Giấc mơ an cư ngày một xa tầm với
Thành phố về đêm lấp lánh ánh đèn, trong khi đó tại căn phòng trọ hơn 20m² của Nguyễn Hoàng Nam, 32 tuổi, chỉ có ánh sáng xanh hắt ra từ màn hình máy tính.
Nam vừa đóng bản kế hoạch tiết kiệm để mua nhà. Một bên là khoản tiết kiệm gần 1,8 tỷ đồng sau hơn 10 năm đi làm. Một bên là giá căn hộ anh từng định mua cách đây hơn 2 năm.
Ngày ấy, căn nhà khoảng 50m² được chào bán hơn 2,7 tỷ đồng. Nam tự nhủ chỉ cần cố thêm vài năm, vay ngân hàng một phần là đủ. Nhưng đến khi sổ tiết kiệm dày thêm vài trăm triệu, giá căn hộ ấy đã vượt mốc 4 tỷ đồng.
Làm việc trong lĩnh vực tài chính với thu nhập hơn 35 triệu đồng mỗi tháng - mức lương từng được xem là đáng mơ ước với nhiều người trẻ, Nam gần như không tiêu xài cho những thú vui đắt đỏ. Thế nhưng theo năm tháng, khoảng cách đến ngôi nhà đầu tiên không những không gần hơn mà còn xa thêm một chút. "Cảm giác như đang chạy trên máy chạy bộ vậy, dù tăng tốc cũng mãi không đến đích", anh cười chua xót.
Còn với vợ chồng chị Đỗ Thị Hải, quê Nghệ An, dù mưu sinh nơi thành phố nhưng thâm tâm luôn hướng về quê nhà cách hơn 300km, nơi hai đứa con nhỏ đang sống cùng ông bà nội.
Tối nào vợ chồng chị cũng gọi về nhà. Con trai út đã biết đọc, biết viết, đã quen với việc ông bà là người đi họp phụ huynh, đưa đón mỗi buổi học.
"Nhiều lúc chỉ muốn đón cả nhà lên ở cùng. Nhưng thuê nhà rộng hơn, rồi tiền học, tiền sinh hoạt... mình không kham nổi", chị Hải nói. Không phải anh chị chưa nghĩ đến chuyện về hẳn quê để được gần con cái, cha mẹ, nhưng đất ở quê giờ cũng đã tăng gấp đôi chỉ sau vài năm, lại khó tìm việc phù hợp, ý định ấy cũng đành phải gạt đi.
Câu chuyện của anh Nam hay gia đình chị Hải không phải là cá biệt, mà là nỗi niềm chung của hàng triệu người lao động hiện nay. Theo thống kê mới nhất của Numbeo, nền tảng thống kê chi phí sinh hoạt toàn cầu, Việt Nam hiện đứng thứ 10 trong hơn 100 quốc gia về mức độ khó tiếp cận nhà ở. Đặc biệt, tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, một hộ gia đình phải tích lũy hơn 30 năm thu nhập để mua nhà với điều kiện không chi tiêu cho các nhu cầu khác.
Tại các đô thị lớn, nhiều gia đình chấp nhận sống tạm trong những căn nhà trọ tiềm ẩn rủi ro cháy nổ, an ninh kém, điều kiện sống không đảm bảo. (Ảnh minh họa: AI)
Tương tự, báo cáo của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cũng chỉ ra rằng trong 10 năm qua, thu nhập bình quân đầu người tại các đô thị lớn đã tăng gấp đôi, từ 4 - 5 triệu đồng/tháng lên 8 - 10 triệu đồng/tháng.
Với thực trạng giá căn nhà chung cư tăng gấp 3, thậm chí gấp 8 lần trong vòng một thập kỷ qua, một gia đình trung bình tại Việt Nam cần khoảng 26 năm tích lũy để mua căn hộ, trong khi con số trung bình trên thế giới là 15 năm.
