Ngày 16/10/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Nghị định 390/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 24/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Nghị định có hiệu lực ngay trong ngày ký, với hai thay đổi đáng chú ý: siết lại quy định thanh toán khi mua bán vàng và bỏ điều kiện kinh doanh đối với vàng trang sức, mỹ nghệ.
Ngưỡng thấp hơn, phương thức thanh toán rộng hơn
Trước đó, Nghị định 232/2025 (áp dụng từ 10/10/2025) quy định giao dịch mua bán vàng từ 20 triệu đồng/ngày của một khách hàng phải thanh toán qua tài khoản thanh toán của khách và tài khoản của doanh nghiệp vàng mở tại ngân hàng. Trên thực tế, điều này có nghĩa chỉ chuyển khoản ngân hàng là hợp lệ.
Khi góp ý dự thảo thông tư hướng dẫn, PNJ từng đề nghị làm rõ việc thanh toán bằng thẻ tín dụng, ví điện tử hay qua trung gian, và Ngân hàng Nhà nước trả lời rằng những phương thức không đi qua tài khoản thanh toán đều không đúng quy định. Tức là khách hàng chỉ có cách thanh toán chuyển khoản.
Nghị định 390 hạ ngưỡng xuống 5 triệu đồng/ngày, đồng thời sửa cách diễn đạt: giao dịch phải được thực hiện bằng "phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt".
Ông Lương Ngọc Quang, phụ trách pháp chế Bảo Tín Mạnh Hải, hiểu quy định mới theo hướng chỉ cần không dùng tiền mặt là đáp ứng yêu cầu, gồm chuyển khoản, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng và cả ví điện tử. So với trước, mức tiền bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt thấp hơn nhiều, nhưng người mua có thêm lựa chọn về cách trả.
Có định danh nhưng doanh nghiệp vàng không thấy tên
Dù luật đã cho phép, một số doanh nghiệp vàng vẫn từ chối nhận thanh toán bằng ví điện tử với giao dịch từ 5 triệu đồng. Điều này nghe có vẻ khó hiểu, vì ví điện tử đều đã định danh chủ ví (KYC).
Theo ông Quang, vấn đề nằm ở thông tin mà doanh nghiệp vàng nhận được. Ông lấy ví dụ, nếu ông Nguyễn Văn A mua vàng cho bản thân và chuyển khoản từ tài khoản ngân hàng của mình, lệnh chuyển tiền về tài khoản doanh nghiệp sẽ hiện đầy đủ tên Nguyễn Văn A. Doanh nghiệp dễ dàng đối chiếu và chứng minh tiền đến từ tài khoản chính chủ của người mua.
Ông Lương Ngọc Quang, phụ trách pháp chế Bảo Tín Mạnh Hải.
Tuy nhiên, khi ông A trả bằng ví điện tử hoặc quẹt thẻ qua trung gian thanh toán, khoản tiền về tài khoản doanh nghiệp thường chỉ kèm một mã giao dịch, là một chuỗi ký tự, không có tên người mua. Thông tin chủ ví do công ty ví nắm, doanh nghiệp vàng không có thông tin đó.
Với doanh nghiệp vàng, đây là chuyện lớn. Kinh doanh kim loại quý thuộc nhóm có nghĩa vụ phòng, chống rửa tiền. Khi bị kiểm tra, doanh nghiệp phải chứng minh được từng giao dịch là mua bán thật, có người mua, người bán cụ thể. Một khoản tiền chỉ kèm mã giao dịch khiến việc này khó hơn nhiều, nên có doanh nghiệp chọn cách từ chối luôn ví điện tử cho an toàn.
Bảo Tín Mạnh Hải sẽ chấp nhận khách trả bằng ví điện tử. Ông Quang cho biết doanh nghiệp đang trong quá trình xử lý khâu xác minh này.
Về lâu dài, ông cho rằng các ví điện tử và đơn vị trung gian thanh toán cần xây dựng cách kết nối với doanh nghiệp vàng, chẳng hạn chuyển kèm thông tin người trả tiền hoặc có cơ chế xác minh, để doanh nghiệp có thể nhận thanh toán mà không vướng về kỹ thuật. Khi đó, việc mở rộng phương tiện thanh toán trong Nghị định 390 mới phát huy tác dụng trên thực tế.
Vàng trang sức chuyển sang hậu kiểm
Thay đổi thứ hai của Nghị định 390 liên quan đến vàng trang sức, mỹ nghệ. Hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ do Ngân hàng Nhà nước cấp không còn là điều kiện để hoạt động, các hồ sơ xin cấp đang chờ giải quyết sẽ được dừng xử lý.
Ông Quang lưu ý điều này không có nghĩa ai muốn làm vàng trang sức cũng được. Sản xuất nữ trang dùng lửa rất nhiều, nên doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, an toàn và các điều kiện kinh doanh khác.
Điểm khác là cách Nhà nước kiểm tra. Trước đây, doanh nghiệp phải chuẩn bị đủ điều kiện, nộp hồ sơ và chờ Ngân hàng Nhà nước cấp giấy chứng nhận rồi mới được sản xuất, kinh doanh. Từ nay, doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện thì được hoạt động, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra sau. Nếu phát hiện vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hoặc buộc ngừng kinh doanh.
Theo ông Quang, về bản chất, Nghị định 390 đã xóa bỏ một giấy phép con và chuyển việc quản lý ngành này từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
