Trong các phương án đang lấy ý kiến có nội dung nghiên cứu hạ giải một số công trình hiện hữu, tổ chức lại không gian văn hóa, cảnh quan nhằm phục vụ việc tái thiết, chỉnh trang khu vực.
Thận trọng với việc hạ giải, tái cấu trúc không gian
Theo đó, đối với khu vực trụ sở UBND TP Hà Nội, phương án dự kiến bố trí công trình mới 9 tầng nổi, 4 tầng hầm trên cơ sở tái cấu trúc khu đất. Bên cạnh đó, nghiên cứu hạ giải trụ sở HĐND, UBND thành phố, rạp Khăn Quàng Đỏ và khối nhà Cung Thiếu nhi. Khu vực này dự kiến giữ lại 3 khối kiến trúc Pháp gồm Ấu trĩ viện, Kho bạc Đông Dương và Tòa Đốc lý.
Đối với khu vực Bưu điện Hà Nội, phương án đề xuất nghiên cứu hạ giải một số công trình kiến trúc chưa phù hợp, đồng thời nghiên cứu giải pháp gợi nhắc, tái hiện hình ảnh, hình thái kiến trúc đặc trưng của chùa Báo Ân cũ tại không gian trung tâm trong khuôn viên bưu điện.
Khu vực Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và phụ cận được nghiên cứu gắn kết hệ thống quảng trường, vườn hoa, bảo tàng và không gian kiến trúc cảnh quan phía Đông hồ Hoàn Kiếm; kết nối trục Tràng Tiền với trục đại lộ cảnh quan sông Hồng; phát triển không gian văn hóa, nghệ thuật mở phía sau Nhà hát Lớn, hình thành không gian biểu diễn ngoài trời kết hợp với các công trình hiện hữu.
Cùng với đó, TP Hà Nội nghiên cứu tổ chức lại không gian, hợp nhất Bảo tàng Lịch sử quốc gia và Bảo tàng Cách mạng cũ để hình thành quần thể văn hóa liên thông trên mặt đất và không gian ngầm. Phương án cũng đặt vấn đề nghiên cứu bố trí công trình xây dựng mới, gồm tháp tài chính quốc tế tại khu đất Bảo tàng Cách mạng cũ sau khi tổ chức lại không gian bảo tàng. Các công trình mới, nếu được triển khai, sẽ được kiểm soát chặt chẽ về vị trí, tầng cao, hình khối, kiến trúc và trục nhìn, không che chắn các trục nhìn quan trọng, không làm suy giảm giá trị của các công trình lịch sử, văn hóa.
Là người dân sinh sống tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, bà Nguyễn Thị Kim Anh, cho rằng, việc chỉnh trang, mở rộng không gian công cộng quanh hồ là cần thiết, song việc hạ giải các công trình cần được cân nhắc kỹ. Hồ Hoàn Kiếm không chỉ là không gian cảnh quan mà còn gắn với lịch sử, ký ức và đời sống của người dân Thủ đô. Vì vậy, trước khi quyết định hạ giải một công trình, cần đánh giá đầy đủ giá trị lịch sử, kiến trúc và những dấu ấn mà công trình để lại.
“Nếu công trình thực sự không còn phù hợp thì có thể tính phương án thay thế, nhưng với những công trình có giá trị, cần ưu tiên bảo tồn, tránh việc chỉnh trang làm mất đi những nét riêng vốn có của khu vực hồ Hoàn Kiếm”, bà Kim Anh nói.
Đặt tiêu chí để bảo tồn giá trị lịch sử, cảnh quan
Dưới góc độ chuyên gia, KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đề nghị, việc điều chỉnh quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận cần đặt trong yêu cầu phát triển mới của Thủ đô, với những giải pháp đột phá về quy hoạch, tổ chức và tái cấu trúc không gian đô thị.
Theo KTS Phan Đăng Sơn, dù tái thiết hay điều chỉnh không gian như thế nào, hồ Hoàn Kiếm vẫn phải là biểu tượng của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Vì vậy, mọi sự can thiệp cần được thực hiện hết sức trân trọng, thận trọng. TP Hà Nội nên tiếp cận rộng hơn, gắn việc nghiên cứu, chỉnh trang khu vực hồ Hoàn Kiếm với khu phố cổ để giải quyết đồng bộ các vấn đề của khu vực trung tâm lịch sử.
Ông Trịnh Ngọc Long, Trưởng Phòng Quản lý kiến trúc, Sở Xây dựng TP Hà Nội, thông tin, thành phố xác định khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận có tính chất đặc biệt. Các giải pháp về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng và tổ chức không gian đều cần được nghiên cứu thận trọng, trên cơ sở bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và cảnh quan đặc trưng. “Mục tiêu là từng bước đưa khu vực hồ Hoàn Kiếm trở thành không gian có giá trị đặc biệt về văn hóa, lịch sử và tâm linh; vừa đáp ứng yêu cầu phát triển của đô thị hiện đại, vừa giữ được những giá trị làm nên bản sắc của khu vực”, ông Trịnh Ngọc Long nêu rõ.
Đối với việc cải tạo, di dời hoặc hạ giải một số công trình, ông Trịnh Ngọc Long nhận định, với vai trò và ý nghĩa đặc biệt của hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận, bất kỳ thay đổi nào về công trình, không gian đều có tác động nhất định đến cảnh quan chung. Việc hạ giải một công trình cần được nghiên cứu kỹ trong tổng thể cấu trúc không gian, cảnh quan, lịch sử, kiến trúc và chức năng của toàn khu vực.
Việc giữ lại, cải tạo, chuyển đổi công năng, di dời hay hạ giải một công trình cần dựa trên hệ thống tiêu chí, gồm giá trị lịch sử, văn hóa; giá trị kiến trúc, nghệ thuật; giá trị cảnh quan, đô thị; giá trị sử dụng và yêu cầu phát triển đô thị; mức độ ảnh hưởng đến không gian công cộng và khả năng bảo tồn, chuyển hóa. Đặc biệt, với các công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc hoặc ý nghĩa trong ký ức đô thị, việc đánh giá cần có sự tham gia của cơ quan chuyên môn và các chuyên gia về quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn di sản, lịch sử, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật.
Theo luật sư Trần Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Luật Minh Bạch (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), trong thực tiễn xây dựng và bảo tồn, “hạ giải” thường được hiểu là việc tháo dỡ, tháo rời toàn bộ hoặc một phần cấu kiện, thành phần kiến trúc của công trình để phục vụ việc bảo quản, tu bổ, di dời hoặc tổ chức lại công trình. Riêng đối với di tích, việc hạ giải phải tuân thủ các quy định chuyên ngành về bảo tồn di sản.
