Giữa lúc châu Âu đang chật vật vì giá điện, giá khí đốt leo thang, có một ngôi làng nhỏ ở Đức suốt hơn một thập kỷ qua gần như không biết đến khái niệm “khủng hoảng năng lượng”.
Ngôi làng đó tên là Feldheim, thuộc bang Brandenburg, cách thủ đô Berlin khoảng 80-90 km về phía Nam. Với chỉ khoảng 200 cư dân, Feldheim là cộng đồng đầu tiên và đến nay vẫn gần như duy nhất tại Đức hoàn toàn tự chủ điện và nhiệt từ năng lượng tái tạo.
Cả làng góp vốn, cả làng hưởng lợi
Feldheim từng là một làng nông nghiệp bình thường, thậm chí có phần lạc hậu. Sau khi nước Đức thống nhất, vùng Brandenburg rơi vào tình trạng suy thoái: dân số già, người trẻ rời đi, cơ hội kinh tế hạn chế. Không ai nghĩ nơi đây sẽ trở thành “biểu tượng sống” cho cuộc chuyển đổi năng lượng (Energiewende) của Đức.
Bước ngoặt đến vào năm 1995, khi một sinh viên có tên Michael Raschemann đề xuất xây dựng những tua bin gió đầu tiên trên cánh đồng quanh làng.
Thay vì bị phản đối như ở nhiều nơi khác tại Đức, dự án tại Feldheim được đưa ra thảo luận công khai trong các cuộc họp dân.
“Không có áp lực, không có áp đặt. Ai cũng được phát biểu”, ông Joachim Gluck, một cư dân sống cả đời ở Feldheim, nhớ lại.
Khác với mô hình phổ biến tại Đức, nơi các tập đoàn năng lượng lớn kiểm soát dự án quy mô lớn, làng Feldheim đi theo con đường ngược lại.
Người dân được mời góp vốn 3.000 euro (khoảng 92 triệu đồng) mỗi hộ để trở thành cổ đông của công ty năng lượng địa phương. Doanh nghiệp Energiequelle do Raschemann sáng lập chịu trách nhiệm thiết kế, xây dựng và vận hành nhưng lợi ích kinh tế được chia sẻ với cộng đồng.
Những tua bin gió đầu tiên “mọc” lên năm 1997. Đến nay, khu vực quanh Feldheim có hơn 50 turbine gió, với tổng sản lượng hàng năm lên tới 140-175 triệu kWh điện.
Đáng chú ý là Feldheim chỉ dùng chưa tới 1% lượng điện này. Phần còn lại được bán vào lưới điện quốc gia, mang lại nguồn thu ổn định cho làng.
Điện gió chỉ là điểm khởi đầu. Thành công tiếp theo đến từ việc xây dựng nhà máy biogas năm 2009, tận dụng phân gia súc, rơm rạ và ngô từ hợp tác xã nông nghiệp địa phương.
Ban đầu, biogas chỉ nhằm sưởi ấm chuồng trại. Sau đó, các kỹ sư nhận ra lượng nhiệt tạo ra đủ để sưởi ấm toàn bộ ngôi làng.
Một hệ thống sưởi trung tâm dài gần 3km được xây dựng, dẫn nhiệt trực tiếp đến từng hộ dân. Khi nhiệt độ xuống thấp, nhà máy đốt dăm gỗ sẽ hỗ trợ. Khi nhu cầu tăng đột biến, công nghệ điện - nhiệt biến điện gió thành nhiệt tức thời.
Song song đó, Feldheim còn phát triển trang trại điện mặt trời với khoảng 10.000 tấm pin, hệ thống lưu trữ pin quy mô lớn và dự án sản xuất hydro xanh. Tất cả được kết nối bằng lưới điện và lưới nhiệt riêng của làng, hoàn toàn độc lập với mạng lưới quốc gia.
Từ năm 2010, sau khi hoàn thiện lưới điện và hệ thống sưởi riêng, Feldheim chính thức trở thành ngôi làng đầu tiên ở Đức tự chủ hoàn toàn về năng lượng.
Hai đường dây điện song song
Một chi tiết đáng chú ý là Feldheim buộc phải tự xây dựng lưới điện riêng. Công ty quản lý lưới điện quốc gia khi đó từ chối bán hoặc cho thuê hạ tầng.
Kết quả là trong làng tồn tại hai hệ thống dây điện song song - một cũ, một mới và các hộ dân đã cắt kết nối hoàn toàn với lưới quốc gia.
Chi phí xây dựng lưới điện khoảng 400.000 euro (khoảng 12,3 tỷ đồng) còn mạng lưới sưởi lên tới 1,7 triệu euro (khoảng 52 tỷ đồng). Một nửa số tiền đến từ hỗ trợ của EU và bang Brandenburg, phần còn lại vay tín dụng dài hạn. Gần như toàn bộ hộ dân tham gia, chỉ có 2 hộ trong hơn 40 hộ từ chối.
Kết quả rất rõ ràng, giá điện tại Feldheim khoảng 16,5-16,6 eurocent (khoảng 5.000 đồng)/kWh, trong khi mức trung bình của Đức từng vượt 28 eurocent (khoảng gần 9.000 đồng). Chi phí sưởi thấp hơn khoảng 10% và phát thải CO2 gần như bằng 0, không phụ thuộc khí đốt hay nhiên liệu nhập khẩu.
Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng kể từ năm 2022 đến nay khiến nhiều quốc gia châu Âu lao đao, Feldheim trở thành một “ốc đảo” bình yên.
Ngày nay, Feldheim đón hơn 3.000 lượt khách mỗi năm. Ngôi làng đã thành lập Trung tâm Giáo dục và Trải nghiệm Năng lượng mới (NEF) và được UNESCO Đức vinh danh năm 2024.
Thị trưởng thành phố Treuenbrietzen mà làng Feldheim trực thuộc khẳng định: “Điều quan trọng nhất không phải công nghệ mà là người dân được tham gia, được hưởng lợi và được quyết định”.
Feldheim không phải là “phép màu” không thể sao chép. Ngôi làng không giàu tài nguyên đặc biệt, không được ưu ái công nghệ đắt đỏ từ đầu. Thành công của Feldheim nằm ở 3 yếu tố then chốt: đồng thuận cộng đồng; chia sẻ lợi ích kinh tế; phân quyền năng lượng, phi tập trung.
Trong khi nhiều quốc gia vẫn đặt chuyển đổi năng lượng lên vai các tập đoàn lớn, Feldheim cho thấy: một cộng đồng nhỏ, nếu được trao quyền và niềm tin, có thể đi nhanh hơn cả hệ thống khổng lồ.
Theo Euro News, ABC News, Energiequelle
