhập hạn chế thường phải giảm số lượng mua hoặc chuyển sang sản phẩm có giá thấp hơn. “ Nếu không mua để biếu, tặng, chúng tôi chỉ mua một, hai cặp bánh vừa đủ dùng trong gia đình. Khi lựa chọn, chúng tôi quan tâm đến hương vị, chất lượng và giá bán hơn thiết kế hộp quà ”, chị Hiền nói.
Ở góc độ khác, chị Mai Linh (phường Vĩnh Hưng, Hà Nội), bày tỏ: “ Tôi cũng muốn thử những loại bánh cao cấp xem hương vị như thế nào nhưng mức giá quá đắt, 1 hộp bánh có khi gần bằng 1/5 lương hằng tháng. Đáng nói là phần lớn giá lại đổ vào những vật phẩm đi kèm mà tôi không có nhu cầu, vì vậy tôi không muốn bỏ tiền mua. Nếu chỉ bán bánh thôi thì có lẽ giá đã giảm đi rất nhiều ”.
Nỗi lo an toàn thực phẩm
Không chỉ băn khoăn về giá, nhiều khách hàng còn canh cánh nỗi lo về vấn đề chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, nhất là với các loại bánh handmade đang bán rất nhiều qua “chợ mạng”.
Vào giai đoạn cao điểm, việc mua bánh trung thu handmade “nhà làm” qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử ngày càng bùng nổ với vô vàn mẫu mã, những hình ảnh, video và lời quảng cáo hấp dẫn. Nhưng dù thuận tiện khi mua bán, khách hàng lại rơi vào “bẫy” mua phải hàng kém chất lượng do khó kiểm chứng nguồn gốc xuất xứ, điều kiện bảo quản hay chất lượng thực tế của sản phẩm. Đặc biệt, ngay cả cơ quan quản lý cũng không thể kiểm soát được hết những nguồn hàng trôi nổi này.
“ Tôi vừa mua bánh trung thu handmade vì hình thức rất đẹp, kiểu dáng bắt mắt với giá 80.000 đồng/chiếc 250gram. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau đã hỏng vì nhân thiu, vỏ cứng. Bánh cũng chỉ được đóng gói thô sơ, không chuẩn chỉ như của các doanh nghiệp. Nguồn gốc nguyên liệu chắc cũng do các cá nhân tự lựa chọn, chế biến nên mua xong mà tôi vẫn hoang mang chất lượng có đảm bảo không, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm như thế nào? Nếu có vấn đề gì xảy ra về sức khỏe thì ai sẽ là người bảo vệ người tiêu dùng? ”, chị Linh đặt câu hỏi.
Bánh trung thu handmade bán tràn lan trên “chợ mạng” nhưng khó kiểm soát được chất lượng. (Ảnh minh họa)
Ngay cả bánh trung thu truyền thống được sản xuất thủ công cũng khiến người mua băn khoăn về chất lượng. Tại một làng nghề làm bánh trung thu truyền thống ở ngoại thành Hà Nội, các hộ sản xuất ở đây cho biết, bánh được làm theo kinh nghiệm gia truyền từ đời này sang đời khác, không sử dụng chất bảo quản và có thời hạn sử dụng ngắn. Vì thế, nếu bánh không được bảo quản đúng cách sẽ rất nhanh hỏng. Tuy nhiên, hiện các cơ sở đã đăng ký sản phẩm, sử dụng nhãn mác và mã QR truy xuất nguồn gốc nhằm cung cấp thông tin cho người mua.
Nhưng khảo sát thực tế cho thấy vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm ở đây vẫn chưa hoàn toàn đáng tin cậy. Tại một xưởng sản xuất, PV ghi nhận nhân công trực tiếp nhào bột, nặn bánh, đóng khuôn và đóng gói bằng tay không, đồng thời không sử dụng khẩu trang, tạp dề theo quy định, khiến trang phục chưa bảo đảm vệ sinh trong quá trình chế biến. Không gian sản xuất bánh của nhiều hộ sản xuất vẫn chật chội, chủ yếu là không gian gia đình, vì thế vấn đề vệ sinh vẫn chưa được đảm bảo tốt nhất.
Một băng rôn tuyên truyền, khuyến cáo người dân cần cẩn trọng để mua được bánh trung thu chất lượng.
Sức mua chậm ở mọi phân khúc
Dù đã sát Tết Trung thu nhưng thị trường bánh trung thu vẫn khá vắng lặng do sức mua giảm mạnh so với mọi năm, ở mọi phân khúc. Trên đường phố Hà Nội, dễ dàng nhận thấy những quầy bánh vắng khách, thậm chí có nơi đã dựng quầy nhưng lại quây bạt, không hoạt động. Nhiều cửa hàng bắt đầu treo biển khuyến mại “mua 1 tặng 1” để tiêu thụ những sản phẩm cận date.
