Tại Việt Nam, chúng ta thường có câu "phú quý sinh lễ nghĩa", hàm ý rằng khi giàu có người ta mới biết cách đối nhân xử thế. Tuy nhiên, Giáo sư Dacher Keltner cùng các cộng sự tại Đại học California, Berkeley (Mỹ) đã thực hiện hàng loạt khảo sát và thu về kết quả hoàn toàn ngược lại. Nghiên cứu chỉ ra rằng những người thuộc tầng lớp thượng lưu thường kém hơn trong việc đọc vị cảm xúc của người đối diện so với những người có địa vị kinh tế thấp hơn.
Thí nghiệm cho thấy những đứa trẻ lớn lên trong gia đình không mấy dư giả lại cực kỳ nhạy bén với các tín hiệu phi ngôn ngữ. Chúng có khả năng nhận biết nỗi buồn, sự lo lắng hay niềm vui của người khác chỉ qua một ánh mắt hay cái nhíu mày. Phải chăng chính sự thiếu thốn về vật chất đã buộc não bộ phải phát triển một loại "vốn liếng" khác, đó chính là sự thấu cảm?
Cơ chế "sinh tồn" hình thành nên trí tuệ xã hội
Tại sao những đứa trẻ "con nhà nghèo" lại sở hữu chỉ số EQ đáng nể như vậy? Các nhà khoa học lý giải rằng trong một môi trường sống nhiều rủi ro và thiếu hụt nguồn lực, đứa trẻ không thể dựa vào tiền bạc hay quyền thế để giải quyết vấn đề. Thay vào đó, chúng buộc phải học cách quan sát, kết nối và dựa vào cộng đồng để sinh tồn.
Khả năng "nhìn sắc mặt" mà nhiều người thường coi là sự tự ti, thực chất lại là một kỹ năng xã hội cấp cao. Những đứa trẻ này hiểu rằng việc thấu hiểu cảm xúc của người khác là chìa khóa để nhận được sự hỗ trợ và xây dựng các liên minh bền vững. Đây chính là nền tảng của trí tuệ xã hội - khả năng điều hướng các mối quan hệ phức tạp mà không cần đến sự ép buộc hay quyền lực vật chất.
Trong môi trường quản trị hiện đại, tố chất của một nhà lãnh đạo xuất sắc không còn nằm ở việc ra lệnh, mà nằm ở khả năng truyền cảm hứng và kết nối con người. Nghiên cứu của Berkeley nhấn mạnh rằng những người từng trải qua thiếu thốn thường có xu hướng hành động vì lợi ích chung và dễ dàng thiết lập lòng tin với đồng đội. Họ lãnh đạo bằng sự thấu hiểu và sẻ chia - những giá trị mà tiền bạc không thể mua được.
Khi bước vào thương trường, những cá nhân này có khả năng chịu đựng nghịch cảnh (AQ) cực cao. Họ không dễ dàng gục ngã trước khó khăn vì đã quen với việc xoay xở trong nghịch cảnh từ bé. Sự kết hợp giữa EQ cao và bản lĩnh thép giúp họ trở thành những người dẫn dắt xu hướng và quản trị nhân sự hiệu quả hơn hẳn những người chỉ biết đến các con số khô khan.
Đừng để sự đủ đầy "đóng băng" trái tim con
Từ kết quả nghiên cứu này, các bậc phụ huynh Việt dù đang ở mức kinh tế nào cũng cần nhìn nhận lại cách nuôi dạy con. Nếu gia đình có điều kiện, đừng bao giờ tạo ra một môi trường "vô trùng" về cảm xúc cho con. Hãy để trẻ được tiếp xúc với những mảnh đời khác nhau, học cách chia sẻ và tham gia vào các công việc có ích cho cộng đồng. Sự đủ đầy về vật chất là tốt, nhưng đừng để nó vô tình ngăn cản con học cách thấu cảm với thế giới xung quanh.
Đối với những cha mẹ vẫn đang trăn trở vì chưa thể cho con một cuộc sống dư giả, hãy tin rằng bạn đang trao cho con một món quà vô hình nhưng vô giá. Sự thiếu thốn hôm nay chính là động lực để con học cách quan sát, lắng nghe và trân trọng tình cảm con người. Chừa đường lui cho những khó khăn và dạy con cách đối nhân xử thế chính là cách đầu tư thông minh nhất để con trở thành một người thành đạt có tâm và có tầm, đủ sức đứng vững và tỏa sáng dù ở bất kỳ đâu.