Nỗi đau của một thế hệ, hệ lụy của cả xã hội
Theo Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS), hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại các đô thị lớn đang chọn thuê nhà do áp lực tài chính. Báo cáo của Batdongsan.com.vn cũng cho thấy, khoảng 55% người dưới 35 tuổi vẫn ở thuê, trong khi tỷ lệ sở hữu nhà chỉ khoảng 14%.
Căn nhà đầu tiên vốn là điểm khởi đầu của rất nhiều kế hoạch: chờ mua được nhà rồi mới kết hôn, chờ ổn định mới sinh con, chờ nhà cửa rộng rãi mới đón cha mẹ về ở cùng… Nhưng khi điểm tựa ấy mãi xa tầm với, những dự định lần lượt rơi vào trạng thái trì hoãn.
Hơn thế, một hệ quả khó đo lường nhưng rất nguy hiểm, chính là sự suy giảm niềm tin và động lực sống của thế hệ trẻ. Khi công sức nhiều năm lao động không theo kịp tốc độ tăng giá nhà, cảm giác bất công và bị bỏ lại phía sau khiến ý chí vươn lên bị bào mòn.
Nhiều người vì thế lựa chọn từ bỏ thay vì tiếp tục theo đuổi, chấp nhận thuê nhà dài hạn, coi việc sở hữu một mái ấm là mục tiêu quá xa vời. Khi nền tảng căn bản nhất là an cư trở nên mong manh, nguy cơ hình thành một thế hệ "ba không" (không nhà, không hôn nhân, không con cái) cũng dần hiện hữu.
Những số liệu nhân khẩu học đang phần nào phản ánh xu hướng đó. Theo Cục Thống kê, độ tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt tăng từ 24,1 tuổi năm 1999 lên 27,3 tuổi vào năm 2024. Mức sinh giảm xuống còn 1,91 con/phụ nữ, thấp nhất trong lịch sử; riêng Hà Nội và TP.HCM đã tiến gần ngưỡng "sinh thấp nghiêm trọng". Theo các chuyên gia, giá nhà và chi phí sinh hoạt đắt đỏ là một trong những rào cản lớn nhất khiến nhiều người trẻ chần chừ trước những quyết định quan trọng của cuộc đời.
Độ tuổi kết hôn của người Việt ngày càng cao (Biểu đồ: Entiz thực hiện dựa trên nguồn số liệu Cục Thống kê - Bộ Tài Chính)
Các nhà nhân khẩu học cũng cảnh báo, xu hướng này nếu lan rộng sẽ tạo hệ lụy khó lường trong bối cảnh cơ cấu dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, gây thiếu hụt lao động, gia tăng gánh nặng an sinh xã hội và đe dọa đến nền kinh tế. Thực tế, chúng ta đã có bài học nhãn tiền từ một số quốc gia trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước châu Âu.
Có thể thấy, điều bất cập không chỉ nằm ở giá nhà tăng cao, mà còn ở sự lệch pha giữa nguồn cung và nhu cầu thực. Thị trường không thiếu nhà, nhưng lại thiếu những căn nhà mà số đông người lao động có thể tiếp cận.
Trước thực trạng đó, Chính phủ đã triển khai Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021 - 2030. Bên cạnh số lượng, yêu cầu về chất lượng các dự án nhà ở xã hội cũng là vấn đề được quan tâm.
Dự án Fhome+ Hưng Lộc (Tên pháp lý: Nhà ở xã hội OXH-2 thuộc dự án khu đô thị tại xã Hưng Lộc, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An) được phát triển theo tiêu chuẩn nhà ở thương mại với đầy đủ tiện nghi.
Làm thế nào để nhà ở xã hội không còn bị gắn mác nhà chất lượng kém hơn, tiện ích nghèo nàn hơn? Điều cốt lõi nằm ở triết lý phát triển của các chủ đầu tư, đòi hỏi phải đặt chất lượng sống của cư dân làm trung tâm, chăm chút từng không gian bằng sự tử tế, để mỗi người dân đều có cơ hội an cư đúng nghĩa.
