Dù cuộc sống hiện nay đã ổn định, ông Phạm Tiến Dũng (SN 1971, trú tại xã Chư Sê, tỉnh Gia Lai), cựu Chủ tịch Hội Yến sào huyện Chư Sê (cũ), vẫn không quên những năm tháng gia đình từng chật vật vì nợ nần.
Trước khi bén duyên với nghề nuôi yến, vợ chồng ông kinh doanh dịch vụ chụp ảnh và cho thuê váy cưới. Năm 2010, khi giá hồ tiêu tăng cao, ông dốc toàn bộ vốn liếng, đồng thời vay mượn thêm để đầu tư trồng 20.000 trụ hồ tiêu với kỳ vọng làm ăn khấm khá.
Thế nhưng, khi vườn tiêu bắt đầu cho thu hoạch cũng là lúc dịch bệnh hoành hành, khiến toàn bộ diện tích tiêu chết trắng. Gia đình ông rơi vào cảnh nợ nần, phải thế chấp 2 căn nhà để trả nợ.
Cuối năm 2013, giữa lúc khó khăn nhất, ông Dũng phát hiện đàn yến bay lượn rất đông phía sau nhà. Thấy vậy, bà Huỳnh Thị Ánh Nguyệt (49 tuổi, vợ ông) nảy ra ý tưởng dành tầng trên cho chim yến trú ngụ. “Ban đầu tôi không đồng ý vì chưa hiểu gì về nuôi yến, nhưng thấy vợ rất quyết tâm nên tôi đồng ý”, ông Dũng nhớ lại.
Hai vợ chồng bắt đầu lên mạng tìm hiểu tập tính của chim yến, cách làm nhà và tạo môi trường để chim về làm tổ. Những thông tin hữu ích đều được ghi chép cẩn thận để làm “cẩm nang” phục vụ công việc sau này.
Sau đó, toàn bộ đồ đạc trên tầng 2, từ phòng ngủ, nhà tắm đến khu vệ sinh, được chuyển xuống tầng dưới, nhường chỗ cho khu nuôi yến rộng khoảng 100m2.
“Người ta phải mua đất, xây nhà, chi phí rất tốn kém, còn tôi có sẵn tầng trên. Nếu không thành công thì cũng không mất quá nhiều chi phí”, ông Dũng lý giải.
Những ngày đầu, đêm nào ông cũng lén vợ lên ngồi cạnh cầu thang nghe ngóng. Thế nhưng, căn nhà vẫn vắng bóng chim yến.
“Tôi bắt đầu hoài nghi nhưng không dám nói ra vì sợ vợ buồn. Một hôm đang ngồi ngủ gật thì nghe tiếng chim ríu rít rất gần. Tỉnh dậy, tôi thấy đàn chim khá đông bay liệng trong nhà, mừng đến mức mồ hôi vã ra như tắm”, ông kể.
Những tổ yến đầu tiên hình thành đã tiếp thêm niềm tin cho vợ chồng ông. Họ tiếp tục điều chỉnh môi trường trong nhà, hạn chế kiến, gián và các loài có thể gây hại cho chim yến, đồng thời duy trì môi trường phù hợp để chim làm tổ.
Theo thời gian, đàn chim ngày càng đông. Có thời điểm, giá yến lên tới 32 triệu đồng/kg, mang lại nguồn thu đáng kể. Nhờ nguồn thu từ nghề nuôi yến, vợ chồng ông Dũng từng bước trả hết nợ.
Nhận thấy nghề nuôi yến có hiệu quả, giai đoạn 2017-2019, ông Dũng tiếp tục xây thêm nhà, nâng tổng diện tích nuôi yến lên 1.120m2.
Tuy nhiên, theo ông, nghề này cũng đối mặt không ít khó khăn. Những năm gần đây, thời tiết thất thường và việc sử dụng thuốc diệt côn trùng trong sản xuất nông nghiệp khiến nguồn thức ăn tự nhiên của chim yến giảm.
Đặc biệt, vào mùa mưa bão, côn trùng khan hiếm khiến chim non thiếu thức ăn, có thời điểm khoảng 50% chim non chết ngay tại tổ. Khi nguồn thức ăn suy giảm, một bộ phận chim trưởng thành cũng rời đi tìm nơi khác.
Dù vậy, nhờ kiên trì học hỏi và áp dụng kỹ thuật phù hợp, mỗi năm gia đình ông Dũng thu hoạch khoảng 3 tạ yến thô. Với giá bán 9-10 triệu đồng/kg, sau khi trừ chi phí, ông thu lãi hơn 2 tỷ đồng/năm.
Theo ông Dũng, sau khi thu hoạch, khoảng 15-20% sản lượng được giữ lại để sơ chế, phần còn lại bán yến thô. Năm 2022, sản phẩm yến tinh chế của gia đình ông được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.
“Ngày trước thất bại với cây tiêu, tôi tưởng không còn cách nào gượng dậy. May nhờ có chim yến trả nợ giúp gia đình”, ông Dũng chia sẻ.
Ông Huỳnh Ngọc Chương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Chư Sê, nhận xét ông Dũng là một trong những người đi đầu và thành công với nghề nuôi yến tại địa phương. Với kinh nghiệm về xây dựng nhà yến, dẫn dụ và chăm sóc đàn chim, ông thường được mời chia sẻ kinh nghiệm cho người dân.
Ông Chương cho rằng điều kiện khí hậu và nguồn thức ăn tự nhiên tại địa phương khá thuận lợi cho chim yến. Địa phương đang rà soát, đề xuất những khu vực phù hợp để người dân cân nhắc phát triển mô hình theo quy định, tránh phát triển tự phát.