Nhân viên bán hàng tại một quầy bánh trên đường Thanh Nhàn cho biết, lượng bánh tiêu thụ hiện chỉ bằng khoảng 50% so với cùng thời điểm năm trước, dù Trung thu chỉ còn cách 2 ngày. “Năm nay các thương hiệu đều bán hàng online, giá trên sàn thương mại điện tử cũng tương đương tại cửa hàng. Khách chủ yếu mua bánh lẻ về thắp hương và ăn, rất ít người mua hộp bánh giá trị cao để làm quà”, chị Nguyệt nói.
Hiện cửa hàng chưa triển khai chương trình giảm giá sâu như mua 2 tặng 1 hay giảm 1/3 giá nhưng với khách mua đơn hàng từ 1,3 triệu đồng thì cửa hàng chấp nhận giảm 40.000 đồng nhằm kích cầu.
“Từ đầu tháng đến nay, cửa hàng đạt doanh thu trung bình 5-7 triệu đồng/ngày nhưng nhiều ngày không đạt được. So với năm trước, lượng hàng bán ra ước giảm khoảng 50%”, chị Nguyệt nói thêm
Tương tự, chị Phan Thị Yến Chi, nhân viên bán bánh trung thu trên đường Minh Khai cũng cho biết trung bình mỗi ca 5 tiếng chỉ đạt doanh thu khoảng 1 triệu đồng.
Một quầy hàng tại trung tâm xã Thanh Trì được dựng lên nhưng không mở bán. (Ảnh chụp sáng 22/9).
Trong khi đó, các hộp bánh giá hàng triệu đồng còn chịu áp lực lớn hơn do phụ thuộc nhiều vào nhu cầu biếu, tặng. Theo ghi nhận tại các điểm bán, khách hàng khi biết giá bán thì lập tức chuyển sang mua các loại bánh lẻ để tiết kiệm chi tiêu.
Tại thôn Nội Am, xã Nam Phù (Hà Nội), nơi có nghề làm bánh mứt kẹo truyền thống hơn nửa thế kỷ, hoạt động sản xuất, mua bán trước Tết Trung thu cũng khá trầm lắng. Quan sát nhiều hộ sản xuất từ sáng sớm đến gần trưa, lượng khách đến mua không nhiều.
Ở đây chủ yếu bán các loại bánh có hương vị quen thuộc: bánh thập cẩm chà bông, đậu xanh, trà xanh, khoai môn, cốm loại 150 gram có giá 25.000 đồng/chiếc; loại 200 gram giá 28.000-30.000 đồng/chiếc; loại 300 gram giá 45.000 đồng/chiếc. Bánh cá chép khoảng 200.000 đồng/hộp.
Theo chị Nguyễn Thị Hoa, chủ cơ sở bánh mứt gia truyền Thành Đạt, dù sản phẩm được cấp chứng nhận OCOP 3 sao năm 2024 và giá bán tương đối phù hợp nhưng sức tiêu thụ năm nay giảm mạnh. “Cơ sở chủ yếu phục vụ người dân trong làng và khu vực lân cận. Đến thời điểm này, một số sản phẩm bán chậm nên gia đình đã không sản xuất, lượng hàng bán ra cũng chỉ bằng 60% so với cùng thời điểm năm trước”, chị Hoa nói.
Cơ sở sản xuất bánh trung thu bị phạt gần 90 triệu vì dùng nguyên liệu không rõ nguồn gốc xuất xứ
Lực lượng QLTT TP Hà Nội vừa kiểm tra, phát hiện một cơ sở kinh doanh sử dụng một số nguyên liệu không rõ nguồn gốc xuất xứ để sản xuất bánh trung thu tại số 28 ngách 118 ngõ 7 Yên Nội, phường Thượng Cát, TP Hà Nội.
Tại thời điểm kiểm tra, chủ hộ không xuất trình được Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với địa điểm sản xuất trên. Lực lượng chức năng cũng phát hiện cơ sở sử dụng một số nguyên liệu không rõ nguồn gốc, xuất xứ để sản xuất bánh.
Đội QLTT số 22 đã tạm giữ toàn bộ 214 sản phẩm, gồm 195 bánh nướng và 19 bánh dẻo, để tiếp tục xử lý theo quy định của pháp luật.
Tổng số tiền dự kiến xử phạt đối với 2 hành vi vi phạm là hơn 87 triệu đồng.
